Balıkesir İş Sağlığı ve Güvenliği Performans Göstergeleri (KPI)

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında sürdürülebilir başarı, sadece mevcut durumun takibiyle değil, aynı zamanda geleceğe yönelik proaktif yaklaşımlarla mümkündür. Bu noktada İş Sağlığı ve Güvenliği Performans Göstergeleri (KPI - Key Performance Indicator) kritik bir rol oynamaktadır. KPI'lar, bir kuruluşun İSG hedeflerine ne kadar ulaştığını ölçmek, değerlendirmek ve iyileştirmek için kullanılan sayısal ve niteliksel ölçütlerdir. 2025 yılı itibarıyla, dijitalleşme, veri analizi ve risk yönetimi odaklı yaklaşımlarla KPI'ların önemi daha da artmış bulunmaktadır. Bu rehber, işletmelerin İSG performanslarını etkin bir şekilde yönetmeleri için gerekli olan KPI'lar hakkında kapsamlı bilgi sunmayı amaçlamaktadır. Hedef kitlemiz, İSG süreçlerini iyileştirmek, yasal uyumluluğu sağlamak ve çalışan güvenliğini en üst düzeye çıkarmak isteyen tüm işverenler, İSG profesyonelleri ve yöneticilerdir. 2025 güncel durumu itibarıyla, yapay zeka destekli analiz araçları ve gerçek zamanlı veri toplama sistemleri KPI takibini daha da hassas hale getirmiştir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Performans Göstergeleri (KPI) Nedir?

İş Sağlığı ve Güvenliği Performans Göstergeleri (KPI), bir işletmenin İSG politikalarını, stratejilerini ve uygulamalarını ne kadar etkili bir şekilde hayata geçirdiğini ölçmek için kullanılan nicel ve nitel ölçümler bütünüdür. Bu göstergeler, sadece kazaların veya meslek hastalıklarının sayısını değil, aynı zamanda bu olayların önlenmesi için alınan tedbirlerin etkinliğini, risk değerlendirme süreçlerinin kalitesini, çalışanların İSG eğitimlerine katılım oranını, denetim sonuçlarını ve acil durum hazırlıklarını da kapsar. 2025 itibarıyla, KPI'lar daha çok proaktif yaklaşımları teşvik edecek şekilde tasarlanmaktadır. Örneğin, 'kaza sonrası analizler' yerine 'potansiyel tehlike bildirimleri' veya 'risk azaltma faaliyetlerinin tamamlanma oranı' gibi göstergeler öne çıkmaktadır. Bu göstergeler, işletmelerin İSG performanslarını objektif bir şekilde değerlendirmelerine, iyileştirme alanlarını belirlemelerine ve kaynaklarını en verimli şekilde kullanmalarına olanak tanır.

2025 Güncel KPI Örnekleri ve Açıklamaları:

• Kaza Sıklık Oranı (KSO): Belirli bir dönemde meydana gelen iş kazası sayısının, çalışılan toplam insan-saat'e bölünmesiyle elde edilen orandır. (Örnek: 1.000.000 insan-saat başına düşen kaza sayısı)
• Kaza Ciddiyet Oranı (KCO): Kazaların neden olduğu iş günleri kaybının, çalışılan toplam insan-saat'e oranlanmasıdır. İş kazalarının ne kadar ciddi sonuçlara yol açtığını gösterir.
• Kayıp İş Günü Oranı: Kazalar nedeniyle kaybedilen toplam iş günü sayısının, toplam mevcut iş günü sayısına oranıdır.
• Meslek Hastalığı Sıklık Oranı: Belirli bir dönemde teşhis edilen meslek hastalığı sayısının, toplam çalışan sayısına veya insan-saat'e oranlanmasıdır.
• Tehlike Bildirim Sayısı: Çalışanların potansiyel tehlikeleri bildirme oranını gösterir. Yüksek bildirim sayısı, çalışanların İSG'ye katılımının ve farkındalığının yüksek olduğunu işaret edebilir.
• Risk Değerlendirme Güncelliği: Yapılan risk değerlendirmelerinin ne sıklıkla güncellendiğini ve revize edildiğini gösterir.
• İSG Eğitim Katılım Oranı: Çalışanların zorunlu İSG eğitimlerine katılım yüzdesini ifade eder.
• Denetim Uygunluk Oranı: Yapılan İSG denetimlerinde tespit edilen uygunsuzlukların ne kadarının giderildiğini gösterir.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Kullanım Oranı: Risk analizine göre kullanılması gereken KKD'nin çalışanlar tarafından ne kadar etkin kullanıldığını gösterir.
• Acil Durum Tatbikatı Etkinliği: Yapılan acil durum tatbikatlarının başarı oranı ve tatbikat sonrası alınan derslerin uygulamaya konulma düzeyi.

İş Sağlığı ve Güvenliği Performans Göstergeleri (KPI) Nasıl Çalışır?

KPI'lar, İSG yönetim sisteminin ayrılmaz bir parçası olarak çalışır. Süreç, genellikle şu adımları içerir:

1. Hedef Belirleme: İşletmenin genel İSG stratejisi doğrultusunda ölçülebilir, ulaşılabilir, ilgili ve zamana bağlı (SMART) hedefler belirlenir. Örneğin, 'önümüzdeki 12 ay içinde kaza sıklık oranını %10 azaltmak'.
2. Veri Toplama: Belirlenen KPI'lar için gerekli veriler düzenli olarak toplanır. Bu, kaza raporları, denetim kayıtları, eğitim katılım listeleri, tıbbi muayene sonuçları, tehlike bildirim formları gibi çeşitli kaynaklardan olabilir. 2025 itibarıyla, dijital veri toplama platformları ve sensör teknolojileri bu süreci otomatikleştirmekte ve doğruluğu artırmaktadır.
3. Analiz ve Raporlama: Toplanan veriler analiz edilerek KPI'lar hesaplanır. Elde edilen sonuçlar, yönetim kademesi ve ilgili paydaşlar için anlaşılır raporlar halinde sunulur. Bu raporlar, trendleri, sapmaları ve iyileştirme alanlarını net bir şekilde ortaya koymalıdır.
4. Değerlendirme ve Geri Bildirim: Raporlanan KPI'lar, belirlenen hedeflerle karşılaştırılır. Performansın hedeflere ulaşıp ulaşmadığı değerlendirilir. Geri bildirim mekanizmaları aracılığıyla iyileştirme alanlarına yönelik aksiyonlar belirlenir.
5. İyileştirme Faaliyetleri: Değerlendirme sonuçlarına göre aksiyon planları oluşturulur ve uygulamaya konulur. Bu, eğitimlerin yeniden düzenlenmesi, iş süreçlerinin iyileştirilmesi, yeni güvenlik ekipmanlarının temin edilmesi veya iletişim stratejilerinin geliştirilmesi gibi adımları içerebilir.
6. Gözden Geçirme ve Güncelleme: KPI'lar ve hedefler, değişen koşullara, yasal düzenlemelere ve işletmenin ihtiyaçlarına göre düzenli olarak gözden geçirilir ve güncellenir.

2025'te Gelişmiş KPI Analiz Yöntemleri:

• Öngörücü Analizler: Geçmiş verileri kullanarak gelecekteki potansiyel riskleri ve kaza olasılıklarını tahmin etme.
• Gerçek Zamanlı İzleme: Sensörler ve IoT cihazları aracılığıyla çalışma ortamı ve çalışan güvenliğiyle ilgili verileri anlık olarak takip etme.
• Makine Öğrenmesi Destekli Raporlama: Veri eğilimlerini otomatik olarak tespit etme ve anomali uyarıları oluşturma.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yasal düzenlemeler, işletmeleri çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini korumakla yükümlü kılmaktadır. Bu yükümlülüklerin etkin bir şekilde yerine getirildiğini kanıtlamanın en önemli yollarından biri de performans göstergeleridir. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenlere genel bir yükümlülük getirmektedir. Kanun'un temel amacı, işyerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamak ve iş kazaları ile meslek hastalıklarını önlemektir. Bu amaçla, işverenlerin risk değerlendirmesi yapması, gerekli tedbirleri alması, eğitimler düzenlemesi ve denetimler gerçekleştirmesi zorunludur.

2025 Güncel Mevzuat Bağlamında KPI'ların Yeri:

• 6331 Sayılı Kanun: Kanun, işverenlerin riskleri belirlemesini, analiz etmesini ve bu riskleri ortadan kaldırmak veya kabul edilebilir seviyeye indirmek için gerekli önlemleri almasını şart koşar. KPI'lar, bu önlemlerin etkinliğini ölçmek için bir araçtır. Örneğin, 'risk değerlendirmesi güncelliği' veya 'alınan önlemlerin uygulama oranı' gibi KPI'lar, kanunun öngördüğü yükümlülüklerin yerine getirildiğini gösterir.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri (İSGYS): ISO 45001:2018 gibi uluslararası standartlar, İSG performansının sürekli iyileştirilmesini temel alır. Bu standartlar, kuruluşların İSG hedefleri belirlemesini, bu hedeflere ulaşmak için programlar oluşturmasını ve performanslarını düzenli olarak gözden geçirmesini gerektirir. KPI'lar, bu gözden geçirme süreçlerinin temelini oluşturur.
• İlgili Yönetmelikler: İşyerinde İşveren, İşveren Vekili, İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Görevlendirilmesi Hakkında Yönetmelik, İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik, İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik gibi çeşitli yönetmelikler, spesifik İSG konularına odaklanır. Bu yönetmeliklerin gerektirdiği uygulamaların etkinliği de KPI'lar aracılığıyla ölçülebilir. Örneğin, 'işyeri hekimi muayenelerine katılım oranı' veya 'İSG kurulu toplantı tutanaklarının takibi' gibi göstergeler, bu yönetmeliklere uyumu destekler.
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Denetimleri: Denetimler sırasında, iş müfettişleri genellikle işyerinin İSG performansını değerlendirir. Etkin bir KPI sistemi, denetimlere hazırlıklı olmayı kolaylaştırır ve yasal uyumluluğun kanıtı olarak sunulabilir.

2025'te Mevzuat Güncellemeleri ve KPI'lar: Mevzuat, teknolojik gelişmeleri ve güncel riskleri yansıtacak şekilde sürekli güncellenmektedir. Özellikle siber güvenlik riskleri, yapay zeka kullanımına bağlı yeni riskler ve esnek çalışma modellerinin getirdiği İSG zorlukları gibi konularda yeni düzenlemeler ve bu düzenlemelere uyumu ölçen KPI'lar ön plana çıkacaktır.

Kimler İçin Gereklidir?

İş Sağlığı ve Güvenliği Performans Göstergeleri (KPI), sadece büyük ölçekli işletmeler veya yüksek riskli sektörler için değil, Türkiye'deki tüm işyerleri için gereklidir. Yasal zorunluluklar ve en iyi uygulamalar açısından, her büyüklükten ve sektörden işletmenin İSG performansını ölçmesi ve yönetmesi önemlidir.

2025 Perspektifiyle KPI'ların Gerekliliği:

• Tüm İşverenler: 6331 Sayılı Kanun gereği, her işveren çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. KPI'lar, bu yükümlülüğün ne kadar iyi yerine getirildiğini gösteren somut veriler sunar.
• İş Güvenliği Uzmanları (İGU): İGU'lar, işyerindeki riskleri belirlemek, önleyici tedbirler önermek ve İSG politikalarının uygulanmasını sağlamakla görevlidir. KPI'lar, İGU'ların çalışmalarının etkinliğini ölçmelerine ve yöneticilere sunacakları raporların temelini oluşturmalarına yardımcı olur.
• İşyeri Hekimleri ve Sağlık Personeli: Sağlık gözetimi, meslek hastalıklarının önlenmesi ve çalışanların sağlık durumlarının takibi gibi konularda KPI'lar, sağlık hizmetlerinin etkinliğini değerlendirmek için kullanılabilir.
• Yönetim Kadroları: Üst yönetim, İSG'ye yapılan yatırımların geri dönüşünü görmek, riskleri yönetmek ve şirket itibarı ile sürdürülebilirliği sağlamak için KPI'ları kullanır.
• Çalışanlar ve Temsilcileri: Çalışanların İSG süreçlerine katılımı ve çalışma ortamının güvenliği konusunda şeffaflık sağlamak için KPI'lar önemli bir araçtır.
• Sertifikasyon Kuruluşları: ISO 45001 gibi standartlara göre denetim yapan kuruluşlar, işletmelerin İSG performansını değerlendirmek için KPI'ları referans alır.
• Sigorta Şirketleri ve Finans Kuruluşları: İş kazaları ve meslek hastalıkları sigorta primlerini belirlerken veya kredi verirken, işletmelerin İSG performansını dikkate alabilirler.

Sektörel İhtiyaçlar (2025): İnşaat, madencilik, kimya, imalat gibi yüksek riskli sektörlerde KPI'ların önemi daha belirgindir. Ancak, hizmet sektörü, bilgi teknolojileri ve ofis ortamlarında da ergonomi, psikososyal riskler ve acil durum hazırlıkları gibi konularda KPI'lar gereklidir.

Avantajları ve Faydaları

İş Sağlığı ve Güvenliği Performans Göstergeleri (KPI), bir işletme için sadece bir zorunluluk değil, aynı zamanda stratejik bir avantaj kaynağıdır. Etkin bir KPI sistemi, işletmelere birçok alanda somut faydalar sağlar.

2025 Yılında Öne Çıkan Avantajlar:

• Azalan Kaza ve Meslek Hastalığı Oranları: KPI'lar, riskli alanları ve zayıf noktaları belirleyerek proaktif önleyici tedbirlerin alınmasını sağlar. Bu da doğrudan kazaların ve meslek hastalıklarının azalmasına yol açar.
• Maliyet Tasarrufu: Kaza ve hastalıkların neden olduğu doğrudan (tazminatlar, tedavi masrafları) ve dolaylı (üretim kaybı, ekipman hasarı, itibar kaybı) maliyetleri düşürür. 2025'te, sigorta maliyetlerinin performansa dayalı olarak belirlenmesi yaygınlaşacaktır.
• Yasal Uyumluluk ve İtibar Artışı: Mevzuata uyumu kolaylaştırır ve denetimlerde olumlu bir tablo sunar. Güçlü bir İSG performansı, işletmenin paydaşları nezdindeki itibarını ve marka değerini artırır.
• Çalışan Motivasyonu ve Bağlılığı: Güvenli bir çalışma ortamı, çalışanların kendilerini değerli hissetmelerini sağlar, motivasyonlarını ve işlerine olan bağlılıklarını artırır.
• Verimlilik Artışı: Kazasız ve sağlıklı bir işgücü, kesintisiz üretimi ve dolayısıyla verimliliği destekler.
• Sürekli İyileştirme Kültürü: KPI'lar, bir İSG yönetim sisteminin sürekli iyileştirilmesini teşvik eder. Veriler üzerinden yapılan analizler, geleceğe yönelik daha doğru kararlar alınmasını sağlar.
• Risk Yönetimi Yetkinliğinin Gelişimi: İşletmelerin potansiyel riskleri daha erken tespit etmelerine ve bu risklere karşı hazırlıklı olmalarına yardımcı olur.
• Karar Alma Süreçlerinin Güçlenmesi: Objektif verilere dayalı olarak alınan kararlar, daha sağlam ve etkili olur.
• Kaynakların Etkin Kullanımı: Hangi İSG faaliyetlerinin daha fazla yatırım gerektirdiği veya hangi alanların iyileştirilmesi gerektiği konusunda netlik sağlar, böylece kaynaklar daha verimli kullanılır.