Çorum Kurumsal ve Ürün Karbon Ayak İzi Hesaplama: 2025 Güncel Rehber

Günümüzün en kritik gündem maddelerinden biri olan iklim değişikliğiyle mücadelede, her ölçekten kuruluşun ve ürünün çevresel etkisini anlaması büyük önem taşımaktadır. Kurumsal ve ürün karbon ayak izi hesaplama, bir işletmenin veya bir ürünün yaşam döngüsü boyunca atmosfere saldığı sera gazı miktarını ölçme ve raporlama sürecidir. Bu hesaplama, sürdürülebilirlik stratejilerinin temelini oluşturur ve 2025 itibarıyla bu alandaki farkındalık ve yasal düzenlemeler giderek artmaktadır. Özellikle ISO standartları ve Türkiye'deki mevzuat çerçevesinde, karbon ayak izinin doğru bir şekilde belirlenmesi, hem çevresel sorumlulukların yerine getirilmesi hem de rekabet avantajı elde edilmesi açısından kritik hale gelmiştir. Bu kapsamlı rehberde, karbon ayak izi hesaplama konusunu, 2025 güncel bilgileri ışığında detaylandıracak, yasal zorunlulukları, uygulama süreçlerini ve sunduğu faydaları ele alacağız.

Kurumsal ve Ürün Karbon Ayak İzi Hesaplama Nedir?

Karbon ayak izi hesaplama (kurumsal/ürün), bir organizasyonun (kurumsal) veya belirli bir ürünün (ürün) tüm faaliyetleri, süreçleri ve yaşam döngüsü boyunca atmosfere saldığı sera gazı emisyonlarının (karbondioksit eşdeğeri olarak ifade edilir) niceliksel olarak belirlenmesidir. Bu hesaplama, doğrudan ve dolaylı emisyonları kapsar. Kurumsal karbon ayak izi, bir şirketin tüm operasyonlarından, enerji tüketiminden, ulaşımından, atık yönetiminden ve tedarik zincirinden kaynaklanan emisyonları içerir. Ürün karbon ayak izi ise, hammaddenin çıkarılmasından üretimine, dağıtımından kullanımına ve nihayetinde bertarafına kadar ürünün tüm yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan emisyonları ölçer. 2025 itibarıyla, bu hesaplamalar sadece çevresel bir zorunluluk olmaktan çıkıp, aynı zamanda yatırımcılar, tüketiciler ve paydaşlar için önemli bir şeffaflık ve güvenilirlik göstergesi haline gelmiştir.

2025 Güncel Durum ve Önemi

2025 yılına gelindiğinde, iklim değişikliğiyle mücadele küresel ölçekte daha da aciliyet kazanmıştır. Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ve Paris Anlaşması gibi uluslararası taahhütler, ülkeleri ve şirketleri emisyon azaltma konusunda daha somut adımlar atmaya teşvik etmektedir. Bu bağlamda:

• Artan Kurumsal Sorumluluk Beklentisi: Yatırımcılar, müşteriler ve çalışanlar, şirketlerin çevresel etkilerini azaltma ve şeffaf raporlama yapma konusundaki beklentilerini yükseltmektedir.
• Yasal Düzenlemelerin Genişlemesi: Birçok ülke, büyük şirketler için zorunlu karbon raporlaması ve emisyon azaltma hedefleri belirlemiştir. Türkiye'de de bu yönde adımlar atılması beklenmektedir.
• Tedarik Zinciri Baskısı: Büyük şirketler, sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak için tedarik zincirlerindeki firmalardan da karbon ayak izi verilerini talep etmektedir.
• Yeşil Finansman ve Yatırım: Çevresel, Sosyal ve Yönetişim (ÇSY/ESG) kriterleri, finansal kuruluşlar ve yatırımcılar için karar verme süreçlerinde giderek daha önemli hale gelmektedir.

Kurumsal ve Ürün Karbon Ayak İzi Hesaplama Nasıl Çalışır?

Karbon ayak izi hesaplama süreci, belirli standartlar ve metodolojiler kullanılarak sistematik bir şekilde yürütülür. Bu süreç genellikle aşağıdaki adımları içerir:

1. Kapsam Belirleme (Scope Definition)

Hesaplamanın sınırlarının çizildiği bu aşamada, hangi emisyon kaynaklarının dahil edileceği belirlenir. Uluslararası kabul görmüş GHG Protokolü'ne göre üç ana kapsam (scope) bulunmaktadır:

• Kapsam 1 (Scope 1): Doğrudan emisyonlar. Bir kuruluşun kendi mülkiyetindeki veya kontrolündeki kaynaklardan kaynaklanan emisyonlardır. Örnekler: şirket araçlarının yakıt tüketimi, tesislerdeki kazanlardan çıkan emisyonlar.
• Kapsam 2 (Scope 2): Dolaylı emisyonlar. Bir kuruluşun tükettiği elektriğin, ısıtma veya soğutmanın üretiminden kaynaklanan emisyonlardır.
• Kapsam 3 (Scope 3): Diğer dolaylı emisyonlar. Bir kuruluşun değer zincirinde yer alan, ancak kendi mülkiyetinde veya kontrolünde olmayan kaynaklardan kaynaklanan emisyonlardır. Bu kapsam en geniş ve hesaplanması en zor olanıdır. Örnekler: tedarik zinciri, ürünlerin kullanımı, iş seyahatleri, atıkların bertarafı.

2. Veri Toplama (Data Collection)

Belirlenen kapsamlar doğrultusunda ilgili tüm veriler toplanır. Bu veriler şunları içerebilir:

• Enerji tüketim faturaları (elektrik, doğalgaz, akaryakıt vb.)
• Ulaşım kayıtları (araç kilometreleri, uçuş bilgileri vb.)
• Atık miktarları ve türleri
• Su tüketimi
• Satın alınan mal ve hizmetlerin verileri
• Ürünlerin yaşam döngüsü verileri (hammadde, üretim, dağıtım, kullanım, bertaraf)

3. Emisyon Faktörlerinin Belirlenmesi (Emission Factor Determination)

Toplanan veriler, sera gazı emisyonlarına dönüştürülmek için ilgili emisyon faktörleri ile çarpılır. Emisyon faktörleri, belirli birim aktivite başına salınan sera gazı miktarını ifade eder (örn: 1 kWh elektrik tüketimi başına X kg CO2e). Bu faktörler, ulusal ve uluslararası güvenilir kaynaklardan (örn: IPCC, EPA, ulusal envanterler) elde edilir.

4. Hesaplama ve Raporlama (Calculation and Reporting)

Veriler ve emisyon faktörleri kullanılarak toplam sera gazı emisyonları (CO2 eşdeğeri) hesaplanır. Elde edilen sonuçlar, uluslararası standartlara (örn: ISO 14064, GHG Protokolü) uygun olarak raporlanır. Bu raporlar, iyileştirme alanlarını belirlemek ve stratejiler geliştirmek için kullanılır.

2025 Yılında Uygulama Süreçleri ve Yenilikler

2025 itibarıyla karbon ayak izi hesaplama süreçleri daha dijitalleşmiş ve entegre hale gelmiştir. Çeşitli yazılım platformları ve danışmanlık hizmetleri, veri toplama ve analizini kolaylaştırmaktadır. Yapay zeka destekli araçlar, daha doğru tahminler ve senaryo analizleri sunmaktadır. Özellikle ürün karbon ayak izi hesaplamalarında, yaşam döngüsü değerlendirmesi (LCA) metodolojileri daha yaygın kullanılmakta ve ürünlerin çevresel etkisinin tüm aşamaları detaylı olarak incelenmektedir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de ve küresel ölçekte karbon ayak izi hesaplamalarına yönelik yasal düzenlemeler hızla gelişmektedir. Mevcut ve beklenen düzenlemeler şunları içerebilir:

Mevcut Yasal Çerçeve (2025 İtibarıyla)

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Doğrudan karbon ayak izi hesaplaması zorunluluğu getirmese de, genel iş sağlığı ve güvenliği çerçevesi içinde çevresel risklerin yönetimi ve çalışanların sağlığının korunması kapsamında dolaylı olarak ele alınabilir.
• Çevre Mevzuatı: Emisyon izni, atık yönetimi gibi mevcut çevre mevzuatı, dolaylı olarak sera gazı emisyonlarını da kapsayabilir.
• Sürdürülebilirlik Raporlaması: Özellikle Borsa İstanbul'da işlem gören büyük şirketler için gönüllü veya belirli sektörlerde zorunlu hale gelen sürdürülebilirlik raporlamaları, karbon ayak izi verilerini içerebilir.

Beklenen Yasal Gelişmeler (2025 ve Sonrası)

• Zorunlu Karbon Raporlaması: Belirli büyüklükteki şirketler için karbon emisyonlarının hesaplanması ve raporlanmasının zorunlu hale gelmesi beklenmektedir.
• Emisyon Ticaret Sistemleri (ETS): Avrupa Birliği'nde olduğu gibi Türkiye'de de potansiyel bir emisyon ticaret sisteminin kurulması, emisyonları parasal değere dönüştürerek azaltma motivasyonu yaratacaktır.
• Yeşil Ürün Standartları: Ürünlerin çevresel etkilerini belgeleyen etiketleme ve standartların yaygınlaşması.

ISO Standartları

Karbon ayak izi hesaplamalarında uluslararası kabul görmüş ISO standartları temel alınır:

• ISO 14064-1:2018 (Kuruluşlar için sera gazı emisyonlarının ve uzaklaştırmalarının niceliksel belirlenmesi ve raporlanması için şartlar ve rehberlik): Kurumsal karbon ayak izi hesaplamaları için temel standarttır.
• ISO 14064-2:2019 (Sera gazı projeleri için emisyonların ve uzaklaştırmaların niceliksel belirlenmesi, izlenmesi ve raporlanması için şartlar ve rehberlik): Sera gazı azaltım veya uzaklaştırma projelerinin performansını ölçmek için kullanılır.
• ISO 14067:2018 (Karbon ayak izi - Ürünler - Niceliksel belirleme için şartlar ve rehberlik): Bir ürünün yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan sera gazı emisyonlarının hesaplanması için kullanılır.
• ISO 14040/14044 (Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi): Ürün karbon ayak izi hesaplamalarında temel alınan metodolojileri belirler.

Kimler İçin Gereklidir?

Karbon ayak izi hesaplama, yalnızca büyük endüstriyel kuruluşlar için değil, her ölçekteki işletme ve hatta bireyler için de önem taşımaktadır. 2025 itibarıyla aşağıdaki gruplar için kritik hale gelmiştir:

• Büyük ve Orta Ölçekli İşletmeler (KOBİ'ler): Tedarik zincirinde yer almak, finansmana erişim ve yasal uyumluluk gereklilikleri nedeniyle.
• Üreticiler: Ürünlerinin çevresel etkilerini anlamak, tüketicilere şeffaf bilgi sunmak ve rekabet avantajı sağlamak için.
• Hizmet Sektörü Kuruluşları: Enerji tüketimi, ulaşım ve dijitalleşmenin getirdiği dolaylı emisyonları yönetmek için.
• Kamu Kurumları ve Belediyeler: Sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak, kamu hizmetlerinin çevresel etkisini azaltmak için.
• Finansal Kuruluşlar: Yatırım ve kredi kararlarında ÇSY/ESG faktörlerini değerlendirmek için.
• Tedarikçiler: Büyük firmaların sürdürülebilirlik beklentilerini karşılamak için.

Avantajları ve Faydaları

Kurumsal ve ürün karbon ayak izini hesaplamak, işletmelere ve ürünlere önemli avantajlar sağlar: