Gölhisar, Burdur Tehlikeli Atık Yönetimi ve Beyan: 2025 Güncel Rehber

Günümüzde çevresel sürdürülebilirlik ve yasal uyumluluk, işletmelerin en önemli öncelikleri arasında yer almaktadır. Tehlikeli atık yönetimi ve beyanı, bu bağlamda kritik bir rol oynamaktadır. Tehlikeli atıklar, insan sağlığına ve çevreye zarar verme potansiyeli yüksek olan atıklardır. Bu nedenle, bu atıkların doğru bir şekilde yönetilmesi, depolanması, taşınması ve nihayetinde bertaraf edilmesi büyük önem taşır. 2025 yılı itibarıyla, Türkiye'deki yasal düzenlemeler ve uluslararası standartlar çerçevesinde tehlikeli atık yönetimi süreçleri daha da sıkılaştırılmış, denetimler artırılmış ve firmalar için uyumluluk yükümlülükleri daha belirgin hale gelmiştir. Bu rehber, tehlikeli atık yönetimi ve beyanının ne anlama geldiğini, yasal gerekliliklerini, uygulama adımlarını ve firmaların bu süreçte nasıl avantaj sağlayabileceğini detaylı bir şekilde ele alacaktır. Hedef kitlemiz, üretimden hizmet sektörüne kadar tehlikeli atık üreten veya bu atıklarla temas eden tüm işletmelerdir.

Tehlikeli Atık Yönetimi ve Beyanı Nedir?

Tehlikeli atık yönetimi ve beyanı, çevresel riskleri en aza indirmek amacıyla, insan sağlığına ve çevreye zararlı etkileri olan atıkların kaynağında ayrı toplanmasından nihai bertarafına kadar olan tüm süreçlerin yasal mevzuata ve uluslararası standartlara uygun olarak planlanması, uygulanması ve kayıt altına alınmasıdır. Bu süreç, atıkların türüne, miktarına ve tehlike sınıfına göre belirlenen özel toplama, taşıma, depolama, geri kazanım veya bertaraf yöntemlerini içerir. Beyan (bildirim) kısmı ise, bu atıkların oluşumu, miktarı, yönetimi ve nihai durumu hakkında ilgili bakanlık ve kurumlara düzenli olarak bilgi verilmesi anlamına gelir. 2025 güncel bilgilerine göre, dijitalleşen sistemler sayesinde atık takip ve beyan süreçleri daha şeffaf ve izlenebilir hale gelmiştir. Elektronik atık takip sistemleri (e-Atık), atıkların yaşam döngüsünün her aşamasını dijital olarak kaydetmeyi sağlamaktadır.

Tehlikeli Atık Yönetimi ve Beyanı Nasıl Çalışır?

Tehlikeli atık yönetimi ve beyanı süreci, genellikle aşağıdaki adımları içerir:

1. Atıkların Tanımlanması ve Sınıflandırılması: Üretilen atıkların tehlikeli olup olmadığının belirlenmesi ve ilgili mevzuata (Örn: Atık Yönetimi Yönetmeliği) göre sınıflandırılması ilk adımdır. Atıkların tehlike kodları ve özelliklerine göre ayrıştırılması önemlidir.

2. Kaynağında Ayrı Toplama ve Geçici Depolama: Tehlikeli atıklar, diğer atıklardan ayrı olarak, özel olarak tasarlanmış uygun kaplarda ve alanlarda toplanır. Geçici depolama alanları, sızıntı ve yayılmayı önleyecek şekilde düzenlenmelidir.

3. Taşıma: Tehlikeli atıkların lisanslı taşıyıcılar tarafından, özel araçlarla ve uygun güvenlik önlemleri alınarak tesislerden alınmasıdır. Taşıma sırasında atıkların türüne uygun etiketleme ve belgeler (Taşıma İzin Belgesi vb.) zorunludur.

4. Geri Kazanım veya Bertaraf: Atıkların, özelliklerine göre geri dönüştürülmesi (geri kazanım) veya çevreye zarar vermeyecek şekilde bertaraf edilmesi (yakma, düzenli depolama vb.) işlemleridir. Bu işlemler için lisanslı tesisler kullanılmalıdır.

5. Beyan ve Kayıt Tutma: Tüm atık hareketlerinin (oluşum, taşıma, bertaraf/geri kazanım) ilgili atık takip sistemlerine (e-Atık vb.) elektronik ortamda bildirilmesi ve kayıt altına alınmasıdır. Yıllık atık raporlarının hazırlanması ve sunulması da bu kapsamdadır. 2025 itibarıyla, beyan süreçlerinin çoğu tamamen dijital platformlar üzerinden yürütülmektedir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Tehlikeli atık yönetimi ve beyanı, Türkiye'de 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna dayanan çeşitli yönetmelikler ile düzenlenmektedir. Başlıca yasal zorunluluklar şunlardır:

• Atık Yönetimi Yönetmeliği: Tehlikeli atıkların tanımını, sınıflandırılmasını, toplama, taşıma, depolama, geri kazanım ve bertaraf yöntemlerini detaylı olarak belirler.
• Çevre Kanunu: Atık üreticilerinin çevreyi koruma yükümlülüklerini ve atık yönetimi konusunda genel prensipleri ortaya koyar.
• Lisanslama ve İzinler: Tehlikeli atıklarla ilgili faaliyet gösteren işletmelerin (üretici, taşıyıcı, geri kazanımcı, bertaraf edici) Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan gerekli lisansları ve izinleri alması zorunludur.
• Beyan Yükümlülüğü: Atıkların oluşumundan bertarafına kadar tüm süreçlerin ilgili dijital platformlar üzerinden (örn: e-Atık) beyan edilmesi ve kayıt altına alınması.
• ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi: Bu standardın gerekliliklerini yerine getirmek, firmaların atık yönetimi dahil olmak üzere çevresel etkilerini sistematik bir şekilde yönetmelerini sağlar. ISO 14001:2015 standardı, sürekli iyileştirme prensibi ile çevresel performansı artırmayı hedefler.

2025 güncel mevzuat güncellemeleri, özellikle atıkların izlenebilirliği, geri dönüşüm oranlarının artırılması ve belirli tehlikeli atık türlerinin yönetimine yönelik yeni düzenlemeleri içerebilir. Bu nedenle firmaların güncel mevzuata hakim olması büyük önem taşır.

Kimler İçin Gereklidir?

Tehlikeli atık yönetimi ve beyanı, temel olarak aşağıdaki gruplar için zorunludur:

• Tehlikeli Atık Üreten İşletmeler: Sanayi tesisleri, hastaneler, laboratuvarlar, tamirhaneler, matbaalar, kimya sanayi, tekstil sanayi ve tehlikeli kimyasallar kullanan veya üreten her türlü işletme.
• Tehlikeli Atık Taşıyan Firmalar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'ndan lisanslı tehlikeli atık taşıma araçlarına sahip firmalar.
• Tehlikeli Atık Geri Kazanım veya Bertaraf Tesisleri: Lisanslı olarak tehlikeli atıkları işleyen veya nihai olarak bertaraf eden tesisler.
• Belirli Miktarın Üzerinde Atık Üreten İşletmeler: Atık miktarı ne olursa olsun, tehlikeli atık üreten tüm işletmeler belirli beyan yükümlülüklerine tabidir.

2025 itibarıyla, atık beyanının dijital platformlar üzerinden yapılması zorunluluğu, bu kapsamdaki firmalar için uyumluluk süreçlerini daha sistematik hale getirmiştir.

Avantajları ve Faydaları

Tehlikeli atık yönetimi ve beyanının doğru ve etkin bir şekilde yapılması, işletmelere önemli avantajlar sağlar:

• Yasal Uyumluluk ve Cezalardan Kaçınma: Mevzuata tam uyum, yüksek para cezaları ve işletme kapanması gibi yaptırımlardan korunmayı sağlar.
• Çevresel İtibar ve Kurumsal Sosyal Sorumluluk: Çevreye duyarlı bir işletme imajı, müşteri ve paydaşlar nezdinde olumlu algı yaratır.
• Maliyet Optimizasyonu: Atıkların etkin yönetimi, geri dönüşüm ve geri kazanım yoluyla hammadde maliyetlerinde tasarruf sağlayabilir. Ayrıca, gereksiz atık oluşumunun azaltılması depolama ve bertaraf maliyetlerini düşürür.
• Risk Yönetimi: Tehlikeli atıkların doğru yönetimi, iş kazaları, sağlık sorunları ve çevresel kirlilik risklerini azaltır.
• Verimlilik Artışı: Sistematik bir atık yönetimi, iş süreçlerinde düzeni sağlar ve operasyonel verimliliği artırır.
• ISO 14001 Sertifikasyonu: Çevre Yönetim Sistemi standardını uygulamak, uluslararası pazarlarda rekabet avantajı sağlar ve kurumsal sürdürülebilirliği destekler.

2025 ve sonrasında, çevresel sürdürülebilirlik raporlamaları ve ESG (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim) ilkelerinin önemi arttıkça, etkin tehlikeli atık yönetimi bu konularda firmalara önemli bir avantaj sunacaktır.