Zonguldak El Koruma (Kesilmeye, Kimyasala, Isıya Dayanıklı Eldiven)

İş hayatının vazgeçilmez bir parçası olan kişisel koruyucu donanımlar (KKD) arasında el koruma ekipmanları, çalışanların sağlığını ve güvenliğini doğrudan etkileyen kritik öneme sahiptir. Özellikle kesici, delici, kimyasal veya yüksek sıcaklıktaki maddelerle çalışılan iş kollarında, doğru eldiven seçimi olası yaralanmaları önlemede birinci savunma hattını oluşturur. 2025 yılı itibarıyla, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki güncellemeler ve teknolojik gelişmelerle birlikte eldiven standartları daha da önem kazanmıştır. Bu rehberde, kesilmeye, kimyasala ve ısıya dayanıklı eldivenlerin ne olduğu, neden gerekli olduğu, yasal zorunlulukları ve doğru seçim kriterleri hakkında kapsamlı bilgiler sunulacaktır. Hedef kitlemiz, işverenler, İSG profesyonelleri, iş güvenliği uzmanları ve risk altındaki tüm çalışanlardır.

El Koruma (Kesilmeye, Kimyasala, Isıya Dayanıklı Eldiven) Nedir?

El koruma ekipmanları, çalışanların ellerini çeşitli tehlikelere karşı korumak amacıyla tasarlanmış kişisel koruyucu donanımlardır. Bu kategorideki eldivenler, maruz kalınan riskin türüne göre özel olarak üretilir:

• Kesilmeye Dayanıklı Eldivenler: Keskin kenarlı nesneler, bıçaklar, cam kırıkları veya metal levhalar gibi kesici ve delici aletlerle çalışırken elleri korumak için özel liflerden (örneğin, Aramid, UHMWPE, cam elyafı) üretilir. Bu eldivenler, EN 388 standardına göre kesme direnci seviyeleri ile sınıflandırılır. 2025 itibarıyla, daha yüksek seviyelerde kesme direnci sunan ve aynı zamanda konforu artıran yeni nesil malzemeler ön plana çıkmaktadır.
• Kimyasala Dayanıklı Eldivenler: Asitler, bazlar, solventler, yağlar ve diğer zararlı kimyasallarla çalışırken cildi kimyasal yanıklardan, tahrişten ve emilimden korumak için tasarlanmıştır. Malzeme seçimi (nitril, neopren, bütil, PVC vb.) kimyasalın türüne, konsantrasyonuna ve temas süresine göre değişiklik gösterir. EN ISO 374 serisi standartlar, bu eldivenlerin kimyasal geçirgenlik ve dayanıklılık performansını belirler. 2025'te kimyasal sınıflandırmaları ve performans testleri daha detaylı hale gelmiştir.
• Isıya Dayanıklı Eldivenler: Yüksek veya düşük sıcaklıklara maruz kalan işlerde (örneğin, dökümhaneler, fırınlar, kaynak işleri, dondurulmuş gıda sektörü) elleri termal yanıklardan veya donmalardan korur. Isı iletimini engelleyen özel yalıtım malzemeleri kullanılır. EN 407 standardı, ısıya dayanıklı eldivenlerin konveksiyon, radyasyon, temas ısısı, kısa süreli ve uzun süreli temas gibi farklı ısı türlerine karşı performansını değerlendirir. 2025'te özellikle yüksek sıcaklıklar için daha gelişmiş kompozit malzemeler ve daha iyi nefes alabilirlik sunan tasarımlar yaygınlaşmıştır.

Bu eldivenler, tek bir risk türüne karşı koruma sağlayabileceği gibi, çoklu risklere (örneğin, hem kesilmeye hem de kimyasala dayanıklı) karşı koruma sunan hibrit modeller de mevcuttur. Doğru eldiven seçimi, işin niteliğine, maruz kalınan tehlikelere ve çalışan konforuna göre yapılmalıdır.

El Koruma (Kesilmeye, Kimyasala, Isıya Dayanıklı Eldiven) Nasıl Çalışır?

Her eldiven türü, çalışma prensibini maruz kaldığı tehlikeye göre optimize eder:

• Kesilmeye Dayanıklı Eldivenler: Yüksek mukavemetli liflerin (örneğin, Kevlar, Dyneema, Spectra) örgü yapısı, keskin bir cismin lifleri koparmasını veya liflerin arasına girmesini zorlaştırır. Farklı örgü sıklıkları ve lif kombinasyonları, farklı kesilme direnci seviyeleri sağlar. Bazı modellerde, ekstra koruma için dış yüzeye polimer kaplamalar eklenebilir. 2025 itibarıyla, nano lif teknolojisiyle üretilen ve hem yüksek direnç hem de daha ince yapı sunan modeller piyasada yerini almıştır.
• Kimyasala Dayanıklı Eldivenler: Malzemenin moleküler yapısı, kimyasalların eldiven yüzeyinden geçmesini (difüzyon) engellemeye veya geciktirmeye dayanır. Eldivenin kalınlığı, kimyasalın türü ve konsantrasyonu, temas süresi gibi faktörler, kimyasalın eldiveni aşma süresini (breakthrough time) belirler. EN ISO 374-1 standardı, kimyasalları harf kodlarıyla sınıflandırarak, eldivenin hangi kimyasallara karşı ne kadar süreyle koruma sağladığını belirtir. 2025'te, daha geniş kimyasal yelpazesine karşı etkili olan ve daha uzun kullanım ömrü sunan yeni polimer bileşimleri geliştirilmiştir.
• Isıya Dayanıklı Eldivenler: Bu eldivenler, ısı transferini yavaşlatmak için genellikle çok katmanlı yapılar kullanır. Dış katman yüksek sıcaklığa dayanıklı bir malzeme (örneğin, aramid, deri, alüminize kumaş) iken, iç katmanlar ısı yalıtımını sağlayan hava boşlukları veya özel yalıtım malzemeleri içerebilir. Konveksiyonel ısıya karşı koruma sağlayan hava cepleri, radyasyonel ısıya karşı koruma sağlayan yansıtıcı yüzeyler ve temas ısısına karşı dayanıklılık sunan kalınlaştırılmış astarlar gibi özellikler bulunur. 2025'te, ısıya dayanıklılığın yanı sıra el becerisini de koruyan ince ve esnek tasarımlar ön plana çıkmaktadır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel)

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yasal çerçeve, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmeliklerle belirlenmiştir. Bu mevzuat, işverenlere çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü kılar. El koruma ekipmanları da bu yükümlülüklerin bir parçasıdır.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Kanun'un temel amacı, işyerlerinde iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek, çalışanların sağlık ve güvenliklerini korumaktır. Kanun'un ilgili maddeleri (örneğin, Madde 4, Madde 5, Madde 11, Madde 12, Madde 17, Madde 19), işverenlerin tehlike değerlendirmesi yapma, riskleri önleme veya azaltma, bu mümkün değilse uygun kişisel koruyucu donanımları temin etme ve kullandırma yükümlülüğünü açıkça belirtir.

İlgili Yönetmelikler (2025 Güncel Durum)

El koruma ekipmanlarının seçimi ve kullanımı, özellikle şu yönetmelikler çerçevesinde değerlendirilir:

• İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği: İşverenlerin iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini nasıl yürüteceğini, risk değerlendirmesi süreçlerini ve bu süreçlerde KKD'nin yerini belirler.
• Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği (30.12.2006 tarihli ve 26392 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 2025 itibarıyla güncellenen ilgili maddeleri): Bu yönetmelik, piyasaya arz edilecek KKD'lerin temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerini, uygunluk değerlendirme prosedürlerini ve CE işaretlemesini düzenler. Eldivenler de bu yönetmelik kapsamında yer alır ve ilgili standartlara uygun olmalıdır.
• Diğer Sektörel Yönetmelikler: İnşaat, madencilik, kimya sanayi, gıda sektörü gibi belirli sektörlere yönelik yönetmelikler de, o sektördeki özel risklere karşı kullanılması gereken eldiven türlerini ve standartlarını detaylandırabilir.

2025 Güncellemesi: Mevzuat, risk değerlendirmesi sonuçlarına göre belirlenen ihtiyaçlara daha hassas yanıt verecek şekilde güncellenmiştir. Özellikle kimyasallara karşı koruma sağlayan eldivenlerde, EN ISO 374 serisi standartlara uyumun ve bu standartların güncel versiyonlarının takibi zorunlu hale gelmiştir. Ayrıca, ergonomi ve uzun süreli kullanımda cilt sağlığını koruyucu özellikler de mevzuat tarafından daha fazla önem kazanmıştır.

ISO Standartları ve Eldiven Seçimi

El koruma eldivenlerinin performansını belirleyen temel ISO standartları şunlardır (2025 itibarıyla geçerli güncel versiyonları):

• EN 388:2016+A1:2018 (Mekanik Riskler): Kesme, aşınma, yırtılma ve delinme direnci gibi mekanik risklere karşı koruma sağlayan eldivenleri kapsar. Performans seviyeleri 1-4 arasında derecelendirilir. 2025'te bu standardın daha sıkı test yöntemleri ve güncelleştirmeleri dikkate alınmaktadır.
• EN ISO 374 Serisi (Kimyasal Riskler): Kimyasallara karşı koruma sağlayan eldivenlerin performansını belirler.
• EN ISO 374-1:2016: Terminoloji ve performans gereklilikleri.
• EN ISO 374-2:2019: Sızdırmazlık ve nüfuz etme (penetrasyon) direncinin belirlenmesi.
• EN ISO 374-3:2019 (EN 16523-1:2015 ile değiştirildi): Kimyasal madde nüfuziyetinin ölçülmesi.
• EN ISO 374-4:2019: Kimyasalların bozunmaya karşı direncinin belirlenmesi.
• EN ISO 374-5:2016: Biyolojik risklere karşı koruma (virüsler, bakteriler vb.)
• EN 407:2020 (Termal Riskler): Isı ve/veya ateş kaynaklı risklere karşı koruma sağlayan eldivenleri kapsar. Temas ısısı, kısa süreli ve uzun süreli ısıya maruz kalma, aleve maruz kalma, konveksiyonel ısı, radyasyonel ısı gibi testleri içerir. 2025'te daha yüksek sıcaklık derecelendirmeleri ve daha iyi konfor özellikleri sunan eldivenler ön plana çıkmaktadır.

Bu standartlar, eldivenlerin etiketlerinde belirtilir ve doğru seçim için temel referans noktalarıdır. 2025'te, özellikle yeni nesil malzemeler ve teknolojilerle üretilen eldivenler için bu standartların güncel versiyonlarına uyum büyük önem taşımaktadır.

Kimler İçin Gereklidir?

El koruma eldivenleri, işin niteliği gereği ellerin zarar görme riski taşıdığı hemen her sektörde çalışanlar için gereklidir. Başlıca risk grupları ve sektörler şunlardır:

• İnşaat Sektörü: Keskin malzemelerle (beton demirleri, sac levhalar, cam vb.) çalışma, kaba işçilik, çimento ve kimyasallarla temas. (Kesilmeye, aşınmaya, kimyasala dayanıklı eldivenler)
• Metal Sanayi ve Makine Bakım: Keskin metal parçaları, metal işleme, kaynak, çapak alma, yağlı ve keskin yüzeylerle temas. (Kesilmeye, aşınmaya, ısıya, kimyasala dayanıklı eldivenler)
• Kimya ve Petrokimya Sanayi: Çeşitli kimyasallara, asitlere, bazlara, solventlere ve petrol ürünlerine maruz kalma. (Kimyasala dayanıklı eldivenler)
• Gıda Endüstrisi: Keskin bıçaklarla çalışma, soğuk ortamlarda bulunma, temizlik kimyasalları ile temas, hijyen gereksinimleri. (Kesilmeye, soğuğa, kimyasala dayanıklı eldivenler)
• Sağlık Sektörü: Tıbbi prosedürler, enfeksiyon riskleri, dezenfektanlar ve ilaçlarla temas. (Tıbbi ve kimyasala dayanıklı eldivenler)
• Lojistik ve Depolama: Paketleme, taşıma, keskin ambalaj malzemeleriyle çalışma, kimyasal depolama alanları. (Kesilmeye, kimyasala dayanıklı eldivenler)
• Otomotiv Sektörü: Mekanik parçalarla çalışma, yağlar, solventler, yüksek sıcaklıktaki motor parçaları. (Kesilmeye, kimyasala, ısıya dayanıklı eldivenler)
• Laboratuvarlar: Kimyasallarla, biyolojik örneklerle, keskin aletlerle çalışma. (Kimyasala, kesilmeye dayanıklı eldivenler)
• Yangınla Mücadele ve İtfaiye: Yüksek ısı, keskin nesneler, kimyasallar, enkaz. (Isıya, kesilmeye, kimyasala dayanıklı özel eldivenler)

Her bir çalışan için risk değerlendirmesi yapılarak, maruz kalınan en yüksek riske uygun eldiven tipi ve performans seviyesi belirlenmelidir.

Avantajları ve Faydaları

Doğru el koruma eldivenlerinin kullanımı, hem çalışanlar hem de işverenler için önemli avantajlar ve faydalar sağlar:

• Yaralanmaların Önlenmesi: Kesikler, sıyrıklar, yanıklar, kimyasal yanıklar, delinmeler, titreşim kaynaklı hasarlar gibi çeşitli el yaralanmalarını önler.
• Sağlık Kayıplarının Azaltılması: Meslek hastalıklarının (örneğin, kimyasalların cilt yoluyla emilimi sonucu oluşan rahatsızlıklar, tekrarlayan zorlanma yaralanmaları) oluşma riskini düşürür.
• Üretkenlik Artışı: Çalışanların güvenli bir şekilde işlerine odaklanmasını sağlayarak iş akışının kesintiye uğramasını engeller ve üretim verimliliğini artırır.
• İş Gücü Kayıplarının Önlenmesi: Kazalar ve meslek hastalıkları nedeniyle oluşabilecek iş gücü kayıplarını, devamsızlıkları ve işten ayrılmaları azaltır.
• Yasal Uyumluluk ve Cezalardan Kaçınma: İş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uyum sağlayarak olası denetimlerde yasal sorunlar yaşanmasını ve cezai yaptırımlarla karşılaşılmasını engeller.
• İşveren İmajının Güçlenmesi: Çalışanlarının sağlığına ve güvenliğine önem veren bir işveren imajı oluşturarak şirketin itibarını artırır.
• Maliyet Tasarrufu: Kaza sonrası tedavi masrafları, iş göremezlik ödemeleri, üretim kaybı ve olası tazminatlar gibi dolaylı ve doğrudan maliyetleri düşürür.
• Çalışan Motivasyonunun Artması: Çalışanların kendilerini güvende hissetmelerini sağlayarak iş tatminini ve motivasyonunu yükseltir.