Sivas Kuru Söküm Yasağı 2025: Güvenli Asbest Sökümü İçin Yeni Dönem

2025 yılıyla birlikte, iş sağlığı ve güvenliği alanında önemli bir adım atılarak 'kuru söküm yasağı' uygulamasına geçilmiştir. Bu yasak, özellikle asbest içeren malzemelerin sökümü sırasında ortaya çıkan riskleri minimize etmeyi amaçlamaktadır. Asbest liflerinin havaya karışarak insan sağlığına ciddi zararlar verebilmesi, bu malzemenin söküm süreçlerinin son derece hassas ve kontrollü yürütülmesini zorunlu kılmaktadır. 15 yılı aşkın deneyime sahip bir İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanı olarak, bu yeni düzenlemenin ne anlama geldiğini, yasal zorunluluklarını ve firmalar için getirdiği yükümlülükleri detaylı bir şekilde ele alacağım. Hedef kitlemiz, asbestle mücadele eden, bu konuda yasal uyumluluğu sağlamak isteyen tüm işverenler, proje yöneticileri ve İSG profesyonelleridir. Bu rehberde, 2025 yılı itibarıyla geçerli olan güncel bilgileri ve ISO standartlarına uygun yaklaşımları bulacaksınız.

Kuru Söküm Yasağı Nedir?

Kuru söküm yasağı, asbest içeren malzemelerin söküm işlemleri sırasında, malzemenin fiziksel bütünlüğünü bozarak liflerin havaya salınmasına neden olan 'kuru' yöntemlerin yasaklanmasıdır. Bu yasak, asbestin insan sağlığı üzerindeki bilinen kanserojen etkileri ve solunum yolu hastalıklarına yol açma potansiyeli nedeniyle getirilmiştir. Geleneksel kuru söküm yöntemleri, malzemeyi kırmak, delmek veya toz haline getirmek suretiyle asbest liflerinin serbest kalmasına neden olur. 2025 itibarıyla yürürlüğe giren yeni düzenlemelerle birlikte, bu tür yöntemler kesinlikle yasaklanmıştır. Bunun yerine, asbestli malzemelerin sökümü, liflerin kontrollü bir şekilde ortama yayılmasını engelleyen ıslak yöntemler veya özel vakum sistemleri gibi daha güvenli alternatiflerle gerçekleştirilmek zorundadır.

2025 Güncel Bilgiler ve Yöntemler:

• Islak Söküm: Asbestli malzemeler, su veya özel kimyasal çözeltilerle nemlendirilerek liflerin dağılması engellenir. Bu, malzemenin kırılmasını veya parçalanmasını zorlaştırarak lif salınımını minimuma indirir.
• Hava Kilitli Alanlar: Söküm yapılacak alan, negatif basınçlı özel kabinler veya odalar içine alınır. Bu alanlara giriş çıkışlar kontrollü bir şekilde yapılır ve havalandırma sistemleri HEPA filtrelerle donatılır.
• Özel Vakum Sistemleri: Asbest liflerini yakalayabilen, özel filtreli endüstriyel vakum makineleri kullanılır.
• Risk Değerlendirmesi: Her asbest söküm projesi öncesinde detaylı bir risk değerlendirmesi yapılır ve en uygun, en güvenli söküm yöntemi belirlenir.

Kuru Söküm Yasağı Nasıl Uygulanır?

Kuru söküm yasağının uygulanması, titiz bir planlama, eğitimli personel ve uygun ekipman gerektirir. 2025 itibarıyla asbest söküm projelerinde izlenmesi gereken temel adımlar şunlardır:

Uygulama Adımları (2025 Güncel Yaklaşım):

1. Asbest Tespiti ve Analizi: Söküm yapılacak alandaki malzemelerin asbest içerip içermediği, yetkili laboratuvarlar tarafından analiz edilerek kesinleştirilir.
2. Projelendirme ve İzinler: Asbest söküm projesi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş uzmanlar tarafından hazırlanır. Gerekli yasal izinler alınır.
3. Risk Değerlendirmesi ve Yöntem Belirleme: Detaylı risk değerlendirmesi sonucunda, asbestli malzemenin türüne, miktarına ve bulunduğu ortama göre en uygun 'ıslak' veya kontrollü söküm yöntemi seçilir.
4. Alan Hazırlığı ve İzolasyon: Söküm yapılacak alan, hava geçirmez şekilde izole edilir. Negatif basınçlı havalandırma sistemleri kurulur.
5. Personel Eğitimi ve Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Asbest sökümünde görev alacak tüm personel, özel eğitimlerden geçmiş olmalı ve standartlara uygun yüksek korumalı KKD (maskeler, tulumlar vb.) kullanmalıdır.
6. Söküm İşlemi: Seçilen güvenli yöntemle (ıslak söküm, kontrollü vakum vb.) asbestli malzemeler sökülür. Lif salınımını önleyici tüm tedbirler titizlikle uygulanır.
7. Atık Yönetimi: Sökülen asbestli atıklar, özel olarak paketlenir, etiketlenir ve belirlenmiş bertaraf alanlarına usulüne uygun olarak taşınır ve bertaraf edilir.
8. Alan Temizliği ve Kontrol: Söküm sonrası alan, özel temizlik prosedürleriyle temizlenir. Hava kalitesi testleri yapılarak asbest lifi kalmadığı teyit edilir.

2025 Yılında Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Yetkisiz firmalarla çalışılmaması.
• Personelin güncel ve yeterli eğitime sahip olduğundan emin olunması.
• Kullanılan ekipmanların standartlara uygunluğu ve bakımlılığının kontrol edilmesi.
• Atıkların yasal prosedürlere uygun olarak bertaraf edilmesi.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de asbestle ilgili yasal düzenlemeler, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının temel bir parçasıdır. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, asbestin tehlikeli madde sınıfında yer aldığını ve maruziyetin önlenmesi gerektiğini belirtir. Bu çerçevede, asbestle çalışacak işverenlerin uyması gereken başlıca yasal düzenlemeler ve 2025 itibarıyla geçerli olan güncellemeler şunlardır:

Temel Mevzuat ve 2025 Güncellemeleri:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirten genel çerçeve kanundur. Asbest gibi tehlikeli maddelere maruziyeti önleme sorumluluğunu da kapsar.
• Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik: Bu yönetmelik, asbestin tanımlanması, sökümü, bertarafı ve bu süreçlerde alınması gereken özel önlemleri detaylandırır. 2025 itibarıyla 'kuru söküm' yöntemlerinin yasaklanması bu yönetmelikteki güncellemelerle desteklenmiştir.
• Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik: Asbestin bir kimyasal madde olarak ele alındığı durumlarda uygulanır.
• Çevre Mevzuatı: Asbestli atıkların bertarafı ve taşınması konusunda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın ilgili yönetmeliklerine uyulması zorunludur.
• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Uluslararası standart olan ISO 45001, işyerlerinde tehlikelerin tanımlanması, risklerin değerlendirilmesi ve kontrol altına alınması için sistematik bir yaklaşım sunar. Asbest söküm süreçlerinin bu standarda uygun olarak yönetilmesi, yasal uyumluluğu ve iş güvenliğini artırır. 2025'te bu standardın güncel hükümleri ve asbestle ilgili en iyi uygulamalarla entegrasyonu önem kazanmaktadır.

Yasal Yaptırımlar: Bu düzenlemelere uymayan işverenler hakkında idari para cezaları ve gerekli durumlarda faaliyetin durdurulması gibi yasal yaptırımlar uygulanabilir.

Kimler İçin Gereklidir?

Kuru söküm yasağı ve bu kapsamdaki asbest söküm denetim hizmetleri, doğrudan asbest içeren malzemelerle temas etme veya bu malzemelerin sökümünü gerçekleştirme potansiyeli olan tüm sektör ve işyerleri için gereklidir. 2025 itibarıyla bu gereklilik daha da belirginleşmiştir.

Hedef Kitleler:

• İnşaat ve Yıkım Sektörü: Eski binaların tadilatı veya yıkımı sırasında karşılaşılan asbestli çatı kaplamaları, boru izolasyonları, döşeme malzemeleri vb.
• Sanayi Tesisleri: Eski fabrika binaları, kazan daireleri, boru hatları gibi alanlardaki izolasyon malzemeleri.
• Kamu ve Özel Kurumlar: Okullar, hastaneler, üniversiteler, kamu binaları gibi uzun süredir kullanılan yapıların renovasyon veya yıkım projeleri.
• Gemi İnşa ve Söküm Sanayi: Eski gemilerdeki yalıtım ve yapısal elemanlar.
• Asbest Söküm Firmaları: Asbest söküm hizmeti veren profesyonel firmalar, yasal düzenlemelere uyum sağlamak ve güvenli çalışma prensiplerini benimsemek zorundadır.
• İşverenler ve Proje Yöneticileri: Kendi tesislerinde veya projelerinde asbest riski bulunan tüm işverenler ve bu projeleri yöneten profesyoneller.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonelleri: İşyerlerinde asbest risklerini yöneten ve denetleyen İSG uzmanları.

Avantajları ve Faydaları

Kuru söküm yasağının getirilmesi ve güvenli asbest söküm yöntemlerinin uygulanması, hem çalışanların sağlığı hem de çevresel güvenlik açısından önemli avantajlar ve faydalar sunmaktadır. 2025 itibarıyla bu faydalar daha da belirginleşmiştir.

Sağlanan Faydalar:

• Sağlık Güvenliği: Asbest liflerinin solunmasıyla ortaya çıkan kanser (mezotelyoma, akciğer kanseri) ve diğer ciddi solunum yolu hastalıkları (asbestoz) riski önemli ölçüde azalır. Çalışanların ve çevredeki insanların sağlığı korunur.
• Yasal Uyumluluk: İşverenler, ilgili yasal mevzuata tam uyum sağlayarak olası cezai yaptırımlardan kaçınır.
• İtibar ve Güvenilirlik: Güvenli çalışma prensiplerini benimseyen firmalar, paydaşları (müşteriler, çalışanlar, kamuoyu) nezdinde güvenilirliğini artırır.
• Çevresel Koruma: Asbestli atıkların çevreye zarar vermeden, usulüne uygun şekilde bertaraf edilmesi sağlanır.
• Daha Etkin Denetim: ISO standartlarına uygun yürütülen süreçler, denetimlerin daha verimli ve sonuç odaklı olmasını sağlar.
• Maliyet Etkinliği (Uzun Vadede): Başlangıçta daha yüksek maliyetli gibi görünse de, asbest maruziyetinden kaynaklanabilecek uzun vadeli sağlık sorunları ve hukuki süreçlerin maliyetleri göz önüne alındığında, güvenli söküm yöntemleri uzun vadede daha ekonomiktir.
• Teknolojik Gelişim Teşviki: Yasağın getirdiği zorunluluklar, asbest sökümü ve denetimi alanında daha gelişmiş, güvenli ve yenilikçi teknolojilerin kullanımını teşvik eder.