Bartın UN 2212 Amphibole ve UN 2590 Chrysotile: Asbest Söküm Denetim Hizmetleri 2025 Rehberi

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, 2025 yılı itibarıyla ülkemizdeki ve küresel ölçekteki güncel mevzuatlar ve ISO standartları çerçevesinde, özellikle UN 2212 Amphibole ve UN 2590 Chrysotile olarak sınıflandırılan asbest türlerinin söküm denetim hizmetlerinin önemi ve gerekliliğini vurgulamak isteriz. Bu iki asbest grubu, yapı malzemelerinde yaygın olarak kullanılmış olup, insan sağlığı üzerindeki ciddi riskleri nedeniyle özel dikkat ve profesyonel müdahale gerektirmektedir. 15 yılı aşkın deneyimimizle, bu tehlikeli maddeyle mücadelede sunduğumuz kapsamlı denetim hizmetleriyle güvenli çalışma ortamları oluşturmayı hedefliyoruz. Bu rehber, söz konusu asbest türlerini, yasal zorunlulukları, uygulama süreçlerini ve uzman tavsiyelerini 2025 güncel verileriyle detaylandırmaktadır. Hedef kitlemiz, asbestli malzemelerin bulunduğu binalarda tadilat, yıkım veya renovasyon yapacak tüm kurum ve kuruluşlar ile bu süreçleri yürüten profesyonellerdir.

UN 2212 Amphibole ve UN 2590 Chrysotile Nedir?

Asbest, doğal olarak oluşan lifli mineraller grubuna verilen genel addır. Yapı malzemelerinde dayanıklılığı, ısıya ve kimyasallara karşı direnci artırması nedeniyle uzun yıllar boyunca yaygın olarak kullanılmıştır. Ancak, solunum yoluyla vücuda alınan asbest liflerinin akciğerlerde ve diğer organlarda ciddi hastalıklara (mezotelyoma, akciğer kanseri, asbestozis vb.) yol açtığı bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Bu nedenle, asbestin kullanımı 1990'lardan itibaren birçok ülkede yasaklanmış veya kısıtlanmıştır.

UN 2212 Amphibole ve UN 2590 Chrysotile, Uluslararası Birleşmiş Milletler (UN) tarafından tehlikeli maddelerin taşınması ve tanımlanması için kullanılan numaralandırma sistemine göre sınıflandırılmış asbest türleridir:

• UN 2212 Amphibole: Bu kategori, tremolit, aktinolit, amosit (crocidolite), antofillit, siğil (hornblende) gibi amfibol grubu asbestleri kapsar. Amfibol asbestleri, daha çok çubuk şeklinde, doğrusal ve sert liflere sahiptir. Bu lifler, akciğerlerde daha derinlere nüfuz etme eğilimindedir ve dolayısıyla daha tehlikeli kabul edilir. Özellikle çatı kaplamaları, yalıtım malzemeleri, çimento ürünleri ve fren balatalarında kullanılmıştır.
• UN 2590 Chrysotile: Bu kategori, krizotil asbestini, yani beyaz asbesti ifade eder. Krizotil, asbest türlerinin en yaygın kullanılanıdır ve lifleri kıvrımlı bir yapıya sahiptir. Çimento borular, çatı levhaları, yalıtım malzemeleri, tekstil ürünleri ve contalarda bolca rastlanır. Yapı malzemelerinde esneklik ve dayanıklılık sağlaması amacıyla tercih edilmiştir.

2025 Güncel Durum: Günümüzde, asbestin sağlık üzerindeki yıkıcı etkileri tam olarak anlaşılmış durumdadır. Birçok ülke, asbestin kullanımını tamamen yasaklamıştır. Türkiye'de de 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ilgili yönetmelikler çerçevesinde, asbestli malzemelerin varlığı ve söküm süreçleri sıkı denetim altındadır. UN 2212 Amphibole ve UN 2590 Chrysotile gibi asbest türlerini içeren yapıların tespiti, güvenli bir şekilde sökülmesi ve bertaraf edilmesi, hem işçi sağlığını hem de genel halk sağlığını korumak adına kritik öneme sahiptir. 2025 itibarıyla, bu tür malzemelerin tespiti ve yönetimi konusunda daha proaktif ve teknolojik yöntemler kullanılmaktadır.

UN 2212 Amphibole ve UN 2590 Chrysotile Nasıl Yönetilir?

Asbestli malzemelerin yönetimi, tespitinden bertarafına kadar titizlikle yürütülmesi gereken karmaşık bir süreçtir. Bu süreç, özellikle UN 2212 Amphibole ve UN 2590 Chrysotile gibi tehlikeli türleri barındıran yapılarda daha da hassasiyet gerektirir. Profesyonel asbest söküm denetim hizmetleri, bu sürecin yasalara ve uluslararası standartlara uygun olarak yürütülmesini sağlar.

Süreç Adımları (2025 Güncel Yaklaşım):

1. Tespit ve Numune Alma:
• Yetkilendirilmiş İSG uzmanları veya laboratuvarlar tarafından, şüpheli yapı malzemelerinden (çatı, yalıtım, boru kaplamaları, tavan karoları vb.) numuneler alınır.
• Numuneler, ilgili ulusal veya uluslararası akredite laboratuvarlarda analize gönderilir.
• Analiz sonuçları, malzemenin asbest içerip içermediğini, içeriyorsa hangi tür asbest olduğunu (UN 2212 veya UN 2590 gibi) ve lif konsantrasyonunu belirler.
2. Risk Değerlendirmesi:
• Tespit edilen asbest türüne, miktarına, malzemelerin durumuna (bozulmuş, sağlam vb.) ve maruziyet potansiyeline göre detaylı bir risk değerlendirmesi yapılır.
• Bu değerlendirme, söküm planının temelini oluşturur.
3. Söküm Planının Hazırlanması:
• Ulusal mevzuat ve ISO 45001:2018 gibi standartlara uygun olarak, detaylı bir asbest söküm planı hazırlanır.
• Plana, çalışma alanının izolasyonu, havalandırma sistemleri, kişisel koruyucu donanımlar (KKD), atık yönetimi ve acil durum prosedürleri dahil edilir.
4. Söküm İşlemleri:
• Söküm, yalnızca yetkili ve lisanslı firmalar tarafından, plan doğrultusunda gerçekleştirilir.
• Çalışma alanı negatif basınç odaları ile izole edilir.
• Asbest liflerinin havaya karışmasını önlemek için özel ekipmanlar ve teknikler kullanılır.
• Tüm çalışanlar uygun KKD'leri (maskeler, özel giysiler vb.) kullanır.
5. Atık Yönetimi ve Bertaraf:
• Sökülen asbestli malzemeler, özel olarak etiketlenmiş ve sızdırmaz torbalara konulur.
• Bu atıklar, belirlenmiş ve lisanslı bertaraf alanlarına, mevzuata uygun şekilde taşınır ve imha edilir.
6. İşlem Sonrası Denetim ve Hava Kalitesi Ölçümü:
• Söküm işlemi tamamlandıktan sonra, alanın tamamen temizlendiğinden emin olmak için detaylı bir denetim yapılır.
• Havada asbest lifi kalmadığından emin olmak için bağımsız laboratuvarlarca hava kalitesi ölçümleri gerçekleştirilir. Bu ölçümlerin sonuçları, alanın güvenli kullanım için uygun olduğunu teyit eder.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel)

Asbestli malzemelerin varlığı, sökümü ve bertarafı ile ilgili yasal düzenlemeler, işçi sağlığını ve çevreyi korumak amacıyla oldukça katıdır. Türkiye'de bu konuda temel çerçeveyi 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler oluşturmaktadır. 2025 yılı itibarıyla bu mevzuatlar güncel olup, uygulamada sıkı takip edilmektedir.

Temel Yasal Düzenlemeler ve Yükümlülükler:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirten temel kanundur. Bu kapsamda, işyerindeki risklerin belirlenmesi, gerekli önlemlerin alınması ve denetimlerin yapılması zorunludur.
• Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik: Bu yönetmelik, asbestin tanımlanması, kullanılması, işlenmesi, sökülmesi ve bertaraf edilmesi süreçlerindeki tüm sağlık ve güvenlik gerekliliklerini detaylandırır.
• Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDIK): Asbest gibi tehlikeli kimyasalların yönetimi ve kısıtlanması ile ilgili hükümler içerir.
• Çevre Kanunu ve Atık Yönetimi Yönetmelikleri: Asbestli atıkların toplanması, taşınması ve bertaraf edilmesi süreçlerini düzenler.

2025 Güncel Uygulamalar ve Zorunluluklar:

• Asbest Envanteri: Özellikle 1990 öncesi inşa edilmiş binalarda asbest envanteri çıkarılması ve tespit edilen asbestli malzemelerin kayıt altına alınması zorunludur.
• Risk Değerlendirmesi ve Söküm Planı: Asbestli malzemenin sökümü öncesinde, detaylı bir risk değerlendirmesi yapılmalı ve bu plana uygun bir söküm planı hazırlanmalıdır.
• Yetkilendirilmiş Firmalar: Asbest söküm işlemleri yalnızca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş ve gerekli donanıma sahip firmalar tarafından yapılabilir.
• Denetim ve Kontrol: Söküm süreci boyunca ve sonrasında, yetkili İSG uzmanları veya bağımsız denetim kuruluşları tarafından denetimler gerçekleştirilmelidir.
• Hava Kalitesi İzlemesi: Söküm sonrası hava kalitesi ölçümleri yapılarak, alanın güvenli olduğu teyit edilmelidir.
• Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD): Asbest ile çalışan tüm personelin, yönetmeliklere uygun KKD'leri kullanması zorunludur.
• Atıkların Bertarafı: Asbestli atıkların, özel yöntemlerle paketlenerek, lisanslı bertaraf tesislerinde imha edilmesi gerekmektedir.

ISO Standartları: ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri) standardı, işyerindeki tehlikeleri belirleme, riskleri değerlendirme ve kontrol altına alma süreçlerinde rehberlik eder. Asbest yönetimi de bu standardın temel prensipleriyle uyumludur.

Kimler İçin Gereklidir?

UN 2212 Amphibole ve UN 2590 Chrysotile gibi asbest türlerini içeren malzemelerin tespiti, yönetimi ve söküm denetimi, belirli risk grupları ve sektörler için hayati önem taşımaktadır. 2025 itibarıyla bu gereklilikler daha da belirginleşmiştir.

Asbest Söküm Denetim Hizmetleri Kimler İçin Gereklidir?

• Bina Sahipleri ve Yöneticileri: Özellikle 1990 öncesi inşa edilmiş binaların sahipleri ve yöneticileri, binalarındaki asbestli malzemelerin varlığını tespit etmek ve güvenli bir şekilde sökülmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu, hem yasal bir zorunluluk hem de bina sakinlerinin sağlığı için bir sorumluluktur.
• İnşaat ve Yıkım Sektörü Firmaları: Tadilat, renovasyon veya yıkım projelerinde asbestli malzemelerle karşılaşma olasılığı yüksek olan firmalar, projenin güvenli bir şekilde tamamlanması için profesyonel denetim hizmeti almak zorundadır. Bu, işçi güvenliğini sağlamanın yanı sıra, projenin yasalara uygunluğunu da garanti eder.
• Sanayi Tesisleri: Eski sanayi tesislerinde, boru yalıtımlarında, kazan dairelerinde ve çeşitli makine parçalarında asbest bulunma ihtimali yüksektir. Bu tesislerde yapılacak bakım, onarım veya söküm işlemleri öncesinde asbest denetimi zorunludur.
• Kamu Kurumları ve Belediyeler: Okullar, hastaneler, kamu binaları ve tarihi yapılar gibi topluma hizmet veren yerlerde asbestli malzemelerin varlığı, halk sağlığı açısından ciddi bir risk oluşturur. Bu kurumların, sorumlulukları gereği düzenli asbest denetimleri yaptırması gerekmektedir.
• Tasarımcılar ve Mühendisler: Proje tasarım aşamasında, mevcut yapıların asbest analizlerini dikkate almak ve söküm süreçlerini planlamak mühendislerin ve mimarların sorumluluğundadır.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonelleri: İş güvenliği uzmanları, işverenlere asbest risklerini yönetme konusunda rehberlik eder ve denetim süreçlerinin takibini sağlar.

2025 Güncel Gereklilik: Günümüzde, asbestli malzemelerin tespiti ve yönetimi konusunda daha proaktif bir yaklaşım benimsenmektedir. Özellikle büyük ölçekli kentsel dönüşüm projeleri, sanayi tesislerinin modernizasyonu ve eski kamu binalarının yenilenmesi gibi durumlarda, asbest denetimi ve güvenli söküm süreçleri, projenin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Yasal merciler, bu konudaki denetimleri artırmış ve uyumsuzluk durumunda ciddi yaptırımlar uygulamaktadır.

Avantajları ve Faydaları

UN 2212 Amphibole ve UN 2590 Chrysotile gibi asbest türlerinin söküm denetim hizmetlerinin alınması, hem yasal uyumluluk hem de insan sağlığı ve çevre güvenliği açısından pek çok avantaja sahiptir. 2025 itibarıyla bu faydalar daha da belirgin hale gelmiştir.

Profesyonel Asbest Söküm Denetim Hizmetlerinin Avantajları:

• Sağlık ve Güvenlik: En önemli fayda, asbest liflerinin solunmasından kaynaklanan ciddi sağlık risklerinin önlenmesidir. Profesyonel denetimler, söküm sürecinin güvenli bir şekilde yürütülmesini sağlayarak işçilerin ve çevredeki insanların sağlığını korur.
• Yasal Uyumluluk: Asbestle ilgili tüm yasal mevzuatlara (6331 Sayılı Kanun, ilgili yönetmelikler vb.) uyum sağlanır. Bu, olası yasal yaptırımlardan, para cezalarından ve itibar kaybından kaçınmayı sağlar.
• Çevresel Koruma: Asbestli atıkların doğru şekilde bertaraf edilmesi, toprağın ve su kaynaklarının kirlenmesini önler. Profesyonel hizmetler, atıkların çevreye zarar vermeyecek şekilde yönetilmesini garanti eder.
• Maliyet Etkinliği: Başlangıçta bir maliyet gibi görünse de, profesyonel denetim ve doğru söküm yöntemleri, ileride ortaya çıkabilecek sağlık sorunları, yasal cezalar ve hatalı sökümden kaynaklanan ek maliyetleri önleyerek uzun vadede daha ekonomiktir.
• Uzmanlık ve Deneyim: Asbest sökümü, özel bilgi, beceri ve ekipman gerektiren hassas bir işlemdir. Uzman denetim firmaları, bu alandaki deneyimleri sayesinde süreci en verimli ve güvenli şekilde yönetir.
• Teknolojik Kullanım: 2025 güncel teknolojiler ve ekipmanlar kullanılarak, asbestin tespiti, sökümü ve izlenmesi daha hassas ve etkili bir şekilde yapılır.
• İtibar ve Güvenilirlik: Yasalara ve en iyi uygulamalara uygun hareket etmek, firmaların ve kurumların itibarını artırır ve paydaşlar nezdinde güvenilirliklerini pekiştirir.
• Sigorta ve Tazminat: Güvenli ve yasalara uygun bir şekilde yapılan çalışmalar, olası iş kazaları veya sağlık sorunları durumunda sigorta ve tazminat süreçlerini kolaylaştırır.

2025 Odaklı Faydalar: Günümüzde, asbest yönetimi konusunda Empresa (European Agency for Safety and Health at Work) gibi uluslararası kuruluşların güncel tavsiyeleri ve ISO standartları (ISO 45001:2018) daha fazla önem kazanmıştır. Bu standartlara uygun denetim hizmetleri almak, sadece mevcut yasalara uyumu değil, aynı zamanda iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinin genel kalitesini de yükseltir.