Taraklı, Sakarya Liman Hizmetlerinde Serbest Zaman (Demoraj/Detention) Takibi: 2025 Rehberi

Liman operasyonlarının verimliliği ve maliyet etkinliği açısından kritik öneme sahip olan serbest zaman (demoraj/detention) takibi, 2025 itibarıyla daha da gelişmiş sistemler ve sıkı denetimlerle yönetilmektedir. Liman hizmetleri sektöründe faaliyet gösteren tüm paydaşlar için, konteynerlerin veya diğer yüklerin liman sahasında belirlenen sürenin üzerinde beklemesi durumunda ortaya çıkan ek maliyetlerin doğru ve zamanında takip edilmesi büyük önem taşır. Bu süreç, hem gemi işletmecileri hem de karayolu veya demiryolu taşımacılığı yapan lojistik firmaları için finansal riskleri minimize etmenin yanı sıra, operasyonel akışı düzenlemenin de anahtarıdır. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili uluslararası standartlar çerçevesinde, bu takibin profesyonelce yapılması, sadece mali kayıpları önlemekle kalmaz, aynı zamanda liman içindeki işleyişin güvenliğini ve düzenini de destekler. 2025 yılında, dijitalleşmenin ve veri analitiğinin gücüyle bu takip süreçleri daha şeffaf, hızlı ve hatasız hale gelmiştir.

Serbest Zaman (Demoraj/Detention) Takibi Nedir?

Serbest zaman (demoraj/detention) takibi, limanlarda gemilerden tahliye edilen veya limana yüklenmek üzere bekletilen konteynerlerin veya diğer yüklerin, sözleşmelerde veya ilgili tarifelerde belirtilen ücretsiz bekleme süresini aşması durumunda, gemi sahibine veya liman işletmecisine uygulanan gecikme ücretlerinin (demoraj veya detention) doğru bir şekilde hesaplanması ve takibini ifade eder. Bu ücretlendirme, konteynerin liman sahasında ne kadar süreyle kaldığına bağlı olarak belirlenir. Serbest zaman, genellikle gemi tahliye edildikten sonra belirli bir süre boyunca konteynerin limanda ücretsiz olarak tutulabileceği süreyi kapsar. Bu sürenin aşılması durumunda 'demoraj' (geminin limanda bekleme süresi) veya 'detention' (konteynerin limanda veya iç karada bekleme süresi) adı altında ek ücretler devreye girer. 2025 yılı itibarıyla, bu takibin doğruluğu ve şeffaflığı, gelişmiş yazılım sistemleri ve IoT teknolojileri ile desteklenmektedir. Veri entegrasyonu sayesinde, konteynerin limana giriş-çıkış saatleri, geminin yanaşma-ayrılma zamanları gibi kritik bilgiler otomatik olarak kaydedilerek, hatalı hesaplamaların önüne geçilmektedir.

2025 Güncel Durum ve Teknolojik Entegrasyonlar

2025 yılında, serbest zaman takibi süreçleri büyük ölçüde dijitalleşmiş ve otomatize edilmiştir. Gelişmiş liman yönetim sistemleri (Port Management Systems - PMS), konteyner takip sistemleri (Container Tracking Systems - CTS) ve Akıllı Şehir teknolojileri ile entegre çözümler yaygınlaşmıştır. Bu sistemler sayesinde:

• Gerçek Zamanlı Veri Toplama: Konteynerlerin limana giriş ve çıkış anları, gemilerin yanaşma ve kalkış zamanları anlık olarak kaydedilir.
• Otomatik Hesaplama: Belirlenen serbest süre aşıldığında, sistem otomatik olarak demoraj/detention ücretlerini hesaplar.
• Şeffaf Raporlama: Tüm süreçler, paydaşların erişebileceği şeffaf raporlar aracılığıyla sunulur.
• Entegrasyon Kolaylığı: Gümrükleme, depo yönetimi ve nakliye sistemleri ile entegrasyon sayesinde operasyonel verimlilik artar.
• Risk Yönetimi: Potansiyel gecikmeler ve ek maliyetler önceden tespit edilerek riskler azaltılır.

Bu teknolojik gelişmeler, hem operasyonel verimliliği artırmakta hem de mali anlaşmazlıkların önüne geçmektedir. ISO 45001 standardının getirdiği risk bazlı yaklaşım, bu tür takip süreçlerinin de proaktif bir şekilde yönetilmesini teşvik etmektedir.

Serbest Zaman (Demoraj/Detention) Takibi Nasıl Çalışır? (2025 Modeli)

2025 modelinde serbest zaman takibi, entegre ve akıllı sistemler üzerinden yürütülür. Süreç genel hatlarıyla şu adımlardan oluşur:

1. Veri Girişi ve Kayıt

• Gemi Yanaşma/Ayrılma Zamanları: Gemi limana yanaştığında ve ayrıldığında, bu zaman damgaları otomatik olarak kaydedilir.
• Konteyner Tahliye/Yükleme Zamanları: Konteynerlerin gemiden tahliye edildiği veya gemiye yüklendiği anlar sistem tarafından algılanır.
• Liman İçi Hareketler: Konteynerin liman sahasındaki hareketleri (örneğin, depolama alanına alınması) de takip edilebilir.
• Gümrük İşlemleri: Gümrük işlemlerinin tamamlanma veya başlama zamanları da süreci etkileyebilir ve sisteme işlenir.

2. Serbest Süre Belirleme

Her konteyner veya yük için, sözleşme, navlun anlaşması veya liman tarifesi doğrultusunda belirlenen serbest bekleme süresi sisteme tanımlanır. Bu süre, örneğin '3 gün ücretsiz bekleme' şeklinde olabilir.

3. Gecikme Tespiti ve Süre Aşımı

Sistem, konteynerin limanda kalış süresini, belirlenen serbest sürenin başlangıç ve bitiş zamanlarını karşılaştırarak sürekli izler. Serbest süre aşıldığında, sistem otomatik olarak 'gecikme' durumunu tespit eder.

4. Demoraj/Detention Ücreti Hesaplaması

Aşılan her gün veya saat için, önceden belirlenmiş tarifeler (günlük/saatlik ücretler) kullanılarak demoraj veya detention ücreti hesaplanır. 2025 yılında bu hesaplamalar, dinamik fiyatlandırma modellerini de içerebilir.

5. Bildirim ve Raporlama

Hesaplanan ücretler, ilgili taraflara (müşteri, gemi işletmecisi, acente vb.) otomatik bildirimlerle iletilir. Detaylı raporlar (örneğin, 'Gecikme Süresi Raporu', 'Demoraj/Detention Fatura Özeti') oluşturulur.

6. Ödeme ve Takip

Oluşturulan faturalar üzerinden ödeme süreçleri yönetilir ve tahsilatlar takip edilir. Sistem, ödenmemiş faturalar konusunda uyarılar üretebilir.

Tablo: Serbest Zaman Takibi İçin Kritik Veri Noktaları (2025)

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Bilgiler)

Liman hizmetlerinde serbest zaman (demoraj/detention) takibi, ulusal mevzuat ve uluslararası sözleşmelerle şekillenmektedir. 2025 yılı itibarıyla güncel yasal çerçeve şu unsurları kapsar:

1. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Her ne kadar doğrudan demoraj/detention takibini düzenlemese de, 6331 Sayılı Kanun, liman sahalarında güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamının sağlanmasını zorunlu kılar. Bu bağlamda, operasyonel verimliliği artıran ve riskleri azaltan sistemlerin kurulması, iş kazalarının önlenmesi açısından dolaylı bir önem taşır. Verimli bir takip sistemi, liman sahasındaki araç ve insan hareketini optimize ederek kazaların önüne geçebilir.

2. Ticaret Kanunu ve İlgili Yönetmelikler

Taşıma sözleşmeleri, navlun anlaşmaları ve taşıma belgeleri (örn. Konşimento - Bill of Lading), serbest zaman sürelerini ve demoraj/detention ücretlerinin temelini oluşturur. Türk Ticaret Kanunu ve Denizcilikle İlgili Kanunlar, bu sözleşmelerin yasal çerçevesini belirler.

3. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Düzenlemeleri

Liman işletmeciliği ve limanlarda yürütülen faaliyetlere ilişkin düzenlemeler, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yayımlanan yönetmelikler ve tebliğler ile belirlenir. Bu düzenlemeler, limanlarda uygulanacak ücret tarifeleri ve süreler hakkında genel çerçeveleri çizebilir.

4. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ve Konvansiyonlar

Deniz taşımacılığına ilişkin uluslararası standartlar ve konvansiyonlar, liman operasyonlarını ve dolayısıyla serbest zaman takibini etkileyebilir. Özellikle konteyner güvenliği ve elleçlenmesi ile ilgili düzenlemeler, dolaylı olarak bu süreçleri etkiler.

5. ISO Standartları

• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Bu standart, risk değerlendirmesi ve proaktif yaklaşımları önceliklendirir. Serbest zaman takibindeki olası aksaklıkların veya anlaşmazlıkların bir risk unsuru olarak değerlendirilmesi ve bu riskin azaltılması için sistemler kurulması gerekliliğini vurgular.
• ISO 9001 (Kalite Yönetim Sistemleri): Süreçlerin standartlaştırılması, belgelendirilmesi ve sürekli iyileştirilmesi prensipleriyle, demoraj/detention takibi süreçlerinin de kalitesini artırır.

2025 Yılı Güncellemeleri ve Beklentiler

2025 yılında, mevzuatın dijitalleşmeye daha fazla uyum sağlaması beklenmektedir. Elektronik konşimento (e-B/L) gibi uygulamaların yaygınlaşmasıyla, veri akışının daha hızlı ve güvenli olması hedeflenmektedir. Ayrıca, limanlardaki verimliliği artırmaya yönelik ulusal stratejiler kapsamında, demoraj/detention süreçlerinin daha sıkı ve standartlaştırılmış denetimlere tabi olması öngörülebilir.

Kimler İçin Gereklidir? (2025 Perspektifi)

Serbest zaman (demoraj/detention) takibi, liman ekosistemindeki birçok paydaş için hayati öneme sahiptir:

• Gemi Sahipleri ve İşletmecileri: Gemilerin limanda gereksiz yere beklemesi, hem operasyonel verimliliği düşürür hem de maliyetleri artırır. Doğru takip, demoraj maliyetlerini minimize etmelerini sağlar.
• Konşimento Hamilleri / İthalatçılar: Konteynerlerin limanda veya iç karada ücretsiz bekleme süresinin aşılması, doğrudan detention ücretlerinin artmasına neden olur. Bu nedenle, ithalatçıların kendi operasyonlarını buna göre planlamaları ve süreyi aşmamaları gerekir.
• İhracatçılar: Yüklerinin zamanında limana ulaşması ve gemiye yüklenmesi, demoraj maliyetlerini önlemek açısından önemlidir.
• Liman İşletmecileri: Liman sahasındaki alanın verimli kullanılması ve operasyonel akışın düzenlenmesi için bu takibi yapmaları gereklidir. Aynı zamanda, kendileri de belirli hizmetler için gecikme ücreti uygulayabilirler.
• Denizcilik Acenteleri: Hem gemi acenteleri hem de yük acenteleri, gemi ve yük sahipleri adına bu süreçleri takip etmek ve bilgilendirmekle yükümlüdür.
• Taşıma ve Lojistik Firmaları (Karayolu, Demiryolu, Denizyolu): Konteynerlerin limandan alınması veya limana teslim edilmesinde serbest süreleri aşmamak, ek maliyetlerden kaçınmak için önemlidir.
• Gümrük Müşavirleri: Gümrük işlemlerinin zamanında tamamlanması, serbest sürenin aşılmasını engellemek için kritik rol oynar.

2025 yılında, bu paydaşların tamamı, veri entegrasyonu sayesinde daha şeffaf ve hızlı bilgilere ulaşarak kendi süreçlerini daha etkin yönetebilmektedir.

Avantajları ve Faydaları (2025 Teknolojileriyle)

Etkin bir serbest zaman (demoraj/detention) takibi, liman operasyonları ve tedarik zinciri için sayısız fayda sağlar:

• Maliyet Kontrolü ve Azaltılması: En belirgin fayda, gereksiz demoraj ve detention ücretlerinden kaçınılmasıdır. 2025'in gelişmiş sistemleri, bu maliyetleri anlık olarak izleyerek bütçe planlamasını kolaylaştırır.
• Operasyonel Verimlilik Artışı: Liman sahasındaki konteyner akışı hızlanır, tıkanıklıklar azalır ve gemilerin operasyon süreleri kısalır. Bu, limanın genel kapasitesini artırır.
• Şeffaflık ve Güvenilirlik: Otomatik ve dijital takip sistemleri, hesaplamalarda insan hatasını minimize ederek paydaşlar arasında şeffaflığı ve güveni artırır.
• Risk Yönetimi: Potansiyel gecikmeler ve ek maliyetler önceden tespit edilerek proaktif önlemler alınmasını sağlar. Bu, ISO 45001'in risk yönetimi prensipleriyle uyumludur.
• Daha İyi Tedarik Zinciri Planlaması: Yüklerin zamanında limanlara ulaşması ve limanlardan çıkması, tüm tedarik zincirinin daha öngörülebilir ve etkin çalışmasına katkıda bulunur.
• Müşteri Memnuniyeti: Süreçlerin hızlı ve sorunsuz işlemesi, hem gemi işletmecilerinin hem de yük sahiplerinin memnuniyetini artırır.
• Veri Analizi ve İyileştirme: Toplanan veriler, gelecekteki operasyonları planlamak, darboğazları tespit etmek ve süreçleri sürekli iyileştirmek için değerli analizler sunar.
• Çevresel Etki Azalımı: Operasyonel verimliliğin artması, limanlardaki beklemeleri azaltarak yakıt tüketimini ve emisyonları düşürebilir.