Aydın Kordon ve Köşe Koruma (Edge/Rope Protection): IRATA Uygulamalarında Güvenliğin Anahtarı 2025

Yüksekte çalışma operasyonlarında güvenlik, kusursuz bir iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetiminin temel taşlarından biridir. Özellikle IRATA sertifikalı profesyonellerin görev aldığı zorlu ve riskli ortamlarda, kullanılan ekipmanların ömrünü uzatmak ve personel güvenliğini en üst düzeyde tutmak kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda, kordon ve köşe koruma (edge/rope protection) sistemleri, ip erişimi tekniklerinde vazgeçilmez bir unsur haline gelmiştir. 2025 itibarıyla güncellenen standartlar ve mevzuat çerçevesinde, bu sistemlerin doğru kullanımı, riskleri minimize etmek ve operasyonel verimliliği artırmak açısından hayati bir rol oynamaktadır. Bu rehber, kordon ve köşe koruma sistemlerinin tanımını, işleyişini, yasal gerekliliklerini ve IRATA sertifikalı profesyoneller için sunduğu avantajları detaylı bir şekilde ele almaktadır.

Kordon ve Köşe Koruma (Edge/Rope Protection) Nedir?

Kordon ve köşe koruma (edge/rope protection), yüksekte çalışma operasyonlarında kullanılan iplerin (kordonların) keskin kenarlar, pürüzlü yüzeyler veya aşındırıcı materyaller ile temas ederek zarar görmesini engellemek amacıyla kullanılan koruyucu sistemlerdir. Bu sistemler, iplerin sürtünme, kesilme, aşınma ve UV ışınlarına karşı korunmasını sağlayarak hem personelin güvenliğini garanti altına alır hem de ekipmanın ömrünü uzatır. IRATA sertifikalı profesyonellerin kullandığı ip erişim ekipmanları, doğrudan güvenliklerini etkilediği için bu tür koruyucu önlemler büyük önem taşır.

2025 itibarıyla piyasada bulunan kordon ve köşe koruma çözümleri, çok çeşitli malzemelerden üretilmektedir. Bunlar arasında:

• Yüksek mukavemetli sentetik kumaşlar (örn. Cordura, Kevlar)
• Kauçuk ve polimer kaplamalar
• Metal alaşımlı plakalar
• Yumuşak köpük veya dolgu malzemeleri

Malzeme seçimi, operasyonun gerçekleştirileceği ortama, kenarın yapısına ve maruz kalacağı yüke göre değişiklik gösterir. Örneğin, keskin metal kenarlar için daha dayanıklı metal veya sert polimer koruyucular tercih edilirken, daha nazik yüzeyler için kumaş veya kauçuk bazlı çözümler yeterli olabilir.

Kordon ve Köşe Koruma (Edge/Rope Protection) Nasıl Çalışır?

Kordon ve köşe koruma sistemlerinin temel çalışma prensibi, ipler ile potansiyel zarar verici yüzeyler arasına fiziksel bir bariyer oluşturmaktır. Bu bariyer, iplerin doğrudan temasını engelleyerek aşağıdaki etkileri minimize eder:

• Sürtünme Kaynaklı Aşınma: İplerin hareketli yüzeylerle sürekli teması, zamanla lif yapısını zayıflatabilir. Koruyucular, bu sürtünmeyi azaltarak aşınmayı önler.
• Keskin Kenar Hasarı: Metal, beton veya cam gibi keskin kenarlar, iplerde hızlı bir şekilde kesilmelere yol açabilir. Köşe koruyucular, iplerin bu kenarlara doğrudan temasını engelleyerek kesilme riskini ortadan kaldırır.
• Kimyasal ve UV Etkileri: Bazı koruyucular, kimyasallara veya güneşin UV ışınlarına karşı da ek bir katman sağlayarak ipin ömrünü uzatır.

Uygulama yöntemleri, koruyucunun türüne göre farklılık gösterir:

• Sabit Koruyucular: Metal veya sert plastik plakalar genellikle cıvatalar veya kelepçelerle sabit yüzeylere monte edilir.
• Esnek Koruyucular: Kumaş veya kauçuk bazlı koruyucular, genellikle cırt cırt, fermuar veya bağlama kayışları ile iplere sarılır veya kenarlara sabitlenir.
• Modüler Sistemler: Farklı kenar tiplerine uyum sağlayabilen, birbirine geçmeli veya uzatılabilir modüler parçalardan oluşan sistemler de mevcuttur.

2025 itibarıyla geliştirilen akıllı koruyucu sistemler, sensörler aracılığıyla ip üzerindeki gerilimi veya aşınma seviyesini izleyerek potansiyel riskleri önceden bildirebilmektedir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanında faaliyet gösteren tüm işletmeler için, çalışanların güvenliğini sağlamak adına belirli yasal yükümlülükler bulunmaktadır. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler, işverenlerin risk değerlendirmesi yapma, gerekli önlemleri alma ve çalışanları bilgilendirme sorumluluklarını açıkça belirtir. Bu bağlamda, kordon ve köşe koruma sistemlerinin kullanımı, özellikle yüksekte çalışma yapılan sektörlerde aşağıdaki mevzuat hükümleriyle doğrudan ilişkilidir:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, işyerinde mevcut olan veya olabilecek tehlikeleri belirleyerek bu tehlikelerden kaynaklanacak riskleri önleyici ve azaltıcı tedbirleri almasını zorunlu kılar.
• Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği: Yüksekte yapılan çalışmalarda düşme riskine karşı alınması gereken önlemleri detaylandırır. İplerin güvenli bir şekilde kullanılması ve korunması bu kapsamdadır.
• Kişisel Koruyucu Donanımların (KKD) Kullanımı: İplerin birer iş ekipmanı olarak değerlendirilmesi ve bu ekipmanların korunması için gerekli önlemlerin alınması, KKD'lerin etkinliğini ve ömrünü doğrudan etkiler.

ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri standardı da, risklerin sistematik olarak yönetilmesini ve sürekli iyileştirilmesini teşvik eder. Bu standarda uygunluk, kordon ve köşe koruma gibi spesifik önlemlerin de İSG yönetim sistemine entegre edilmesini gerektirir.

2025 itibarıyla güncellenen denetimlerde, işyerlerinde yapılan risk değerlendirmelerinde kordon ve köşe koruma ihtiyacının göz ardı edilmediği ve bu konuda etkin çözümlerin uygulandığı özellikle incelenmektedir. Yetersiz koruma, ciddi kazalara yol açabileceği gibi, yasal yaptırımlara da neden olmaktadır.

Kimler İçin Gereklidir?

Kordon ve köşe koruma sistemleri, yüksekte çalışma ve ip erişimi tekniklerinin kullanıldığı birçok sektörde zorunlu hale gelmiştir. Başlıca hedef kitleler şunlardır:

• IRATA Sertifikalı Profesyoneller: İp erişim teknisyenleri, inşaat, bakım, temizlik, endüstriyel montaj ve denetim gibi alanlarda çalışan bu uzmanlar, ekipmanlarının güvenliği için köşe koruyucuları mutlaka kullanmalıdır.
• İnşaat Sektörü: Cephe işleri, çatı bakımı, yüksek yapılar ve köprü inşaatlarında çalışanlar.
• Enerji Sektörü: Rüzgar türbinleri, elektrik direkleri ve diğer yüksek enerji altyapılarında bakım ve onarım yapan ekipler.
• Endüstriyel Tesisler: Fabrika bacaları, tanklar, silolar ve diğer yüksek yapıların bakımını yapan personel.
• Denizcilik ve Offshore Platformlar: Gemilerin ve platformların dış cephe bakımı ve operasyonları.
• Kentsel Arama Kurtarma Ekipleri: Acil durumlarda yüksek yerlere erişim sağlayan ekipler.

2025 yılı itibarıyla, işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği risk analizlerinde, iplerin kullanıldığı her türlü çalışma ortamında köşe ve kenar koruma ihtiyacını belirlemesi ve bu doğrultuda uygun koruyucu sistemleri temin etmesi yasal bir zorunluluktur.

Avantajları ve Faydaları

Kordon ve köşe koruma sistemlerinin doğru ve etkin kullanımı, işletmelere ve çalışanlara önemli avantajlar sunar:

• Artan Personel Güvenliği: İplerin zarar görmesi, beklenmedik kopmalara ve dolayısıyla ciddi kazalara yol açabilir. Koruyucular, bu riski ortadan kaldırarak personelin can güvenliğini en üst düzeye çıkarır.
• Ekipman Ömrünün Uzaması: Kaliteli kordon ve köşe koruyucular, iplerin erken yıpranmasını engelleyerek ekipmanların daha uzun süre kullanılmasını sağlar. Bu da maliyet tasarrufu anlamına gelir.
• Operasyonel Verimlilik: Güvenli ve sağlam ekipmanlar, operasyonların kesintiye uğramadan, daha hızlı ve verimli bir şekilde tamamlanmasına olanak tanır.
• Yasal Uyum ve Cezalardan Kaçınma: İSG mevzuatına uyum, olası denetimlerde ve kazalarda yasal yaptırımlardan kaçınmayı sağlar.
• Marka İmajının Güçlenmesi: Güvenlik standartlarına önem veren bir firma imajı, hem çalışanlar hem de müşteriler nezdinde olumlu bir algı yaratır.
• Çevresel Etki: Ekipmanların ömrünün uzaması, daha az atık üretilmesine katkıda bulunarak çevresel sürdürülebilirliğe de destek olur.

2025'te İSG alanındaki güncel trendler, proaktif güvenlik önlemlerinin ve teknolojik çözümlerin (akıllı koruyucular gibi) kullanımını ön plana çıkarmaktadır. Bu da kordon ve köşe koruma sistemlerinin sadece bir maliyet unsuru değil, aynı zamanda stratejik bir yatırım olarak görülmesini sağlamaktadır.