Giresun Isı Stresi ve Termal Konfor (WBGT, PMV-PPD) Ölçümü: Güvenli ve Verimli İş Ortamları İçin 2025 Rehberi

İşyerlerinde çalışanların sağlığını ve verimliliğini doğrudan etkileyen en kritik faktörlerden biri, maruz kaldıkları termal konfor koşullarıdır. Isı stresi ve termal konfor, sadece fiziksel rahatlık meselesi değil, aynı zamanda ciddi sağlık sorunlarına ve iş kazalarına yol açabilen bir risk faktörüdür. 2025 yılı itibarıyla, İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) mevzuatımız ve uluslararası standartlar, bu alanın önemini daha da vurgulamaktadır. Özellikle WBGT (Islak Küre Sıcaklık İndeksi) ve PMV-PPD (Ortalama Oy Birliği-Karşılaşılan Memnuniyetsizlik Oranı) gibi bilimsel ölçüm yöntemleri, işyeri ortamındaki termal koşulların objektif bir şekilde değerlendirilmesini sağlamaktadır. Bu rehber, ısı stresi ve termal konforun ne olduğunu, neden önemli olduğunu, yasal zorunluluklarını ve 2025 yılındaki güncel yaklaşımını detaylı bir şekilde ele alacaktır. Hedef kitlemiz; İSG profesyonelleri, işverenler, yöneticiler ve güvenli bir iş ortamı oluşturmakla yükümlü tüm paydaşlardır.

Isı Stresi ve Termal Konfor (WBGT, PMV-PPD) Nedir?

Termal konfor, bir kişinin çevresindeki termal ortamla ilgili memnuniyet durumudur. Bu durum, bir kişinin ürettiği ısı ile çevresine yaydığı ısı arasındaki dengenin sağlanmasıyla elde edilir. İnsan vücudu, normal fonksiyonlarını sürdürebilmek için dar bir sıcaklık aralığında çalışır. Bu dengenin bozulması durumunda ise ısı stresi ortaya çıkar. Isı stresi, vücudun ısı dengesinin bozulması sonucu ortaya çıkan olumsuz fizyolojik tepkiler bütünüdür. Bu durum, hem aşırı sıcak hem de aşırı soğuk ortamlarda meydana gelebilir.

2025 itibarıyla ısı stresi ve termal konfor değerlendirmelerinde öne çıkan iki temel ölçüm yöntemi şunlardır:

• WBGT (Wet-Bulb Globe Temperature - Islak Küre Sıcaklık İndeksi): Özellikle açık alanda çalışanlar ve yüksek fiziksel aktivite gerektiren işlerde termal stresi değerlendirmek için kullanılan kapsamlı bir indekstir. WBGT, hava sıcaklığı, nem, rüzgar hızı ve güneş radyasyonu gibi faktörleri dikkate alarak vücudun maruz kaldığı toplam ısı yükünü ifade eder.
• PMV-PPD (Predicted Mean Vote - Predicted Percentage of Dissatisfied): Kapalı alanlarda termal konforu değerlendirmek için kullanılan bir modeldir. PMV, bir grup insanın belirli bir çevresel koşulda beklenen ortalama termal hissini tahmin ederken, PPD ise bu grubun ne kadarının termal olarak memnuniyetsiz olacağını öngörür. Bu model, hava sıcaklığı, ortalama radyant sıcaklık, hava akış hızı ve neme ek olarak kişisel faktörleri (giysi yalıtımı ve metabolik hız) de hesaba katar.

Bu yöntemler, işyerlerindeki termal riskleri nicel olarak belirleyerek, alınması gereken önlemlerin etkinliğini artırmaya yardımcı olur. 2025'te güncellenen bilimsel araştırmalar, bu indekslerin hassasiyetini ve uygulama alanlarını daha da genişletmiştir.

Isı Stresi ve Termal Konfor (WBGT, PMV-PPD) Nasıl Çalışır?

Isı stresi ve termal konfor ölçümleri, belirli çevresel parametrelerin toplanması ve bu verilerin ilgili standartlara göre analiz edilmesi prensibine dayanır.

WBGT Ölçümü Nasıl Yapılır?

WBGT indeksi, üç farklı termometre kullanılarak hesaplanır:

• Kuru Küre Termometresi (Dry Bulb Temperature): Standart hava sıcaklığını ölçer.
• Islak Küre Termometresi (Wet Bulb Temperature): Nem etkisini hesaba katar. Bir termometre haznesinin nemli bir bezle kaplanıp hava akışına maruz bırakılmasıyla ölçülür.
• Kara Küre Termometresi (Black Globe Temperature): Güneş radyasyonu ve yüzeylerden yansıyan radyasyonun etkisini ölçer. Siyah boyalı bir kürenin içindeki termometre ile yapılır.

WBGT'nin hesaplanması için çeşitli formüller bulunmaktadır. Örneğin, yaygın olarak kullanılan bir formül şöyledir:

WBGT = 0.7 x Islak Küre Sıcaklığı + 0.2 x Kara Küre Sıcaklığı + 0.1 x Kuru Küre Sıcaklığı

Bu ölçümler, genellikle belirli aralıklarla (örneğin, her saat başı) tekrarlanır ve günün en sıcak saatlerinde alınan değerler dikkate alınır. 2025'te bu ölçümler için daha gelişmiş ve otomatik sensörler kullanılabilmektedir.

PMV-PPD Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?

PMV-PPD değerlendirmesi, daha çok kapalı ve kontrollü ortamlarda kullanılır. Bu değerlendirme, aşağıdaki altı termal konfor faktörünü dikkate alır:

• Hava sıcaklığı
• Ortalama radyant sıcaklık
• Hava akış hızı
• Nispi nem
• Kişinin giydiği giysilerin yalıtım değeri (Clo)
• Kişinin metabolik aktivite düzeyi (Met)

Bu faktörler ölçülür veya belirlenir ve ISO 7730 standardında sunulan PMV hesaplama formülü kullanılarak PMV değeri elde edilir. PMV değeri -3 (çok soğuk) ile +3 (çok sıcak) arasında değişir. Ardından, PMV değerine dayanarak PPD yüzdesi hesaplanır. ISO 7730 standardı, 2025'te de geçerliliğini koruyan ve kabul gören bir rehberdir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel)

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanında en temel yasa 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur. Bu kanun, işverenlere çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü tutar. Termal konfor ve ısı stresi ile ilgili spesifik zorunluluklar, çeşitli yönetmeliklerde detaylandırılmıştır:

• İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği: Çalışma ortamındaki fiziksel, kimyasal, biyolojik ve psikososyal risk faktörlerinin değerlendirilmesi ve bunlara karşı gerekli önlemlerin alınmasını zorunlu kılar.
• Açık Hava Çalışmalarında Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik: Özellikle sıcak ve soğuk hava koşullarında çalışanlar için özel düzenlemeler içerir. Bu yönetmelik, 2025 itibarıyla güncel risk değerlendirmelerine paralel olarak işverenlerin termal stres riskini yönetmelerini gerektirir.
• İşyeri Bina ve Eklentilerinde Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik: Kapalı işyerlerindeki termal konfor şartlarını düzenler.

Bu mevzuatlar çerçevesinde, işverenler işyerindeki termal koşulları değerlendirmek, riskleri belirlemek ve gerekli iyileştirmeleri yapmakla yükümlüdür. Bu değerlendirmeler, ISO 45001:2018 gibi uluslararası yönetim sistemleri standartlarıyla da uyumlu olmalıdır. 2025 itibarıyla, termal konfor ölçümlerinin periyodik olarak yapılması ve kayıt altına alınması, denetim süreçlerinde önemli bir yer tutmaktadır.

2025 Güncel Mevzuat Yaklaşımı:

Kimler İçin Gereklidir?

Isı stresi ve termal konfor ölçümleri, geniş bir yelpazedeki iş kolları ve çalışanlar için gereklidir. Özellikle aşağıdaki gruplar risk altındadır:

• Sanayi ve Üretim Sektörü: Fabrika ortamlarında, dökümhanelerde, fırınlarda, çamaşırhanelerde çalışanlar.
• İnşaat Sektörü: Açık alanda, güneş altında çalışan işçiler.
• Tarım Sektörü: Tarlalarda ve seralarda çalışanlar.
• Lojistik ve Depolama: Isıtılmayan veya aşırı ısınan depolarda çalışanlar.
• Sağlık Sektörü: Yoğun bakım üniteleri, ameliyathaneler gibi özel kontrollü ortamlarda çalışanlar.
• Gıda Sektörü: Soğuk hava depoları veya fırın gibi sıcak ortamlarda çalışanlar.
• Açık Hava Faaliyetleri: Yol yapım, park ve bahçe düzenleme, spor faaliyetleri gibi alanlarda çalışanlar.
• Ofis Ortamları: Özellikle yaz aylarında veya ısıtma sistemlerinin yetersiz olduğu durumlarda ofis çalışanları da termal konfor değerlendirmesinden faydalanabilir.

2025'te yapılan güncel risk analizleri, iklim değişikliğinin etkileriyle birlikte, sıcak hava dalgalarının ve aşırı hava koşullarının daha yaygın hale gelmesiyle, daha önce risk altında olmayan sektörlerde de termal konforun öneminin arttığını göstermektedir.

Avantajları ve Faydaları

Isı stresi ve termal konfor ölçümlerinin yapılması ve gerekli önlemlerin alınması, hem çalışanlar hem de işverenler açısından önemli avantajlar sağlar:

• Artan Çalışan Sağlığı ve Güvenliği: Isı stresi ile ilişkili sağlık sorunları (sıcak çarpması, bitkinlik, dehidrasyon) ve kazalar önlenir.
• Artan Verimlilik ve Performans: Termal olarak konforlu bir ortamda çalışanlar daha motive olur ve daha yüksek performans gösterir.
• Azalan Devamsızlık ve İş Kaybı: Sağlık sorunları nedeniyle işe gelememe oranları düşer.
• İyileştirilmiş Çalışan Memnuniyeti: Çalışanların kendilerine değer verildiğini hissetmeleri, işyerine bağlılıklarını artırır.
• Yasal Uyumluluk: Mevzuatlara uygunluk sağlanarak olası cezai yaptırımlar ve yasal sorunlar engellenir.
• İtibarın Yükselmesi: Güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamı sunan firmalar, sektörde daha iyi bir itibara sahip olur.
• ISO 45001 Standardına Uyum: İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinin etkin bir şekilde işletilmesine katkı sağlar.

2025 yılında, sürdürülebilirlik ve çalışan refahı odaklı iş modellerinin yaygınlaşmasıyla, termal konforun bu avantajları daha da ön plana çıkmaktadır.