Bartın Gaz Ölçümü (CO, CO2, H2S, NH3, O2, VOC)

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında 15 yılı aşkın deneyimimle, 2025 yılı itibarıyla güncel bilgiler ışığında, iş yerlerindeki hava kalitesini belirlemede kritik rol oynayan gaz ölçümü (CO, CO2, H2S, NH3, O2, VOC) hizmetlerinin önemini vurgulamak istiyorum. Bu ölçümler, çalışanların sağlığını korumak, yasal mevzuata uyum sağlamak ve olası riskleri önceden tespit etmek için hayati öneme sahiptir. Özellikle endüstriyel tesisler, laboratuvarlar, depolama alanları ve kapalı çalışma ortamları gibi risk potansiyeli yüksek yerlerde bu ölçümlerin düzenli olarak yapılması bir zorunluluktur. Hedef kitlemiz, işverenler, İSG profesyonelleri ve iş güvenliği konusunda hassasiyet gösteren tüm kurum ve kuruluşlardır. 2025 yılında da bu ölçümlerin önemi artarak devam edecek, teknolojik gelişmelerle birlikte daha hassas ve hızlı analizler mümkün olacaktır.

Gaz Ölçümü (CO, CO2, H2S, NH3, O2, VOC) Nedir?

Gaz ölçümü, bir iş yerindeki veya çevresel bir alandaki belirli gazların konsantrasyonunu belirlemek amacıyla yapılan teknik bir işlemdir. Bu ölçümler, ortamda bulunan ve insan sağlığına zararlı olabilecek veya patlayıcı/yanıcı özellikler taşıyan gazların sınır değerlerin üzerinde olup olmadığını tespit etmek için gerçekleştirilir. Ölçülen başlıca gazlar şunlardır:

• Karbon Monoksit (CO): Renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır. Tam yanma sonucu oluşur ancak yetersiz yanma koşullarında yüksek konsantrasyonlara ulaşabilir. Solunum yoluyla vücuda girerek oksijen taşıma kapasitesini düşürür ve zehirlenmelere yol açar.
• Karbon Dioksit (CO2): Normalde atmosferde bulunan, ancak kapalı ortamlarda insan nefesi, yanma süreçleri veya kimyasal reaksiyonlar sonucu artış gösterebilen bir gazdır. Yüksek konsantrasyonlarda baş ağrısı, uyuşukluk ve nefes darlığı gibi belirtilere neden olabilir.
• Hidrojen Sülfür (H2S): Çürüyen organik maddelerin ayrışması sonucu oluşan, kendine has çürük yumurta kokusuna sahip zehirli bir gazdır. Petrol, doğal gaz endüstrisi, kanalizasyon sistemleri ve kağıt hamuru üretiminde risk oluşturur. Düşük konsantrasyonlarda bile solunum sistemi üzerinde ciddi etkileri vardır.
• Amonyak (NH3): Keskin ve rahatsız edici bir kokuya sahip olan amonyak, gübre üretimi, soğutma sistemleri ve kimya endüstrisinde kullanılır. Solunum yolu ve gözlerde tahrişe, yüksek konsantrasyonlarda ise daha ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
• Oksijen (O2): Yaşam için temel bir gazdır. Ancak, kapalı ve havasız ortamlarda oksijen seviyesinin düşmesi (oksijen yetmezliği) boğulma riskini beraberinde getirir.
• Uçucu Organik Bileşikler (VOC): Boyalar, çözücüler, temizlik malzemeleri ve çeşitli endüstriyel süreçler sonucu atmosfere yayılan geniş bir bileşik grubudur. Birçoğu insan sağlığı için zararlı olup, solunum yolu rahatsızlıkları, baş ağrısı, mide bulantısı ve uzun vadede kanser gibi ciddi hastalıklara neden olabilirler.

2025 yılı itibarıyla gaz ölçümü, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemede proaktif bir yaklaşımın temel taşıdır. Teknolojik gelişmeler, portatif ve hassas ölçüm cihazlarının kullanımını yaygınlaştırmış, bu da daha sık ve güvenilir ölçümler yapılabilmesini sağlamıştır.

Gaz Ölçümü (CO, CO2, H2S, NH3, O2, VOC) Nasıl Çalışır?

Gaz ölçümü süreci, modern teknoloji ve belirli standartlara dayalı olarak gerçekleştirilir. İşlem genellikle şu adımları içerir:

1. Planlama ve Risk Değerlendirmesi: Ölçüm yapılacak alanın özellikleri, potansiyel gaz kaynakları ve riskler analiz edilir. Hangi gazların ölçüleceği, ölçüm noktaları ve sıklığı belirlenir.
2. Cihaz Seçimi ve Kalibrasyonu: Ortamın özelliklerine ve ölçülecek gazlara uygun, uluslararası standartlara (örneğin, EN standartları) sahip, kalibre edilmiş gaz dedektörleri kullanılır. 2025 yılında akıllı ve kablosuz sensörler, gerçek zamanlı veri aktarımı sağlayan sistemler daha fazla tercih edilmektedir.
3. Ölçüm Uygulaması: Ölçüm cihazları, belirlenen noktalara yerleştirilir veya operatör tarafından belirli bir süre boyunca dolaştırılarak ölçüm yapılır. Cihazlar, gazların konsantrasyonunu ppm (milyonda parça) veya mg/m³ gibi birimlerde kaydeder.
4. Veri Analizi ve Raporlama: Elde edilen ölçüm sonuçları, ilgili yasal sınır değerler ve uluslararası standartlarla karşılaştırılır. Sonuçlar, detaylı bir rapor halinde sunulur. Bu raporlar, risk değerlendirmelerinin güncellenmesinde ve önleyici tedbirlerin belirlenmesinde kullanılır.
5. Periyodik Tekrar: Gaz ölçümleri, işin niteliğine, kullanılan malzemelere ve mevzuat gerekliliklerine göre düzenli aralıklarla tekrarlanmalıdır. 2025 itibarıyla, sensör teknolojisindeki gelişmeler sayesinde sürekli izleme sistemleri de yaygınlaşmaktadır.

Aşağıdaki tablo, yaygın olarak ölçülen gazlar ve genel olarak kabul edilen bazı sınır değerleri (2025 itibarıyla güncel mevzuat ve uluslararası kabul görmüş değerler dikkate alınarak) göstermektedir:

Not: Yukarıdaki sınır değerler genel bilgilendirme amaçlıdır. Spesifik endüstriler ve ülkeler için farklı mevzuat ve standartlar geçerli olabilir. Her zaman en güncel yerel mevzuata ve uluslararası kabul görmüş rehberlere başvurulmalıdır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yasal düzenlemeler, işverenlerin çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini sağlamalarını zorunlu kılar. Gaz ölçümü (CO, CO2, H2S, NH3, O2, VOC) de bu kapsamda önemli bir yer tutar.

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Bu kanun, işverenin genel yükümlülüklerini belirler. Buna göre işveren, işyerinde mesleki risklerin önlenmesi, bu risklerin analiz edilmesi, bunlarla ilgili bilgilendirme ve gerekli önleyici tedbirlerin alınmasıyla yükümlüdür. Hava kalitesinin bozulması ve zararlı gazların varlığı, bu riskler arasında yer alır.
• İş Hijyeni Ölçümleri, Tahlilleri ve Biyolojik İzlemeleri: Özellikle 6331 sayılı Kanun'a bağlı olarak çıkarılan ilgili yönetmelikler, iş hijyeni ölçümlerinin yapılmasını zorunlu kılar. Bu yönetmelikler, işyerindeki kimyasal maddelere maruziyetin sınır değerlerini belirler ve bu sınır değerlerin aşılmaması için gerekli ölçümlerin periyodik olarak yapılmasını talep eder. 2025 itibarıyla bu yönetmelikler, ölçüm metotları ve raporlama standartları açısından güncellenmiş olabilir.
• Çalışma Ortamı Risk Değerlendirmesi: İşverenler, işyerindeki tüm riskleri değerlendirmek ve belgelendirmekle yükümlüdür. Zararlı gazların varlığı ve potansiyel maruziyet, bu değerlendirmenin ayrılmaz bir parçasıdır.
• Ulusal ve Uluslararası Standartlar (ISO 45001): ISO 45001:2018 gibi uluslararası yönetim sistemleri standartları, iş sağlığı ve güvenliği performansını sürekli iyileştirmeyi hedefler. Bu standartlar, risklerin belirlenmesi, ölçülmesi ve kontrol altına alınması için bir çerçeve sunar. Gaz ölçümleri, bu standartların gerektirdiği iş hijyeni programlarının önemli bir bileşenidir.

2025 yılında da bu yasal yükümlülükler devam etmekte ve mevzuat güncellemeleriyle birlikte işverenlerin sorumlulukları daha da belirgin hale gelmektedir. Yapılacak ölçümlerin, yetkili laboratuvarlar tarafından, kabul görmüş ölçüm yöntemleri ve ulusal/uluslararası standartlara uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Kimler İçin Gereklidir?

Gaz ölçümü (CO, CO2, H2S, NH3, O2, VOC) hizmetleri, başta riskli kabul edilen sektörler olmak üzere, birçok farklı işyeri ve çalışma ortamı için gereklidir. Başlıca hedef kitleler şunlardır:

• Endüstriyel Üretim Tesisleri: Kimya, petrokimya, metal işleme, tekstil, gıda üretimi gibi sektörlerde proses gereği zararlı gazlar açığa çıkabilir veya kullanılabilir.
• Madencilik ve İnşaat Sektörü: Yeraltı çalışmaları, kazılar ve kullanılan ekipmanlar nedeniyle karbon monoksit, hidrojen sülfür gibi gazların birikme riski bulunur.
• Enerji Sektörü: Santraller, depolama tesisleri ve boru hatları gibi alanlarda yanma ürünleri veya sızıntılar nedeniyle gaz ölçümü önemlidir.
• Laboratuvarlar ve Ar-Ge Merkezleri: Kimyasal deneyler ve araştırmalar sırasında çeşitli gazlar kullanılabilir veya üretilebilir.
• Depolama ve Lojistik Alanları: Özellikle kimyasal madde depolanan alanlarda sızıntı veya reaksiyon riskleri mevcuttur.
• Kapalı ve Havalandırması Yetersiz Ortamlar: Ofis binaları, AVM'ler, otoparklar, bodrum katları gibi alanlarda CO2 ve VOC birikimi söz konusu olabilir.
• Sağlık Kuruluşları: Tıbbi gazların kullanımı ve bazı tıbbi prosedürler sırasında gaz takibi gerekebilir.
• Toplu Yaşam Alanları: Büyük konut kompleksleri, okullar ve hastaneler gibi yerlerde genel hava kalitesi ve CO2 seviyelerinin kontrolü önemlidir.

2025 yılında, iş sağlığı ve güvenliği bilincinin artmasıyla birlikte, bu ölçümlerin kapsamı ve önemi daha geniş kitleler tarafından anlaşılmaktadır.

Avantajları ve Faydaları

Gaz ölçümü (CO, CO2, H2S, NH3, O2, VOC) hizmetlerinin işyerleri ve çalışanlar için sunduğu avantajlar saymakla bitmez. Bu faydalar:

• Çalışan Sağlığının Korunması: En önemli faydası, çalışanların zararlı gazlara maruziyetini engelleyerek meslek hastalıklarını ve akut zehirlenmeleri önlemektir.
• Yasal Mevzuata Uyumluluk: İş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uyum sağlayarak olası idari para cezaları ve hukuki yaptırımlardan kaçınılmasını sağlar.
• İş Kazalarının Önlenmesi: Oksijen yetmezliği veya yanıcı/patlayıcı gazların varlığı gibi riskleri tespit ederek iş kazalarının önüne geçilmesine yardımcı olur.
• Verimlilik Artışı: Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı, çalışanların motivasyonunu ve dolayısıyla verimliliğini artırır.
• Risk Yönetimi ve Önleyici Tedbirler: Ölçüm sonuçları, risk değerlendirmelerinin güncellenmesi ve etkili önleyici tedbirlerin alınması için bilimsel veri sağlar.
• Çevresel Etkinin Azaltılması: Bazı gazların atmosfere salınımının kontrol altına alınması, çevresel düzenlemelere uyumu destekler.
• İşveren İmajının Güçlenmesi: Çalışan sağlığına ve güvenliğine önem veren bir işveren imajı, hem mevcut çalışanların bağlılığını artırır hem de potansiyel çalışanlar için cazip bir çalışma ortamı sunar.
• Tedarik Zinciri ve Müşteri Güveni: ISO 45001 gibi standartlara sahip olmak, tedarik zincirinde ve müşteriler nezdinde güvenilirliği artırır.

2025 yılına gelindiğinde, bu faydalar daha da belirginleşmekte, sürdürülebilirlik ve kurumsal sosyal sorumluluk kavramları çerçevesinde iş sağlığı ve güvenliği yatırımları daha fazla değer kazanmaktadır.