Balıkesir Numune Pompası Kalibrasyonu: Asbest Sökümünde Güvenliğin Teminatı

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanı olarak, 15 yılı aşkın tecrübemle asbest söküm denetim hizmetlerinin temel taşlarından biri olan numune pompası kalibrasyonu konusunu 2025 yılı güncel mevzuat ve ISO standartları çerçevesinde ele alıyorum. Asbestli malzemelerin sökümü ve bertarafı süreçlerinde, hava kalitesinin doğru bir şekilde ölçülmesi, hem çalışanların hem de çevrenin sağlığı için kritik öneme sahiptir. Bu doğrultuda kullanılan numune pompalarının hassasiyeti ve doğruluğu, elde edilen verilerin güvenilirliğini doğrudan etkiler. Bu rehber, numune pompası kalibrasyonunun ne olduğunu, neden zorunlu olduğunu, uygulama süreçlerini ve 2025 itibarıyla güncel yasal gereklilikleri detaylandırarak, bu alandaki profesyonellerin ve hizmet alıcılarının ihtiyaç duyduğu bilgileri sunmayı amaçlamaktadır. Özellikle ISO 45001:2018 standardının İSG yönetim sistemlerindeki yeri ve 6331 Sayılı Kanun ile ilgili yönetmeliklerin bu sürece entegrasyonu üzerine odaklanılacaktır. Hedef kitlemiz, asbest söküm firmaları, İSG profesyonelleri, denetim firmaları ve bu hizmeti almayı düşünen tüm kurum ve kuruluşlardır.

Numune Pompası Kalibrasyonu Nedir?

Numune pompası kalibrasyonu, hava numuneleri toplamak için kullanılan ölçüm cihazlarının (pompaların), belirlenmiş standartlara ve referans değerlere uygun olarak doğru debi (akış hızı) ve hacim ölçümü yapabilmesini sağlama işlemidir. Asbest söküm denetimlerinde, ortam havasındaki asbest liflerinin konsantrasyonunu belirlemek amacıyla hava örnekleri alınır. Bu örneklerin doğru bir şekilde toplanması, kullanılan numune pompalarının hassasiyetine bağlıdır. Kalibrasyon, pompanın belirli bir süre zarfında topladığı hava hacminin, üretici spesifikasyonlarına ve yasal gerekliliklere uygunluğunu teyit eder. Bu işlem, cihazın zamanla meydana gelen aşınma, yıpranma veya dış etkenler nedeniyle gösterebileceği sapmaları tespit ederek giderir. 2025 yılı itibarıyla, asbest söküm alanlarında hava kalitesi izleme standartları daha da sıkılaşmış olup, kullanılan tüm ölçüm ekipmanlarının periyodik ve güvenilir kalibrasyonlarının yapılması zorunluluk haline gelmiştir.

Numune pompası kalibrasyonunun temel unsurları şunlardır:

• Debi (Akış Hızı) Kontrolü: Pompanın belirli bir zaman diliminde çektiği hava miktarının (örn. litre/dakika) doğruluğunun ölçülmesi.
• Hacim Ölçümü: Toplanan numunenin toplam hacminin hassas bir şekilde belirlenmesi.
• Standartlara Uygunluk: Kalibrasyonun, ulusal ve uluslararası kabul görmüş standartlara (örn. ISO standartları) uygun olarak gerçekleştirilmesi.
• Belgeleme: Yapılan kalibrasyonun, yetkili ve akredite kurumlar tarafından onaylanmış sertifikalarla belgelendirilmesi.

Bu süreç, elde edilen asbest konsantrasyonu verilerinin güvenilirliğini ve yasal geçerliliğini sağlar. 2025'te, bu belgelerin eksiksizliği, denetimlerde ve yasal süreçlerde büyük önem taşımaktadır.

Numune Pompası Kalibrasyonu Nasıl Çalışır?

Numune pompası kalibrasyonu, genellikle şu adımları içeren kontrollü bir süreçtir:

1. Ön Kontrol ve Hazırlık: Kalibrasyona alınacak numune pompası, fiziksel hasar, temizlik ve temel işlevsellik açısından ön kontrolden geçirilir. Cihazın tüm aksesuarları (filtre tutucular, hortumlar vb.) hazır bulundurulur.
2. Referans Cihazın Hazırlanması: Kalibrasyon için kullanılan referans cihazlar, genellikle yüksek hassasiyetli debimetreler ve zamanlayıcılar olup, bunlar da kendi standartlarına göre düzenli olarak kalibre edilmiş olmalıdır.
3. Test Ortamının Hazırlanması: Kalibrasyon, kontrollü bir ortamda, genellikle laboratuvar koşullarında gerçekleştirilir. Ortam sıcaklığı, basıncı ve nemi, ölçüm doğruluğunu etkileyebilecek faktörler olduğundan kontrol altında tutulur.
4. Akış Hızının Ayarlanması ve Ölçümü: Numune pompası çalıştırılır ve belirli bir debi ayarı yapılır. Referans debimetre ile pompanın çektiği hava akış hızı ölçülür. Pompanın gösterdiği değer ile referans cihazın gösterdiği değer arasındaki fark incelenir.
5. Hacim Ölçümü: Belirli bir süre boyunca (örn. 5 dakika) toplanan hava hacmi, hem pompa tarafından gösterilen değer hem de referans zamanlayıcı ve debimetre kullanılarak hesaplanan gerçek hacim açısından karşılaştırılır.
6. Sapma Analizi ve Ayarlama: Ölçülen sapmalar, kabul edilebilir tolerans sınırları dahilinde değilse, pompa üzerinde gerekli ayarlamalar yapılır. Bu ayarlamalar, pompanın iç mekanizmalarındaki ince ayarları içerebilir.
7. Tekrarlanan Ölçümler: Ayarlamalar sonrasında, doğru sonuçlar elde edilene kadar testler tekrarlanır.
8. Kalibrasyon Sertifikası Düzenlenmesi: Başarılı bir kalibrasyonun ardından, kalibrasyonu gerçekleştiren yetkili kurum tarafından bir sertifika düzenlenir. Bu sertifika, kalibrasyon tarihini, kullanılan referans standartları, ölçülen değerleri, sapmaları, toleransları ve sertifikanın geçerlilik süresini içerir. 2025'te, bu sertifikaların elektronik ortamda saklanması ve kolayca erişilebilir olması yaygınlaşmaktadır.

2025'te, bu kalibrasyon süreci için kullanılan ekipmanların izlenebilirliği ve kalibrasyonlarının güncelliği büyük önem taşımaktadır. Asbest söküm denetimleri için hava numunesi toplayan portatif ve sabit pompaların yanı sıra, partikül filtrelerinin geçirgenlik testleri de bu kapsamda değerlendirilebilir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Asbest söküm denetimlerinde numune pompası kalibrasyonu, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler ile uluslararası standartlar tarafından zorunlu kılınmaktadır. Bu zorunluluk, hava kalitesinin doğru ölçülmesi ve çalışanların asbest liflerine maruziyetinin güvenli sınırlar içinde tutulmasının sağlanması amacını taşır.

2025 yılı itibarıyla, ilgili yasal düzenlemeler ve standartlar şu şekilde özetlenebilir:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlü olduğunu belirtir. Bu, maruziyetin ölçülmesini ve kontrol altına alınmasını da kapsar.
• Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik: Bu yönetmelik, asbestli malzemelerin sökümü, bertarafı ve bu süreçlerde alınması gereken hijyen ve güvenlik önlemlerini detaylandırır. Hava numuneleri alınması ve bu numunelerin analizi için kullanılan ekipmanların doğruluğu bu yönetmelik kapsamında değerlendirilir. 2025'te, bu yönetmeliğin asbest liflerinin tespiti ve ölçümü ile ilgili bölümlerinde güncellemeler olabileceği öngörülmektedir.
• İş Hijyeni Ölçüm, Analiz ve Kontrol Cihazlarına Dair Yönetmelik: Bu yönetmelik, iş hijyeni ölçümlerinde kullanılan cihazların periyodik muayene ve kalibrasyonlarının yapılmasını zorunlu kılar. Numune pompaları da bu kapsamda değerlendirilir.
• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Bu uluslararası standart, kuruluşların iş sağlığı ve güvenliği performanslarını iyileştirmeleri için bir çerçeve sunar. Standart, risk değerlendirmesi, operasyonel kontrol, izleme ve ölçme gibi konularda gereklilikler belirler. Numune pompası kalibrasyonu, risklerin doğru değerlendirilmesi ve maruziyetin etkin bir şekilde izlenmesi için ISO 45001 sisteminin ayrılmaz bir parçasıdır.
• ISO 7708: Asbest liflerinin solunabilir fraksiyonunu ölçmek için kullanılan numune alma yöntemleri ve benzeri diğer ISO standartları, numune alma ve analiz yöntemlerine ilişkin teknik detayları belirler. Kalibrasyon, bu yöntemlerin doğru uygulanabilmesi için temeldir.

2025'te, bu mevzuatlara uyumun denetimlerde en önemli kriterlerden biri olacağı unutulmamalıdır. Kalibrasyon sertifikalarının güncel ve geçerli olması, yasal yükümlülüklerin yerine getirildiğinin kanıtı olacaktır.

Kimler İçin Gereklidir?

Numune pompası kalibrasyonu, özellikle asbestle ilgili faaliyetlerde bulunan ve hava kalitesini izleme yükümlülüğü olan tüm kişi ve kurumlar için gereklidir. Başlıca hedef kitle şunlardır:

• Asbest Söküm Firmaları: Asbestli malzemelerin sökümünü gerçekleştiren firmalar, çalışma alanındaki hava kalitesini sürekli olarak izlemek ve asbest liflerinin güvenli konsantrasyonlarda olduğunu belgelemek zorundadır. Bu, çalışanların ve çevrenin korunması için hayati öneme sahiptir.
• İş Güvenliği Uzmanları ve Ortam Ölçüm Firmaları: İş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunan firmalar ile iş hijyeni ölçümlerini gerçekleştiren laboratuvarlar, kullandıkları numune pompalarının doğru çalıştığından emin olmak için kalibrasyon yaptırmakla yükümlüdür.
• Yapı Denetim Firmaları ve İdareler: İnşaat projelerinde, özellikle yıkım ve tadilat süreçlerinde asbest varlığı söz konusu olduğunda, denetim süreçlerinde hava kalitesi ölçümleri ve bu ölçümlerde kullanılan ekipmanların kalibrasyonu önem kazanır.
• Kamu Kurumları ve Belediyeler: Asbestli yapıların tespiti, sökümü ve bertarafı süreçlerini denetleyen veya yöneten kamu kurumları, bu alandaki standartların uygulanmasını sağlamakla sorumludur.
• Çalışma Ortamı Ölçüm Laboratuvarları: Akredite laboratuvarlar, sundukları hizmetin güvenilirliği ve doğruluğu için kullandıkları tüm ölçüm cihazlarının düzenli kalibrasyonunu sağlamalıdır.

2025'te, bu sektörlerde faaliyet gösteren firmaların, hem yasal uyumluluğu sağlamak hem de iş sağlığı ve güvenliği standartlarını en üst düzeyde tutmak için numune pompası kalibrasyonunu bir rutin haline getirmeleri gerekmektedir.

Avantajları ve Faydaları

Numune pompası kalibrasyonunun düzenli olarak yapılması, hem yasal gerekliliklerin yerine getirilmesini sağlamakla kalmaz, aynı zamanda bir dizi önemli avantaj ve fayda sunar:

• Yasal Uyumluluk: 6331 Sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere uyum sağlayarak olası cezai yaptırımlardan ve hukuki sorunlardan kaçınılmasını sağlar.
• Güvenilir Ölçüm Sonuçları: Kalibre edilmiş pompalar, doğru debi ve hacim ölçümü yaparak, ortam havasındaki asbest konsantrasyonu hakkında güvenilir veriler sunar. Bu, risk değerlendirmelerinin ve maruziyetin doğru bir şekilde yapılmasına olanak tanır.
• Çalışan Sağlığının Korunması: Doğru ölçümler sayesinde asbest liflerine maruziyetin üst sınırların altında olduğu teyit edilir, bu da çalışanların solunum yolu hastalıkları gibi ciddi sağlık sorunlarından korunmasını sağlar.
• Çevresel Güvenlik: Asbestin çevreye yayılmasının önlenmesi ve bertaraf süreçlerinin güvenli bir şekilde yürütülmesi için gerekli çevresel izlemeler, doğru ekipmanlarla yapılır.
• Ekipman Ömrünün Uzaması: Düzenli bakım ve kalibrasyon, cihazlardaki olası arızaların erken tespit edilmesine ve giderilmesine yardımcı olarak, ekipmanların ömrünü uzatır ve arıza kaynaklı maliyetleri azaltır.
• İtibar ve Güvenilirlik: Yasal standartlara ve uluslararası kabul görmüş prosedürlere uygun hareket eden firmalar, hem çalışanları hem de müşterileri nezdinde güvenilir bir imaj çizer. 2025'te, bu tür profesyonel yaklaşımlar rekabet avantajı sağlayacaktır.
• Daha Etkin Risk Yönetimi: Elde edilen doğru veriler, işverenlerin potansiyel riskleri daha iyi tanımlamasına ve önleyici tedbirleri daha etkin bir şekilde planlamasına yardımcı olur.

2025 itibarıyla, asbest söküm ve denetim sektöründe kalibrasyonun bir zorunluluk olmanın ötesinde, kalite ve güvenliğin bir göstergesi olarak kabul edilmesi beklenmektedir.