Diyarbakır SEVESO BEKRA Kapsamında Yeterlilik ve Eğitim: Güvenlikte Yeni Dönem (2025+)

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında 15 yılı aşkın deneyime sahip bir uzman olarak, özellikle tehlikeli madde bulunduran büyük işletmeleri ilgilendiren SEVESO Bildirimli Riskli Alanlar (BEKRA) yönetmelikleri çerçevesinde, yeterlilik ve eğitim konusunun kritik önemini vurgulamak isterim. 2025 ve sonrası itibarıyla mevzuatın güncellenmesi ve teknolojik gelişmelerle birlikte, bu alandaki standartlar da evrilmektedir. SEVESO BEKRA kapsamındaki işletmeler için çalışanların ve yöneticilerin yeterliliklerinin sürekli güncellenmesi ve kapsamlı eğitimlerle desteklenmesi, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, işletmenin operasyonel sürekliliği, çevresel koruma ve en önemlisi insan hayatının güvencesi için hayati bir gerekliliktir. Bu rehber, 2025 ve sonrası güncel bilgiler ışığında, SEVESO BEKRA alanındaki yeterlilik ve eğitim gerekliliklerini, uygulama süreçlerini ve ISO standartlarına uyumu detaylı bir şekilde ele almaktadır. Hedef kitlemiz; SEVESO BEKRA kapsamındaki işletmelerin üst yönetimi, İSG profesyonelleri, operasyon yöneticileri ve bu alanda görev alan tüm çalışanlardır.

SEVESO BEKRA Kapsamında Yeterlilik ve Eğitim Nedir?

SEVESO BEKRA (Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması) kapsamındaki yeterlilik ve eğitim, tehlikeli maddeleri belirli miktarların üzerinde bulunduran işletmelerde, bu maddelerin neden olabileceği büyük endüstriyel kazaları önlemek ve meydana gelmesi durumunda etkilerini en aza indirmek amacıyla, ilgili personelin bilgi, beceri ve tutumlarını belirli bir standarda ulaştırmak için verilen sistematik süreçleri ifade eder. 2025 ve sonrasında bu tanım, sadece teorik bilgi aktarımını değil, aynı zamanda pratik uygulama becerilerini, acil durum müdahale yetkinliğini, risk değerlendirme kabiliyetini ve sürekli gelişim prensiplerini de içerecek şekilde genişlemiştir. Bu eğitimler, risklerin doğru bir şekilde tanımlanmasını, analiz edilmesini, kontrol önlemlerinin etkin bir şekilde uygulanmasını ve kriz anlarında kontrollü ve doğru müdahalelerin gerçekleştirilmesini hedefler.

SEVESO BEKRA Kapsamında Yeterlilik ve Eğitim Nasıl Çalışır?

SEVESO BEKRA alanında yeterlilik ve eğitim süreci, çok katmanlı bir yaklaşımla yürütülür. 2025 ve sonrası için güncellenen uygulamalar, işletmenin özel risk profiline, tehlikeli madde türlerine ve personelin görev tanımlarına göre şekillenir. Temel adımlar şunlardır:

• Risk Değerlendirmesi ve İhtiyaç Analizi: İşletmenin maruz kaldığı tehlikeler, potansiyel kaza senaryoları ve bu senaryolara karşı gerekli müdahale yetkinlikleri belirlenir. Personelin mevcut bilgi ve beceri seviyeleri analiz edilir.
• Eğitim Programlarının Tasarımı: İhtiyaç analizi sonuçlarına göre, özel olarak tasarlanmış eğitim modülleri oluşturulur. Bu modüller, teorik bilgiyi (mevzuat, tehlikeli madde özellikleri, risk analizi yöntemleri vb.) pratik uygulamalar (acil durum tatbikatları, ekipman kullanımı, ilk yardım vb.) ile entegre eder.
• Yeterlilik Belgelendirme ve Kayıt Tutma: Eğitimleri başarıyla tamamlayan personele, yeterliliklerini belgeleyen sertifikalar verilir. Tüm eğitim kayıtları, güncellemeler ve değerlendirmeler titizlikle tutulur. 2025 itibarıyla dijital kayıt sistemlerinin kullanımı yaygınlaşmıştır.
• Sürekli Eğitim ve Gözden Geçirme: Mevzuattaki değişiklikler, yeni riskler veya teknolojik gelişmeler doğrultusunda eğitim programları güncellenir ve periyodik olarak tekrarlanır. Personelin yeterlilikleri düzenli olarak gözden geçirilir ve değerlendirilir.
• Tatbikatlar ve Simülasyonlar: Acil durum senaryolarını içeren gerçekçi tatbikatlar ve simülasyonlar, personelin stres altında doğru karar verme ve uygulama becerilerini geliştirmesi için kritik öneme sahiptir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Durum)

SEVESO BEKRA kapsamındaki işletmeler için yeterlilik ve eğitim yükümlülükleri, Türkiye'de başta 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu olmak üzere, ilgili yönetmelikler ve uluslararası standartlarla belirlenir. 2025 ve sonrası için güncel mevzuat düzenlemeleri, özellikle risk bazlı yaklaşımı ve sürekli iyileştirme prensibini daha fazla ön plana çıkarmaktadır. Temel yasal dayanaklar ve güncel yaklaşımlar şunlardır:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almalarını sağlama yükümlülüğünü genel olarak düzenler.
• Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (SEVESO Yönetmeliği): Bu yönetmelik, tehlikeli madde bulunduran işletmeler için özel risk analizleri, güvenlik raporları ve acil durum planları hazırlama zorunluluğu getirir. Bu planların etkin bir şekilde uygulanabilmesi için ilgili personelin yeterlilik ve eğitimlerinin sağlanması zorunludur. 2025 itibarıyla, bu yönetmelikteki risk değerlendirme ve acil durum müdahale gerekliliklerine yönelik eğitimlerin derinliği ve kapsamı artırılmıştır.
• Diğer İlgili Yönetmelikler: Kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanması, tehlikeli atık yönetimi, çevre mevzuatı gibi alanlardaki düzenlemeler de yeterlilik ve eğitim gerekliliklerini doğrudan etkiler.
• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Bu standart, kuruluşların iş sağlığı ve güvenliği performanslarını sürekli iyileştirmeleri için bir çerçeve sunar. Standart, personelin yetkinliğinin belirlenmesi, gerekli eğitimlerin sağlanması ve bu eğitimlerin etkinliğinin değerlendirilmesi gerekliliğini vurgular. 2025 sonrası uygulamalarda, ISO 45001'in dijital takip ve raporlama modülleri ile entegrasyonu daha da önem kazanmaktadır.

SEVESO BEKRA Kapsamında Yeterlilik ve Eğitim Kimler İçin Gereklidir?

SEVESO BEKRA kapsamındaki yeterlilik ve eğitim, işletmenin organizasyon yapısına ve tehlikeli maddelere maruz kalma derecesine göre geniş bir kitleyi kapsar. 2025 itibarıyla, bu kapsama giren gruplar şunlardır:

• Üst Yönetim ve İşletme Sahipleri: İşletmenin genel güvenlik politikasını belirleyen ve kaynakları tahsis eden kişilerin, SEVESO riskleri ve yönetim sistemleri hakkında temel düzeyde bilgi sahibi olmaları esastır.
• İSG Profesyonelleri (İSG Uzmanları, İSG Temsilcileri): İşletmenin İSG süreçlerini yöneten ve denetleyen bu kişilerin, SEVESO mevzuatı, risk analizi, acil durum yönetimi ve eğitim metodolojileri konularında ileri düzeyde yeterliliğe sahip olmaları gerekir.
• Operasyon ve Bakım Personeli: Tehlikeli maddelerle doğrudan temas eden veya bu maddelerin bulunduğu alanlarda çalışan personelin, görevlerine özgü riskler, güvenli çalışma prosedürleri, acil durum müdahale teknikleri ve kişisel koruyucu donanım kullanımı konularında kapsamlı eğitimleri alması zorunludur.
• Acil Durum Müdahale Ekipleri: Yangın, kimyasal sızıntı, tahliye gibi acil durumlar için özel olarak görevlendirilen personelin, ileri seviye müdahale teknikleri, ilk yardım, kurtarma operasyonları ve kriz yönetimi konularında uzmanlaşmış olması gerekir.
• Depolama ve Lojistik Personeli: Tehlikeli maddelerin depolanması, taşınması ve sevkiyatı sırasında görev alan personelin, ilgili mevzuat, depolama koşulları, yükleme-boşaltma prosedürleri ve acil durum bilgileri konusunda yetkin olmaları önemlidir.
• Çevresel İzleme ve Atık Yönetimi Personeli: Çevresel etkileri izleyen ve atık yönetimini gerçekleştiren personelin, ilgili çevresel riskler ve mevzuatlar hakkında bilgi sahibi olması sağlanmalıdır.

SEVESO BEKRA Kapsamında Yeterlilik ve Eğitim Avantajları ve Faydaları

SEVESO BEKRA alanında yeterlilik ve eğitime yapılan yatırım, işletmeler için yalnızca yasal uyumluluğu sağlamakla kalmaz, aynı zamanda bir dizi stratejik avantaja da kapı aralar. 2025 ve sonrası için bu faydalar daha da belirginleşmektedir:

• Kaza ve Olayların Azalması: Nitelikli ve iyi eğitilmiş personel, riskleri daha doğru algılar ve önleyici tedbirleri etkin uygular. Bu da büyük endüstriyel kazaların ve iş kazalarının önemli ölçüde azalmasını sağlar.
• Operasyonel Verimlilik ve Süreklilik: Çalışanların yetkinliği, üretim süreçlerinin daha güvenli ve kesintisiz işlemesine katkı sağlar. Acil durumlarda doğru müdahale, hasarı minimize ederek operasyonların daha hızlı normale dönmesine yardımcı olur.
• Çevresel Koruma: Tehlikeli madde yönetimi ve acil durum müdahalesi konusundaki yetkinlik, kimyasal sızıntılar ve çevresel kirlilik risklerini azaltır, doğal kaynakların korunmasına destek olur.
• Mali Kayıpların Önlenmesi: Kazaların önlenmesi, tazminat, onarım, üretim kaybı ve itibar zedelenmesi gibi maliyetli sonuçlardan kaçınmayı mümkün kılar.
• Yasal Uyumluluk ve İtibar: Mevzuata tam uyum, yasal yaptırımlardan kaçınmayı sağlarken, aynı zamanda işletmenin güvenilir ve sorumlu bir paydaş olarak itibarını artırır.
• Çalışan Motivasyonu ve Bağlılığı: İşletmenin çalışanlarının güvenliğine verdiği önem, motivasyonlarını ve şirkete bağlılıklarını artırır.
• Sürekli İyileştirme Kültürü: Eğitim süreçleri, çalışanları güvenlik konusunda daha proaktif olmaya teşvik eder ve işletme içinde sürekli iyileştirme kültürünün yerleşmesine katkı sağlar.