Sivas Saha Keşif, Nivelman ve As-Built: Statik Hesaplamada Güncel Yaklaşımlar

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, statik hesaplama süreçlerinin temelini oluşturan saha keşif, nivelman ve as-built çalışmalarının 2025 itibarıyla ne kadar kritik hale geldiğini vurgulamak isteriz. Bu çalışmalar, yapıların en başından itibaren doğru ve güvenli bir şekilde tasarlanmasını, inşa edilmesini ve mevcut durumunun belgelenmesini sağlar. Özellikle 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ISO 45001:2018 standardı çerçevesinde, iş güvenliğini en üst düzeyde tutmak adına bu süreçlerin önemi her geçen gün artmaktadır. Saha keşif, mevcut durumu analiz ederken; nivelman hassas yükseklik ölçümlerini, as-built ise projenin fiili gerçekleşen halini kaydeder. Bu üçlü sacayağı, hem statik hesaplamaların doğruluğunu garanti altına alır hem de olası riskleri minimize ederek projenin tüm paydaşları için güvenli bir zemin hazırlar. Hedef kitlemiz, müteahhitlerden mimarlara, mühendislerden proje yöneticilerine ve iş güvenliği uzmanlarına kadar inşaat sektörünün tüm kademelerindeki profesyonellerdir. 2025 itibarıyla teknolojik gelişmelerin de entegre edildiği bu süreçler, daha hızlı, daha doğru ve daha verimli sonuçlar sunmaktadır.

Saha Keşif, Nivelman ve As-Built Nedir?

Statik hesaplamaların sağlam temeller üzerine kurulması için vazgeçilmez olan saha keşif, nivelman ve as-built, inşaat projelerinin başlangıcından bitişine kadar olan süreçte kritik veri toplama ve belgeleme aşamalarını kapsar.

Saha Keşif (Mevcut Durum Analizi)

Saha keşif, bir inşaat projesinin gerçekleştirileceği alanın mevcut fiziksel durumunun detaylı bir şekilde incelenmesi ve belgelenmesidir. Bu süreçte şunlar ele alınır:

• Arazi Topografyası: Zeminin eğimi, yükseltisi ve genel coğrafi yapısı incelenir.
• Mevcut Yapılar ve Engeller: İnşaat alanında bulunan eski yapılar, ağaçlar, yollar, altyapı hatları (su, elektrik, kanalizasyon vb.) ve diğer potansiyel engeller belirlenir.
• Zemin Koşulları: Zeminin taşıma kapasitesi, jeolojik yapısı hakkında ön bilgiler toplanır. Bu, zemin etüdü için bir ön hazırlıktır.
• Çevresel Faktörler: Rüzgar durumu, güneşlenme açısı, çevredeki yerleşimler gibi statik hesaplamaları etkileyebilecek çevresel unsurlar gözlemlenir.

2025 Güncel Durum: Günümüzde saha keşif çalışmaları, gelişmiş drone teknolojileri, lazer tarayıcılar ve fotogrametri yazılımları ile çok daha hızlı ve detaylı bir şekilde gerçekleştirilmektedir. Bu teknolojiler, 3D modellemeler oluşturarak mevcut durumun eksiksiz bir dijital temsilini sunar.

Nivelman (Yükseklik Ölçümü)

Nivelman, arazinin veya mevcut yapıların belirli noktalarının birbirine göre veya referans bir noktaya göre hassas yüksekliklerinin belirlenmesi işlemidir. Bu, projenin doğru kotlarda inşa edilmesi için hayati önem taşır.

• Kot Belirleme: Projenin zemin kotu, döşeme kotları, çatı kotları gibi kritik yükseklikler belirlenir.
• Eğim ve Drenaj Hesabı: Yağmur suyu drenajı, kanalizasyon hatları gibi eğim gerektiren sistemlerin doğru tasarlanması için kullanılır.
• Yapısal Stabilite: Mevcut yapıların oturma miktarlarını veya zemin hareketlerini izlemek için de nivelman teknikleri kullanılır.

2025 Güncel Durum: Dijital nivelman cihazları, GPS/GNSS sistemleri ve otomatik total station'lar, nivelman işlemlerinde milimetrik hassasiyet sunmaktadır. Bu, özellikle büyük ölçekli projelerde ve hassas mühendislik gerektiren durumlarda büyük bir avantajdır.

As-Built (Fiili Durum Raporu)

As-built, projenin tasarım aşamasında planlanan şekliyle değil, inşaat süreci boyunca fiilen uygulanan değişiklikler ve son haliyle belgelenmesidir. İnşaat tamamlandıktan sonra hazırlanan bu rapor, yapının mevcut gerçek durumunu yansıtır.

• Değişikliklerin Kaydı: Proje sırasında meydana gelen revizyonlar, eklemeler veya çıkarmalar detaylı olarak kaydedilir.
• Gerçek Konumlar ve Boyutlar: Duvarların, kolonların, kirişlerin, tesisat hatlarının (elektrik, mekanik, sıhhi tesisat vb.) gerçek konumları, boyutları ve geçişleri işaretlenir.
• İşletme ve Bakım Rehberi: Gelecekteki tadilatlar, bakım çalışmaları ve olası revizyonlar için temel referans dokümanı niteliğindedir.

2025 Güncel Durum: As-built belgeleri artık sadece 2D çizimler olmanın ötesine geçmiştir. Lazer tarama verileriyle oluşturulan 3D BIM (Yapı Bilgi Modellemesi) modelleri, as-built belgelerinin en güncel ve kapsamlı halini oluşturmaktadır. Bu modeller, tüm tesisatları, yapısal elemanları ve hatta malzeme bilgilerini içerebilir.

Saha Keşif, Nivelman ve As-Built Nasıl Çalışır?

Bu üç kritik süreç, birbirini tamamlayan ve statik hesaplamaların doğruluğu ile yapı güvenliğini sağlayan bir döngü içinde ilerler. Süreçler genellikle şu adımları içerir:

1. Planlama ve Hazırlık

• Proje gereksinimlerine göre hangi bilgilerin toplanacağı belirlenir.
• Kullanılacak ölçüm cihazları (total station, GPS, lazer tarayıcı, drone vb.) ve yazılımlar seçilir.
• Referans noktaları ve koordinat sistemleri tanımlanır.

2. Saha Keşif ve Veri Toplama

• Belirlenen alan detaylı olarak incelenir.
• Fotoğraf ve video çekimleri yapılır.
• Mevcut yapılar, altyapı hatları ve arazinin genel özellikleri harita üzerine işlenir veya dijital olarak kaydedilir.
• Gerekliyse zemin etüdü için numuneler alınır veya ön analizler yapılır.

3. Nivelman Ölçümleri

• Referans kot noktaları belirlenir.
• Tüm projenin temel kotları, döşeme kotları ve diğer önemli yükseklikler hassas bir şekilde ölçülür.
• Bu veriler, statik hesaplamalarda kullanılacak zemin seviyesi ve yükseklik bilgileri için girdi sağlar.

4. As-Built Verilerinin Oluşturulması ve Güncellenmesi

• İnşaat süresince yapılan tüm değişiklikler ve imalatlar anlık olarak kaydedilir.
• Yapılan imalatların gerçek konumları, ölçüleri ve detayları belirlenir.
• Özellikle tesisat geçişleri, duvar kalınlıkları gibi detaylar hassasiyetle belgelenir.
• Proje tamamlandığında, tüm bu veriler bir araya getirilerek nihai as-built projeleri ve raporları hazırlanır.

5. Veri Analizi ve Raporlama

• Toplanan tüm veriler (saha keşif, nivelman, imalat kayıtları) analiz edilir.
• Gerekli görülen statik hesaplamalar ve kontroller bu verilere göre yapılır.
• Nihai as-built çizimleri, 3D modelleri ve raporları oluşturulur.

2025 Güncel Durum: Süreçlerin entegrasyonu ön plandadır. Lazer tarayıcılar ile elde edilen nokta bulutu verileri, doğrudan BIM yazılımlarına aktarılarak hem saha keşif hem de as-built süreçleri tek bir dijital platformda yönetilebilir. Bu, veri tutarlılığını artırır ve hata olasılığını azaltır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel)

Türkiye'de inşaat projelerinde saha keşif, nivelman ve as-built süreçlerinin yasal dayanakları ve güncel mevzuat gereklilikleri bulunmaktadır. Bu gereklilikler, yapı güvenliğini ve iş sağlığı ve güvenliğini temin etmeyi amaçlar.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Bu kanun, işverenlerin işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. İnşaat sahaları, bu kanun kapsamında yüksek riskli işyerleri olarak değerlendirilir. Yapıların projelendirilmesi, inşa edilmesi ve mevcut durumlarının doğru belgelenmesi, iş kazalarını önleme ve güvenli çalışma ortamı sağlama açısından doğrudan bu kanunla ilişkilidir.

İlgili Yönetmelikler

• Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği: Projelerin ruhsatlandırma ve inşaat aşamasında ilgili standartlara uygunluğunu denetler. Saha keşif ve nivelman verileri, projenin temelini oluşturur. As-built belgeleri ise yapı ruhsatına uygunluğun denetlenmesinde kullanılır.
• Rölöve ve Restorasyon Projeleri ile Uygulama Yönetmeliği: Mevcut yapıların korunması ve belgelenmesi ile ilgilidir. Mevcut durumun tespiti için saha keşif ve nivelman çalışmaları zorunludur.
• İmar Yönetmelikleri ve İlgili Belediyelerin Mevzuatları: İnşaat projelerinin yerel yönetmeliklere uygunluğu, zemin etüdü ve kotlandırma gibi konularda saha verilerinin doğruluğunu gerektirir.

ISO Standartları

• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Bu standart, risk değerlendirmesini ve tehlikelerin tanımlanmasını zorunlu kılar. Saha keşif, nivelman ve as-built çalışmaları, potansiyel risklerin belirlenmesinde ve tasarımın güvenli hale getirilmesinde temel verileri sağlar.
• ISO 9001 (Kalite Yönetim Sistemleri): Proje dokümantasyonunun doğruluğu ve eksiksizliği, kalite güvencesinin bir parçasıdır. As-built belgeleri, projenin kalitesini ve uygunluğunu gösterir.

2025 Güncel Mevzuat Yaklaşımları

2025 itibarıyla mevzuat, dijitalleşme ve veri bütünlüğüne daha fazla odaklanmaktadır. BIM (Yapı Bilgi Modellemesi) standartlarının yaygınlaşmasıyla birlikte, as-built belgelerinin dijital ve entegre formatlarda sunulması beklenmektedir. Yüklenicilerden, projenin tüm yaşam döngüsü boyunca doğru ve güncel veri sağlamaları talep edilmektedir.

Kimler İçin Gereklidir?

Saha keşif, nivelman ve as-built çalışmaları, inşaat sektöründe faaliyet gösteren hemen hemen her paydaş için zorunlu ve faydalıdır.

1. İnşaat Firmaları ve Müteahhitler

• Projelerin doğru kotlarda ve ölçülerde inşa edilmesini sağlar.
• İnşaat sırasında oluşabilecek hataları minimize eder.
• Mevcut yapıların durumunu analiz ederek projelendirme hatalarını erken tespit etmelerini sağlar.
• Teslimat aşamasında yapının fiili durumunu belgeleyerek olası anlaşmazlıkları önler.

2. Mimarlar ve Mühendisler (Statik, İnşaat, Makine, Elektrik)

• Statik hesaplamalar için zemin ve mevcut yapı verilerini sağlar.
• Tasarım doğruluğunu garanti eder.
• Tesisat ve taşıyıcı sistemlerin doğru konumlandırılması için temel oluşturur.
• As-built belgeleri, gelecekteki revizyonlar ve tadilatlar için tasarımcıya yol gösterir.

3. Proje Yöneticileri

• Projenin zamanında ve bütçe dahilinde tamamlanmasına katkı sağlar.
• Tüm paydaşlar arasında veri tutarlılığını ve koordinasyonu sağlar.
• Risk yönetiminde önemli bir araçtır.

4. Kamu Kurumları ve Belediyeler

• İmar mevzuatına ve ruhsatlara uygunluğun denetlenmesinde kullanılır.
• Şehir planlama ve altyapı çalışmaları için temel verileri sağlar.
• Yapıların güvenliğini ve dayanıklılığını denetleme süreçlerinde kullanılır.

5. Gayrimenkul Sahipleri ve Yatırımcılar

• Yatırımlarının değerini ve güvenliğini bilmelerini sağlar.
• Yapı hakkında eksiksiz bilgiye sahip olmalarını sağlar.
• Satış, kiralama veya tadilat süreçlerinde önemli referans belgeleridir.

2025 Güncel Durum: Dijitalleşen projelerde, bu verilerin merkezi bir platformda yönetilmesi, proje yaşam döngüsü boyunca tüm paydaşların kolay erişimini ve güncel bilgilere ulaşmasını sağlamaktadır.

Avantajları ve Faydaları

Saha keşif, nivelman ve as-built süreçlerinin doğru ve eksiksiz yürütülmesi, inşaat projelerine sayısız avantaj ve fayda sağlar.

1. Güvenlik ve Risk Azaltma

• Yapısal hataların ve tasarım kusurlarının erken tespiti sayesinde can ve mal güvenliği sağlanır.
• Sahadaki mevcut riskler (zemin sorunları, eski yapılar vb.) önceden belirlenerek gerekli önlemler alınır.
• İş kazaları riski önemli ölçüde azaltılır.

2. Maliyet ve Zaman Tasarrufu

• Proje değişikliklerinden kaynaklanan ek maliyetler ve gecikmeler önlenir.
• Kaynakların (malzeme, iş gücü) daha verimli kullanılması sağlanır.
• Hatalı imalatların düzeltilmesi için harcanan zaman ve para kaybı önlenir.

3. Tasarım ve Uygulama Doğruluğu

• Statik ve mimari tasarımların sahaya doğru şekilde uygulanmasını garanti eder.
• Nivelman verileri sayesinde yapının doğru kotlarda ve eğimlerde inşa edilmesi sağlanır.
• As-built belgeleri, yapının gerçek durumunu yansıtarak gelecekteki tüm müdahaleler için güvenilir bir referans oluşturur.

4. Yasal Uyumluluk ve Ruhsatlandırma

• İnşaat projelerinin ilgili yasal mevzuata ve standartlara uygunluğunu sağlar.
• Gerekli ruhsatların alınması ve denetim süreçlerinin sorunsuz ilerlemesine yardımcı olur.
• Yapı kullanma izin belgesi süreçlerinde önemli bir rol oynar.

5. Etkin Proje Yönetimi ve Bakım

• Proje yaşam döngüsü boyunca tüm paydaşlar için güncel ve doğru bilgi akışı sağlar.
• Yapının işletme ve bakım süreçlerinde verimliliği artırır.
• Gelecekteki tadilat ve güçlendirme projeleri için sağlam bir temel oluşturur.

2025 Güncel Durum: Dijital ikiz teknolojileri ve entegre proje yönetimi platformları, bu avantajları daha da üst seviyelere taşımaktadır. Verilerin gerçek zamanlı takibi ve analizi, daha proaktif bir yönetim anlayışı sunar.