İstanbul Asbest Söküm Planı (ASP): Güvenli Sökümün Temel Taşı (2025)

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında 15 yılı aşkın deneyimimle, Asbest Söküm Planı (ASP)'nın ne denli kritik bir öneme sahip olduğunu biliyorum. Özellikle 2025 ve sonrasında, asbestli malzemelerin güvenli bir şekilde sökülmesi, hem çalışanların hem de çevrenin sağlığı için hayati bir gerekliliktir. ASP, asbestli malzemelerin tespitinden, sökümünün gerçekleştirilmesine ve sonrasında bertaraf edilmesine kadar olan tüm süreci kapsayan detaylı bir yol haritasıdır. Bu plan, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, riskleri minimize etmenin, iş kazalarını önlemenin ve halk sağlığını korumanın temel taşıdır. Bu rehberde, 2025 güncel bilgileri ışığında ASP'nin tüm yönlerini ele alacak, yasal gereklilikleri, uygulama süreçlerini ve uzman önerilerini paylaşacağım.

Asbest Söküm Planı (ASP) Nedir?

Asbest Söküm Planı (ASP), bir yapıda veya tesiste bulunan asbestli malzemelerin, insan sağlığına ve çevreye zarar vermeden, ilgili mevzuatlara uygun olarak güvenli bir şekilde sökülmesini, paketlenmesini, taşınmasını ve bertaraf edilmesini sağlamak amacıyla hazırlanan kapsamlı bir dokümandır. 2025 itibarıyla bu planlar, sadece bir prosedür belgesi olmanın ötesinde, bir risk yönetim stratejisi olarak öne çıkmaktadır. ASP, asbestin türünü, miktarını, konumunu, maruziyet risklerini, söküm yöntemlerini, kullanılacak ekipmanları, kişisel koruyucu donanımları (KKD), acil durum prosedürlerini ve atık yönetimini detaylı bir şekilde tanımlar. Bu plan, ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi standartları ile uyumlu olarak hazırlanmalı ve sürekli güncellenmelidir.

2025 Güncel ASP Unsurları:

• Asbest Envanteri ve Risk Değerlendirmesi: Yapının detaylı bir şekilde incelenerek tüm asbestli malzemelerin tespiti, türlerinin belirlenmesi ve maruziyet risklerinin niceliksel ve niteliksel olarak değerlendirilmesi.
• Söküm Yöntemleri: Islak yöntemler, kapsülleme, izole etme gibi asbest liflerinin havaya karışmasını en aza indirecek bilimsel ve güncel yöntemlerin seçimi ve detaylandırılması.
• Çalışma Alanının Hazırlanması: Söküm yapılacak alanın güvenli hale getirilmesi, havalandırma sistemlerinin kontrolü, negatif basınç odalarının kurulması ve sızdırmazlık önlemleri.
• Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD): Çalışanların maruziyetini önleyecek en üst düzeyde koruma sağlayan solunum maskeleri, tulumlar, eldivenler ve gözlüklerin belirlenmesi ve doğru kullanımlarının sağlanması.
• Atık Yönetimi ve Bertaraf: Sökülen asbestli atıkların özel olarak tasarlanmış ambalajlarda paketlenmesi, etiketlenmesi, güvenli bir şekilde taşınması ve lisanslı bertaraf tesislerine teslim edilmesinin planlanması.
• Acil Durum Prosedürleri: Söküm sırasında olası bir kaza, sızıntı veya acil durum müdahale planlarının (yangın, tahliye vb.) detaylı olarak hazırlanması.
• Eğitim ve Bilgilendirme: Söküm ekibinin asbestin tehlikeleri, güvenli çalışma yöntemleri ve acil durum prosedürleri hakkında kapsamlı bir şekilde eğitilmesi.

Asbest Söküm Planı (ASP) Nasıl Çalışır?

ASP'nin etkin bir şekilde çalışması, planlama aşamasından bertaraf sürecine kadar titiz bir uygulama gerektirir. 2025 itibarıyla bu süreç, teknolojik gelişmeler ve sıkı denetimlerle daha da karmaşıklaşmış ve detaylandırılmıştır.

ASP Uygulama Süreci (2025):

1. Ön İnceleme ve Keşif: Asbest uzmanları tarafından yapıda bulunan potansiyel asbestli malzemelerin görsel ve gerekirse numune alma yoluyla tespiti.
2. Analiz ve Raporlama: Laboratuvar ortamında yapılan analizler sonucunda asbestin varlığı, türü ve yoğunluğu belirlenerek detaylı bir rapor hazırlanır.
3. Risk Değerlendirmesi: Tespit edilen asbestli malzemelerin söküm, tadilat veya mevcut durumdaki riskleri değerlendirilir. Bu, çalışanların ve çevrenin ne kadar risk altında olduğunu belirler.
4. Planın Hazırlanması: Elde edilen veriler ışığında, yukarıda belirtilen tüm unsurları içeren detaylı bir ASP hazırlanır. Bu plan, ilgili bakanlıklardan veya yetkili mercilerden onay gerektirebilir.
5. Söküm Ekibinin Oluşturulması: Gerekli belgelere ve eğitimlere sahip, uzman ve sertifikalı bir söküm ekibi oluşturulur.
6. Çalışma Alanının Hazırlanması: Plan doğrultusunda, çalışma alanı güvenli hale getirilir, izole edilir ve gerekli önlemler alınır.
7. Söküm İşlemi: ASP'de belirtilen yöntemler ve prosedürler titizlikle uygulanarak asbestli malzemeler sökülür.
8. Temizlik ve Dekontaminasyon: Söküm sonrası alanın detaylı bir şekilde temizlenmesi ve çalışanların dekontaminasyon süreçlerinden geçirilmesi sağlanır.
9. Atık Nakli ve Bertaraf: Asbestli atıklar, mevzuata uygun şekilde paketlenerek belirlenen lisanslı bertaraf alanlarına nakledilir ve bertaraf işlemleri gerçekleştirilir.
10. Son Kontroller ve Raporlama: Söküm işleminin tamamlanmasının ardından, alanın asbestten arındığına dair son kontroller yapılır ve tüm süreçlere ait raporlama tamamlanır.

2025'te Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Dijital Takip Sistemleri: Atıkların takibi için dijital izleme sistemlerinin kullanımı yaygınlaşmaktadır.
• Entegre İSG Yönetimi: ASP'nin, genel İSG yönetim sistemine entegre edilmesi.
• Gelişmiş İzleme Cihazları: Hava kalitesi ve maruziyet ölçümleri için daha hassas ve gerçek zamanlı izleme cihazlarının kullanımı.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel)

Türkiye'de asbestli malzemelerin sökümü, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu başta olmak üzere, ilgili yönetmelikler ve uluslararası standartlarla sıkı bir şekilde düzenlenmiştir. 2025 itibarıyla bu mevzuatlar, asbestin tehlikeleri konusundaki güncel bilimsel verilerle desteklenerek güncellenmiş ve denetimler daha da sıkılaştırılmıştır.

Temel Yasal Düzenlemeler:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirten temel kanundur.
• Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik: Asbestin tehlikeleri, söküm süreçleri, denetimi ve çalışanların korunması ile ilgili detaylı hükümler içerir. Bu yönetmelik, 2025 itibarıyla asbestli malzemelerin kullanımının yasaklanması ve mevcutların güvenli bir şekilde bertaraf edilmesi gerekliliğini pekiştirmektedir.
• Çevre Mevzuatı: Asbestli atıkların bertarafı ile ilgili usul ve esasları belirler.
• ISO 45001:2018: İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri standardı, ASP'nin hazırlanması ve uygulanmasında uluslararası en iyi uygulamaları sunar.

2025 Mevzuat Güncellemeleri ve Vurguları:

• Asbestin Tamamen Yasaklanması: Türkiye'de asbest içeren ürünlerin üretimi, ithalatı ve kullanımı 2010 yılından beri yasaktır. Ancak mevcut yapılaşmalarda hala asbestli malzemeler bulunmaktadır ve bunların güvenli bir şekilde bertarafı zorunludur.
• Sertifikalı Firmalar: Asbest söküm hizmeti verecek firmaların, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı veya yetkilendirdiği kurumlar tarafından verilen sertifikalara sahip olması gerekmektedir.
• Denetim ve İzin Süreçleri: Her asbest söküm projesi için önceden izin alınması ve söküm süresince ve sonrasında yetkili kurumlar tarafından denetlenmesi zorunludur.
• Kayıt Tutma Yükümlülüğü: Asbestli malzeme envanteri, söküm planları, eğitim kayıtları, atık nakil ve bertaraf belgeleri gibi tüm kayıtların belirli sürelerle saklanması gerekmektedir.

Kimler İçin Gereklidir?

Asbest Söküm Planı (ASP), asbestli malzemelerin bulunduğu veya bulunma ihtimali olan her türlü yapı ve işyeri için zorunludur. Bu kapsamda:

• Kamu Binaları: Okullar, hastaneler, devlet daireleri, askeri yapılar.
• Sanayi Tesisleri: Fabrikalar, enerji santralleri, tersaneler.
• Ticari Yapılar: Alışveriş merkezleri, ofis binaları, oteller.
• Konutlar: Özellikle eski yapıların tadilat veya yıkım süreçlerinde.
• Altyapı Projeleri: Tüneller, köprüler, demiryolları gibi altyapıların bakım, onarım veya yıkım süreçleri.
• Tadilat ve Yıkım Firmaları: Bu tür işleri yapan tüm firmaların, sözleşme yaptıkları her proje için bir ASP hazırlamaları veya hazırlatmakla yükümlü olmaları gerekmektedir.

Avantajları ve Faydaları

Asbest Söküm Planı (ASP) hazırlamak ve uygulamak, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, birçok önemli avantaja ve faydaya sahiptir:

• Sağlık ve Güvenlik Koruması: En önemli faydası, çalışanların ve çevredeki insanların asbest liflerine maruz kalmasını engelleyerek kanser gibi ölümcül hastalıklara yakalanma riskini ortadan kaldırmasıdır.
• Yasal Uyumluluk: Mevzuata tam uyum sağlayarak olası para cezaları, yasal yaptırımlar ve iş durdurma gibi riskleri ortadan kaldırır.
• Maliyet Etkinliği: Doğru planlama, gereksiz harcamaları, hatalı uygulamaları ve acil durum müdahalelerinin getireceği ek maliyetleri önler.
• İtibar ve Güvenilirlik: Çevreye ve çalışan sağlığına duyarlı bir firma imajı oluşturarak müşteri ve paydaş nezdinde güvenilirliği artırır.
• Çevresel Sürdürülebilirlik: Asbestli atıkların çevreye zarar vermeden güvenli bir şekilde bertaraf edilmesini sağlayarak çevresel sorumlulukların yerine getirilmesine katkıda bulunur.
• Proje Başarısı: Söküm sürecinin öngörülebilir, kontrollü ve güvenli bir şekilde tamamlanmasını sağlayarak proje takvimine uyumu kolaylaştırır.