Aydın EU Taksonomisi ve CSRD Uyum Yol Haritası: Geleceğe Yatırımın Anahtarı

Günümüz iş dünyasında sürdürülebilirlik ve iklim değişikliğiyle mücadele, yalnızca çevresel bir sorumluluk olmanın ötesinde, stratejik bir zorunluluk haline gelmiştir. Avrupa Birliği'nin (AB) bu alandaki öncü düzenlemeleri olan EU Taksonomisi ve Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD), şirketlerin çevresel performanslarını şeffaf bir şekilde raporlamalarını ve sürdürülebilir faaliyetlere yönelmelerini teşvik etmektedir. 2025 yılı itibarıyla bu düzenlemelere uyum, yalnızca yasal bir gereklilik olmakla kalmayıp, aynı zamanda rekabet avantajı sağlamanın, yatırımcı güvenini artırmanın ve pazarda lider konuma gelmenin temel taşıdır. Bu yol haritası, şirketlere EU Taksonomisi ve CSRD uyumu için gerekli adımları anlama, uygulama ve entegre etme konusunda kapsamlı bir rehber sunmaktadır. Hedef kitlemiz, sürdürülebilirlik stratejilerini güçlendirmek, çevresel etkilerini azaltmak ve AB mevzuatına uyum sağlayarak küresel pazarda konumlarını pekiştirmek isteyen tüm işletmelerdir.

EU Taksonomisi ve CSRD Uyum Yol Haritası Nedir?

EU Taksonomisi, AB içinde çevresel olarak sürdürülebilir kabul edilen ekonomik faaliyetlerin sınıflandırılmasına yönelik bir sistemdir. Amaç, yeşil yatırımları yönlendirmek ve 'yeşil aklama' (greenwashing) olarak bilinen yanıltıcı çevresel iddiaları önlemektir. Bir faaliyetin EU Taksonomisi kapsamında 'sürdürülebilir' olarak sınıflandırılabilmesi için, altı çevresel hedeften en az birine önemli ölçüde katkıda bulunması ve diğer beş çevresel hedefe zarar vermemesi (do no significant harm - DNSH ilkesi) ve ayrıca ulusal mevzuata ve uluslararası insan hakları standartlarına uygun olması gerekmektedir. Bu altı çevresel hedef şunlardır: İklim değişikliğinin hafifletilmesi, iklim değişikliğine uyum, su ve deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve korunması, döngüsel ekonomiye geçiş, kirliliğin önlenmesi ve kontrolü, biyoçeşitliliğin ve ekosistemlerin korunması ve restore edilmesi.

Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD) ise, AB şirketlerinin sürdürülebilirlik bilgilerini daha kapsamlı, karşılaştırılabilir ve güvenilir bir şekilde raporlamasını zorunlu kılan bir düzenlemedir. CSRD, daha önce Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (NFRD) kapsamında olan şirketlerin kapsamını genişletmekte ve raporlama standartlarını Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (ESRS) ile uyumlu hale getirmektedir. 2025 yılından itibaren yürürlüğe girecek olan CSRD, şirketlerin yalnızca finansal performanslarını değil, aynı zamanda çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) etkilerini de detaylı bir şekilde raporlamasını gerektirmektedir. Bu, yatırımcıların, tüketicilerin ve diğer paydaşların şirketlerin sürdürülebilirlik performansını daha iyi anlamasına ve bilinçli kararlar almasına olanak tanıyacaktır.

EU Taksonomisi ve CSRD Uyum Yol Haritası'nın Temel Bileşenleri (2025 Güncel Durum):

• Kapsam Belirleme: Şirketin faaliyetlerinin EU Taksonomisi kapsamına girip girmediğinin ve CSRD raporlama yükümlülüklerinin neler olduğunun tespiti.
• Veri Toplama ve Analizi: Sürdürülebilirlik performansına ilişkin ilgili verilerin (çevresel, sosyal, yönetişim) toplanması, doğrulanması ve analiz edilmesi. Bu, özellikle EU Taksonomisi kriterlerine uygunluk için kritik öneme sahiptir.
• Risk ve Fırsat Değerlendirmesi: İklim değişikliği ve diğer sürdürülebilirlik konularıyla ilgili risklerin ve fırsatların belirlenmesi ve stratejik plana entegrasyonu.
• Sürdürülebilirlik Stratejisi Geliştirme: Şirketin çevresel hedeflerine ulaşmasını sağlayacak somut stratejilerin oluşturulması ve uygulanması.
• Raporlama ve İletişim: ESRS standartlarına uygun sürdürülebilirlik raporlarının hazırlanması ve paydaşlarla şeffaf bir şekilde paylaşılması.
• Teknolojik ve Süreçsel Entegrasyon: Uyum için gerekli dijital araçların ve iş akışlarının kurulması.

EU Taksonomisi ve CSRD Uyum Yol Haritası Nasıl Çalışır?

EU Taksonomisi ve CSRD uyum yol haritası, şirketlerin mevcut durumlarını analiz ederek başlayıp, belirlenen hedeflere ulaşmak için adım adım ilerleyen yapılandırılmış bir süreçtir. Bu süreç, karmaşık mevzuatı anlaşılır ve uygulanabilir eylemlere dönüştürmeyi hedefler.

1. Hazırlık ve Kapsam Belirleme (2025): Bu aşamada, öncelikle şirketin hangi faaliyetlerinin EU Taksonomisi ile ilgili olduğunu ve CSRD raporlama yükümlülükleri altında olup olmadığını belirlemek esastır. Bu, şirketin büyüklüğüne, faaliyet alanlarına ve piyasaya arz ettiği ürün/hizmetlere göre değişiklik gösterebilir. 2025 itibarıyla, daha fazla sayıda KOBİ'nin de CSRD kapsamına girebileceği öngörülmektedir.

2. Mevcut Durum Analizi ve Veri Toplama (2025-2026): Şirketin mevcut çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) performansı detaylı bir şekilde incelenir. EU Taksonomisi kriterlerine göre, şirketin faaliyetlerinin sürdürülebilirlik hedeflerine ne ölçüde katkıda bulunduğu ve DNSH ilkesine uyup uymadığı değerlendirilir. Bu, enerji tüketimi, sera gazı emisyonları, atık yönetimi, su kullanımı, biyoçeşitlilik etkileri gibi konularda somut verilerin toplanmasını gerektirir. CSRD için ise, finansal ve finansal olmayan bilgilerin entegre bir şekilde raporlanabilmesi için veri toplama mekanizmalarının kurulması önemlidir.

3. Hedef Belirleme ve Strateji Geliştirme (2026): Analiz sonuçlarına göre, şirketin EU Taksonomisi ve CSRD hedeflerine ulaşması için somut ve ölçülebilir hedefler belirlenir. Bu hedefler, sera gazı emisyonlarını azaltma, yenilenebilir enerji kullanımını artırma, döngüsel ekonomi prensiplerini uygulama gibi alanları kapsayabilir. Bu hedeflere ulaşmak için gereken stratejiler ve eylem planları oluşturulur. Örneğin, bir üretim tesisi için enerji verimliliği yatırımları veya tedarik zincirinde sürdürülebilirlik standartlarının yükseltilmesi planlanabilir.

4. Uygulama ve Entegrasyon (2026-2027): Geliştirilen stratejiler ve eylem planları hayata geçirilir. Bu aşama, operasyonel değişiklikleri, teknolojik yatırımları, çalışan eğitimlerini ve tedarik zinciri yönetimindeki iyileştirmeleri içerir. ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi gibi mevcut sistemlerle entegrasyon, süreçlerin daha verimli yürütülmesini sağlar.

5. Raporlama ve İletişim (2027 ve sonrası): CSRD gerekliliklerine uygun olarak, yıllık sürdürülebilirlik raporları hazırlanır. Bu raporlar, belirlenen ESRS standartlarına göre, şirketin çevresel ve sosyal performansını, risklerini, fırsatlarını ve stratejilerini şeffaf bir şekilde ortaya koyar. EU Taksonomisi uyumu da bu raporlarda detaylı olarak açıklanır.

EU Taksonomisi ve CSRD Uyum Sürecinde Kullanılabilecek Araçlar ve Metodolojiler:

• Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (YDD): Ürün veya hizmetlerin çevresel etkilerini tüm yaşam döngüsü boyunca değerlendirme.
• Karbonsuzlaştırma (Decarbonization) Planları: Sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik stratejik planlar.
• Döngüsel Ekonomi Modelleri: Atığı minimize eden ve kaynakları geri kazanan iş modelleri.
• Dijital Sürdürülebilirlik Platformları: Veri toplama, analiz ve raporlama süreçlerini otomatikleştiren yazılımlar.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

EU Taksonomisi ve CSRD, AB üye ülkeleri ve AB ile iş yapan şirketler için önemli yasal zorunluluklar getirmektedir. Türkiye'de doğrudan bir yasal zorunluluk olmasa da, AB pazarına ihracat yapan veya AB ile ticari ilişkileri olan Türk şirketleri için bu düzenlemelere uyum, küresel rekabet gücünü sürdürmek adına kritik hale gelmiştir.

EU Taksonomisi:

• AB'de halka açık şirketler, büyük özel şirketler ve belirli finansal kuruluşlar için geçerlidir.
• Faaliyetlerin çevresel sürdürülebilirlik kriterlerine uygunluğunu kanıtlama yükümlülüğü getirir.
• 2025 yılı itibarıyla, iklim değişikliğinin hafifletilmesi ve uyumu hedefleri için raporlama zorunluluğu başlamıştır. Diğer dört hedef için raporlama 2026'dan itibaren zorunlu olacaktır.
• Yatırımcıların ve finansal kuruluşların sürdürülebilir yatırımlarını yönlendirmelerine yardımcı olur.

CSRD (Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi):

• AB'de faaliyet gösteren büyük şirketler, borsada işlem gören şirketler (KOBİ'ler dahil) ve AB dışı olup AB içinde önemli bir ciroya sahip şirketler için geçerlidir.
• Sürdürülebilirlik bilgilerinin standartlaştırılmış Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (ESRS) çerçevesinde raporlanmasını zorunlu kılar.
• Raporlamanın, finansal raporlama ile birlikte yapılması (entegre raporlama) gerekliliği getirir.
• 2025 yılından itibaren, mevcut NFRD kapsamındaki büyük şirketler için raporlama başlayacaktır. Daha küçük şirketler ve AB dışı şirketler için geçişli tarihler mevcuttur.

Türkiye'deki Mevzuatla İlişkisi:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Doğrudan çevresel sürdürülebilirlik ile ilgili olmasa da, işyerinde çalışanların sağlığı ve güvenliği ile ilgili çevresel faktörlerin yönetimi, dolaylı olarak sürdürülebilirlik hedefleriyle örtüşebilir.
• Çevre Mevzuatı: Türkiye'nin kendi çevre mevzuatı, emisyon sınırlamaları, atık yönetimi gibi konularda şirketlere yükümlülükler getirmektedir. Bu yükümlülükler, EU Taksonomisi ve CSRD gerekliliklerini karşılama yolunda bir temel oluşturabilir.
• Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) Düzenlemeleri: SPK, sürdürülebilirlik raporlamasına yönelik adımlar atmış olup, bu alandaki gelişmelerin CSRD ile entegrasyonu önem taşımaktadır.

2025 Güncel Mevzuat Durumu: AB'de CSRD ve EU Taksonomisi ile ilgili mevzuat 2025 itibarıyla tam olarak yürürlüğe girmiş olacaktır. Türkiye'deki şirketler için ise, AB ile ticari entegrasyon gereklilikleri nedeniyle bu düzenlemelere uyum sağlama baskısı artmaktadır. Şirketlerin, AB'nin güncel mevzuatını yakından takip etmesi ve buna yönelik stratejiler geliştirmesi büyük önem taşımaktadır.

Kimler İçin Gereklidir?

EU Taksonomisi ve CSRD uyum yol haritası, öncelikli olarak AB'de faaliyet gösteren veya AB pazarıyla iş yapan şirketler için zorunlu hale gelmektedir. Ancak, bu düzenlemelerin getirdiği şeffaflık ve sürdürülebilirlik odağı, daha geniş bir şirket yelpazesi için de stratejik bir önem taşımaktadır.

Doğrudan Yükümlülüğü Olanlar:

• AB'deki Büyük Şirketler: Belirli bilanço ve ciro eşiklerini aşan şirketler, CSRD kapsamında raporlama yapmakla yükümlüdür.
• AB'de Halka Açık Şirketler: Borsada işlem gören tüm şirketler, büyüklüklerine bakılmaksızın CSRD kapsamındadır.
• AB Dışı Şirketler: AB içinde belirli bir ciroya (örneğin, 150 milyon Euro) sahip olan ve AB'de bir iştiraki veya şubesi bulunan şirketler de CSRD raporlama yükümlülüğü altına girebilir.
• Finansal Kuruluşlar: Bankalar, sigorta şirketleri ve yatırım fonları gibi finansal kuruluşlar, portföylerindeki sürdürülebilir yatırımları raporlamakla yükümlüdür.

Dolaylı Olarak Etkilenenler ve Faydalananlar:

• AB'ye İhracat Yapan Türk Şirketleri: AB pazarına ürün veya hizmet sunan Türk firmaları, tedarik zincirinin bir parçası olarak CSRD ve EU Taksonomisi gerekliliklerini yerine getirmek zorunda kalabilirler. Müşterilerinin taleplerini karşılamak için bu uyumu sağlamaları gerekmektedir.
• Yatırımcılar ve Finansal Kuruluşlar: Yatırım kararlarını sürdürülebilirlik performansı üzerinden veren yatırımcılar, EU Taksonomisi ve CSRD raporlarından faydalanır.
• Yeşil Finansmana Erişim Sağlamak İsteyen Şirketler: Sürdürülebilir faaliyetlerini kanıtlayan şirketler, yeşil tahvil, yeşil kredi gibi sürdürülebilir finansman araçlarına daha kolay erişim sağlayabilir.
• Pazar Payını Artırmak İsteyen Şirketler: Tüketicilerin ve paydaşların artan sürdürülebilirlik bilinci göz önüne alındığında, bu alanda şeffaf ve sorumlu davranan şirketler rekabet avantajı elde eder.
• İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Odaklı Şirketler: ISO 45001 gibi standartlara uyum sağlayan ve işçi sağlığı ile güvenliğini ön planda tutan şirketler, CSRD'nin sosyal boyutundaki gereklilikleri karşılama konusunda daha avantajlıdır.

2025 itibarıyla Beklenen Trendler: KOBİ'lerin de CSRD kapsamına daha fazla dahil olması, tedarik zinciri uyumunun daha fazla önem kazanması ve EU Taksonomisi'nin yeşil finansman araçlarındaki rolünün artması beklenmektedir.

Avantajları ve Faydaları

EU Taksonomisi ve CSRD uyum yol haritasını benimsemek, şirketlere hem yasal gereklilikleri yerine getirme hem de uzun vadeli stratejik avantajlar elde etme fırsatı sunar. 2025 sonrası dönemde bu avantajlar daha da belirgin hale gelecektir.

Finansal Avantajlar:

• Yatırımcı Güvenini Artırma: Şeffaf ve güvenilir sürdürülebilirlik raporları, yatırımcıların şirkete olan güvenini artırır ve daha fazla sermaye çekilmesine yardımcı olur.
• Yeşil Finansmana Erişim: EU Taksonomisi ile uyumlu faaliyetler, yeşil krediler ve tahviller gibi sürdürülebilir finansman araçlarına erişimi kolaylaştırır. Bu, genellikle daha düşük faiz oranları ve daha uzun vadeler anlamına gelir.
• Maliyet Azaltma: Enerji verimliliği, atık azaltma ve kaynakların daha etkin kullanımı gibi sürdürülebilirlik odaklı uygulamalar, operasyonel maliyetleri düşürür.
• Risk Yönetimi: İklim değişikliği ve çevresel risklere karşı proaktif önlemler almak, gelecekte ortaya çıkabilecek maliyetli sorunları (örneğin, doğal afetler, regülasyon değişiklikleri) önler.

Operasyonel ve Stratejik Avantajlar:

• Rekabet Gücü: Sürdürülebilirlik, giderek artan bir şekilde bir rekabet avantajı unsuru haline gelmektedir. AB pazarında yer alan şirketler için uyum, pazar erişimini garantiler.
• İnovasyon ve Verimlilik: Sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşma çabası, yeni teknolojilerin, süreçlerin ve iş modellerinin geliştirilmesini teşvik ederek inovasyonu tetikler.
• Marka İtibarı ve Müşteri Sadakati: Çevreye ve topluma duyarlı şirketler, tüketiciler ve iş ortakları nezdinde daha olumlu bir imaja sahip olur, bu da marka sadakatini artırır.
• Talent Çekme ve Elde Tutma: Özellikle genç nesil çalışanlar, sürdürülebilirlik konusunda duyarlı ve sorumlu şirketlerde çalışmayı tercih etmektedir.
• Tedarik Zinciri Yönetimi: Sürdürülebilirlik standartlarını tedarik zincirine yaymak, riskleri azaltır ve iş birliğini güçlendirir.

Yasal ve Düzenleyici Avantajlar:

• Yasal Uyum: AB düzenlemelerine uyum, gelecekteki olası cezaları ve yaptırımları önler.
• Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik: Raporlama süreçleri, şirketin şeffaflığını ve paydaşlara karşı hesap verebilirliğini artırır.

2025 Sonrası Dönem İçin Öngörüler: Sürdürülebilirlik performansının, sadece çevresel etkilerle değil, aynı zamanda sosyal etki ve iyi yönetişim prensipleriyle de bütünleşik olarak değerlendirilmesi yaygınlaşacaktır. Bu bütünleşik yaklaşım, şirketlerin uzun vadeli değer yaratma potansiyelini güçlendirecektir.