İSG tehlike tanımlama (HIRA)

Türkiye Geneli İSG tehlike tanımlama (HIRA)

Türkiye'nin 81 ilinde i̇sg tehlike tanımlama (hira) hizmeti için güvenilir firmalardan ücretsiz teklif alın. 2026 yılı güncel fiyatları, karşılaştırmalı teklifler ve profesyonel hizmet garantisi.

İSG Tehlike Tanımlama (HIRA) | ISO 45001 ve 6331 Sayılı Kanun Uyumlu

6 Şub

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında faaliyet gösteren her kuruluşun temel amacı, çalışanların sağlığını ve güvenliğini en üst düzeyde tutmaktır. Bu hedefe ulaşmanın en kritik adımlarından biri ise İSG Tehlike Tanımlama ve Risk Analizi (HIRA - Hazard Identification and Risk Assessment) süreçlerinin etkin bir şekilde yürütülmesidir.

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında faaliyet gösteren her kuruluşun temel amacı, çalışanların sağlığını ve güvenliğini en üst düzeyde tutmaktır. Bu hedefe ulaşmanın en kritik adımlarından biri ise İSG Tehlike Tanımlama ve Risk Analizi (HIRA - Hazard Identification and Risk Assessment) süreçlerinin etkin bir şekilde yürütülmesidir. 2025 yılına geldiğimizde, HIRA artık sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, sürdürülebilir bir işleyişin ve rekabet avantajının ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Özellikle ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi standardı ve Türkiye'de yürürlükte olan 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ilgili güncel yönetmelikler, bu süreçlerin önemini bir kez daha vurgulamaktadır. Bu rehber, İSG profesyonelleri, yöneticiler ve İSO belgelendirme sürecinde olan firmalar için kapsamlı bir bilgi kaynağı sunmayı amaçlamaktadır. Amacımız, işyerlerindeki potansiyel tehlikeleri sistematik olarak belirleyip, riskleri değerlendirerek kontrol altına almanın en güncel ve etkili yollarını anlatmaktır.

İSG Tehlike Tanımlama (HIRA) Nedir?

İSG Tehlike Tanımlama ve Risk Analizi (HIRA), bir işyerindeki mevcut veya potansiyel tehlikeleri (zarar verme potansiyeli olan durumlar, olaylar veya eylemler) sistematik olarak belirleme, bu tehlikelerden kaynaklanabilecek riskleri (zararın meydana gelme olasılığı ve şiddeti) değerlendirme ve bu riskleri kabul edilebilir seviyelere indirmek için alınması gereken önlemleri belirleme sürecidir. 2025 yılı itibarıyla HIRA, proaktif bir yaklaşımla, henüz bir kaza veya meslek hastalığı meydana gelmeden önce riskleri öngörme ve önleme felsefesine dayanmaktadır. Bu süreç, sadece fiziksel tehlikeleri değil, aynı zamanda kimyasal, biyolojik, ergonomik, psikososyal ve organizasyonel tehlikeleri de kapsamaktadır.

2025 Güncel HIRA Yaklaşımları:

  • Proaktif ve Önleyici Odak: Kazaların ardından müdahale etmek yerine, potansiyel riskleri öngörerek önleyici tedbirler almak.
  • Kapsamlı Tehlike Tanımlama: Sadece bariz fiziksel tehlikeleri değil, aynı zamanda insan faktörü, çevresel etkiler ve sistemik sorunları da içeren geniş bir tehlike yelpazesini ele almak.
  • Dijitalleşme ve Veri Analizi: HIRA süreçlerinde dijital araçların (mobil uygulamalar, yazılımlar) kullanımı ve elde edilen verilerin analizi ile risk değerlendirmelerinin daha isabetli hale getirilmesi.
  • Katılımcı Yaklaşım: Tehlikelerin belirlenmesi ve risk değerlendirmesinde çalışanların, yöneticilerin ve diğer ilgili tarafların aktif katılımını sağlamak.
  • Sürekli İyileştirme Döngüsü: HIRA'nın tek seferlik bir işlem olmaktan çıkarılıp, periyodik olarak gözden geçirilmesi ve iyileştirilmesi.

İSG Tehlike Tanımlama (HIRA) Nasıl Çalışır?

HIRA süreci genellikle aşağıdaki adımları içeren sistematik bir yaklaşımla yürütülür:

1. Tehlikelerin Belirlenmesi (Hazard Identification)

Bu aşamada, işyerindeki tüm olası tehlikeler tespit edilir. Kullanılabilecek yöntemler şunlardır:

  • İncelemeler ve Gözlemler: İşyeri ortamının, ekipmanların, çalışma yöntemlerinin ve süreçlerin yerinde incelenmesi.
  • Çalışan Görüşmeleri ve Anketler: Çalışanların yaşadıkları veya potansiyel olarak gördükleri tehlikeler hakkında bilgi alınması.
  • Kaza ve Olay Kayıtlarının İncelenmesi: Geçmişte meydana gelen kazalar, ramak kalalar ve meslek hastalıklarından ders çıkarılması.
  • İş İzin Sistemleri: Yüksek riskli işler için uygulanan iş izin süreçlerinde tehlikelerin belirlenmesi.
  • Tedarikçi ve Ziyaretçi Bilgilendirmeleri: Dışarıdan gelen kişilerin maruz kalabileceği potansiyel tehlikelerin tespiti.
  • Teknik Dokümanların İncelenmesi: Makine kullanım kılavuzları, kimyasal güvenlik bilgi formları (MSDS/SDS) gibi belgeler.

2. Risklerin Analizi ve Değerlendirilmesi (Risk Analysis & Evaluation)

Belirlenen tehlikelerden kaynaklanabilecek riskler, olasılık (zararın meydana gelme ihtimali) ve şiddet (zararın ciddiyeti) açısından analiz edilir ve bir risk matrisi kullanılarak değerlendirilir. 2025 yılında risk değerlendirmelerinde daha sofistike yöntemler öne çıkmaktadır:

Olasılık Seviyesi Şiddet Seviyesi Risk Derecesi (Örnek)
Çok Düşük (1) Ölümcül (5) 1-5 (Düşük)
Düşük (2) Ciddi Yaralanma (4) 6-12 (Orta)
Orta (3) Hafif Yaralanma (3) 13-20 (Yüksek)
Yüksek (4) Meslek Hastalığı (2) 21-25 (Çok Yüksek)
Çok Yüksek (5) Küçük Hasar (1)

Not: Olasılık ve şiddet seviyeleri ile risk derecelendirmeleri işletmenin kendi risk matrisine göre tanımlanmalıdır.

3. Kontrol Önlemlerinin Belirlenmesi ve Uygulanması

Risk değerlendirmesi sonucunda yüksek veya kabul edilemez bulunan riskler için önleyici ve koruyucu tedbirler belirlenir. Kontrol önlemleri genellikle hiyerarşik bir sıra izler:

  • Elimine Etme (Ortadan Kaldırma): Tehlikeyi tamamen ortadan kaldırmak (en etkili yöntem).
  • İkame Etme (Yerine Koyma): Tehlikeli olanı daha az tehlikeli bir şeyle değiştirmek.
  • Mühendislik Kontrolleri: Teknik çözümlerle tehlikeyi izole etmek veya azaltmak (örneğin, havalandırma sistemleri, koruyucu kapaklar).
  • İdari Kontroller: Güvenli çalışma prosedürleri, eğitimler, uyarı levhaları, iş rotasyonu.
  • Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Çalışanların doğrudan korunmasını sağlayan ekipmanlar (en son başvurulan yöntem).

4. Gözden Geçirme ve İzleme

Alınan önlemlerin etkinliği düzenli olarak izlenir ve gözden geçirilir. İş süreçlerinde, ekipmanlarda veya mevzuatta değişiklik olduğunda HIRA süreci güncellenir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de İSG Tehlike Tanımlama ve Risk Analizi, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yasal bir zorunluluktur. Bu kanunun temel amacı, işyerinde oluşabilecek riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak suretiyle iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemektir.

Temel Yasal Dayanaklar (2025 Güncel):

  • 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Özellikle Madde 4 (İşverenin Yükümlülükleri), Madde 5 (Risk Değerlendirmesi) ve Madde 10 (Mevzuatın Güncellenmesi) gibi maddeler HIRA'nın yasal çerçevesini oluşturur.
  • İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG: 18.08.2020 - 31218): Bu yönetmelik, risk değerlendirmesinin nasıl yapılacağına dair detaylı hükümleri içerir. 2025 yılı itibarıyla bu yönetmelik temel alınmaktadır.
  • İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: Ekipmanlarla ilgili tehlikelerin belirlenmesinde kullanılır.
  • Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: Kimyasal risklerin değerlendirilmesinde kullanılır.
  • Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik: KKD kullanımının risk değerlendirmesiyle ilişkisini belirler.
  • ISO 45001:2018 Standardı: Bu uluslararası standart, İSG yönetim sistemlerinin kurulması, uygulanması, sürdürülmesi ve sürekli iyileştirilmesi için bir çerçeve sunar. HIRA, ISO 45001'in 6.1.2 maddesi (Tehlikelerin belirlenmesi ve risklerin değerlendirilmesi) kapsamında merkezi bir rol oynar. 2025 itibarıyla ISO 45001, globalde ve Türkiye'de İSG yönetim sistemleri için en güncel ve kabul gören standarttır.

2025 Mevzuat Gelişmeleri: Mevzuatın sürekli güncellenmesi ve dijitalleşme ile uyum sağlaması beklenmektedir. Özellikle yapay zeka ve veri analitiği tabanlı risk değerlendirme yöntemlerinin mevzuata entegrasyonu konusunda çalışmalar devam etmektedir.

Kimler İçin Gereklidir?

İSG Tehlike Tanımlama ve Risk Analizi (HIRA), 6331 Sayılı Kanun gereği, tüm işverenler için zorunludur. Bu, kamu veya özel sektör ayrımı yapmaksızın, çalışan istihdam eden her işyeri için geçerlidir. Özel olarak:

  • Tüm Sektörlerdeki İşletmeler: Sanayi, hizmet, tarım, inşaat, sağlık, eğitim gibi her alandaki işletmeler.
  • Her Büyüklükteki İşletmeler: Az sayıda çalışanı olan küçük işletmelerden büyük holdinglere kadar tüm ölçeklerdeki kuruluşlar.
  • Kamu Kurum ve Kuruluşları: Devlet daireleri, belediyeler, üniversiteler vb.
  • ISO 45001 Belgesi Almak İsteyen veya Sahip Olan Firmalar: Bu belgeyi elde etmek ve sürdürmek için HIRA süreci zorunlu bir bileşendir.
  • İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonelleri: İş güvenliği uzmanları, işyeri hekimleri ve diğer İSG personeli bu süreci yürütmekle sorumludur.

Avantajları ve Faydaları

Etkin bir İSG Tehlike Tanımlama ve Risk Analizi süreci, işletmelere sadece yasal uyumluluk sağlamakla kalmaz, aynı zamanda birçok stratejik fayda sunar:

Avantaj Türü Açıklama
Yasal Uyum 6331 Sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere uyum sağlayarak olası idari para cezalarından ve yasal yaptırımlardan kaçınma.
Kaza ve Hastalıkların Önlenmesi İş kazalarını, meslek hastalıklarını ve buna bağlı iş gücü kayıplarını azaltarak çalışanların sağlığını ve güvenliğini koruma.
Maliyet Tasarrufu Kaza ve hastalıkların neden olduğu doğrudan ve dolaylı maliyetleri (tedavi masrafları, tazminatlar, üretim kaybı, ekipman hasarı, sigorta primleri artışı) düşürme.
Verimlilik Artışı Çalışanların kendilerini güvende hissetmeleri, motivasyonlarının artması ve kesintisiz çalışma ortamı sayesinde verimliliğin yükselmesi.
İtibar ve Kurumsal Algı Çalışanlarına ve topluma verdiği önemi göstererek firmanın itibarını artırma ve marka değerini yükseltme.
ISO 45001 Uyumu Uluslararası kabul görmüş İSG standartlarına uyum sağlayarak sertifikasyon sürecini kolaylaştırma ve uluslararası pazarda rekabet avantajı elde etme.
Süreç Optimizasyonu İş süreçlerindeki tehlikeleri belirleyerek daha güvenli ve verimli çalışma yöntemleri geliştirme.
Personel Devir Oranının Azalması Güvenli bir çalışma ortamı, çalışanların işyerine bağlılığını artırır ve personel devir oranını düşürür.

İSG Tehlike Tanımlama ve Risk Analizi (HIRA), işyerlerinde güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamı oluşturmanın temel taşıdır. 2025 yılına gelindiğinde, bu süreç sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, işletmelerin verimliliğini, itibarını ve sürdürülebilirliğini doğrudan etkileyen stratejik bir araç haline gelmiştir. ISO 45001 standardı ve 6331 Sayılı Kanun'un güncel hükümleri doğrultusunda proaktif bir HIRA yaklaşımı benimsemek, hem çalışanlarınızı korumanızı hem de işletmenizin rekabet gücünü artırmanızı sağlar. İş sağlığı ve güvenliği alanında profesyonel destek alarak, HIRA süreçlerinizi en etkin şekilde yönetebilir, potansiyel riskleri önceden tespit edip kontrol altına alabilirsiniz.

isgteklif.com olarak, Türkiye'nin en kapsamlı İSG hizmetleri platformu olarak, uzman İSG profesyonelleri ile işletmeleri buluşturuyoruz. İş sağlığı ve güvenliği konusunda en güncel standartlara ve yasal gerekliliklere uyum sağlamak için isgteklif.com'dan hemen teklif alın!

Sık Sorulan Sorular

8 soru

HIRA, bir işyerindeki potansiyel tehlikeleri (zarar verme potansiyeli olan durumlar) belirleme, bu tehlikelerden kaynaklanabilecek riskleri (zararın olasılığı ve şiddeti) değerlendirme ve bu riskleri kabul edilebilir seviyelere indirmek için alınacak önlemleri belirleme sürecidir.
Evet, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler gereği tüm işverenler için İSG Tehlike Tanımlama ve Risk Analizi yapmak yasal bir zorunluluktur.
HIRA süreci genellikle tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analizi ve değerlendirilmesi, kontrol önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanması ile gözden geçirme ve izleme adımlarını içerir. Bu süreçler işyerinin özelliklerine göre farklı yöntemlerle yürütülebilir.
Başta ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri) olmak üzere, ISO 31000 (Risk Yönetimi) gibi standartlar HIRA süreçlerinin çerçevesini belirlemede veya desteklemede rol oynar.

Hizmet Bölgeleri

İlgili Konular

Hedef Kitle

İşveren
İnsan Kaynakları Yöneticisi
İş Güvenliği Uzmanı
Satın Alma Departmanı
İşyeri Hekimi