Muğla Forklift Zincir ve Mast Kontrolü: Güvenliğiniz İçin 2025 Yılında Dikkat Edilmesi Gerekenler

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında 15 yılı aşkın deneyimimle, özellikle forklift zincir ve mast kontrolü gibi kritik ekipman bakımlarının önemini vurgulamak isterim. Günümüzün dinamik çalışma ortamlarında, iş kazalarını önlemek ve operasyonel sürekliliği sağlamak, kullanılan her bir ekipmanın en üst düzeyde güvenlikle çalışmasını gerektirir. Forkliftler, ağır yüklerin taşınmasında vazgeçilmez araçlardır ve bu araçların en hayati parçaları olan zincir ve mast sistemlerinin düzenli olarak kontrol edilmesi, hem çalışanların güvenliği hem de ekipmanın ömrü açısından büyük önem taşır. 2025 yılı itibarıyla güncellenen mevzuat ve teknolojik gelişmeler ışığında, bu kontrollerin standartlara uygun ve profesyonelce yapılması bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu rehber, forklift zincir ve mast kontrolünün ne olduğunu, neden bu kadar önemli olduğunu, yasal gerekliliklerini ve en iyi uygulama yöntemlerini detaylı bir şekilde ele alacaktır. Hedef kitlemiz, işverenler, İSG profesyonelleri, bakım teknisyenleri ve forklift operatörleridir. Amacımız, bu kritik sürecin anlaşılmasını kolaylaştırmak ve iş yerlerinizde güvenli bir çalışma ortamı oluşturmanıza yardımcı olmaktır.

Forklift Zincir ve Mast Kontrolü Nedir?

Forklift zincir ve mast kontrolü, bir forkliftin yük kaldırma mekanizmasını oluşturan zincirler, mast rayları, makara sistemleri ve ilgili hidrolik bileşenlerin düzenli olarak incelenmesi, test edilmesi ve olası kusurların tespit edilerek giderilmesi işlemidir. Bu kontrol, forkliftin güvenli bir şekilde yük kaldırıp indirebilmesi için hayati önem taşır. Mast sistemi, forkliftin yükü yukarı ve aşağı hareket ettirmesini sağlayan dikey yapıdır ve genellikle iç içe geçmiş birkaç raydan oluşur. Zincirler ise bu hareketi güç aktarımı yoluyla sağlayan kritik elemanlardır. 2025 yılındaki güncel standartlara göre, bu kontroller sadece görsel incelemelerle sınırlı kalmamalı, aynı zamanda yük altındayken ve boşken de farklı senaryolarda performans testlerini içermelidir. Kontroller sırasında; zincirlerde aşınma, gerilme, kopma belirtileri, paslanma, mast raylarında deformasyon, çatlaklar, aşınma izleri, makaralarda düzensiz dönüş veya hasar, hidrolik kaçaklar ve bağlantı elemanlarının sağlamlığı gibi unsurlar titizlikle incelenir. Bu sistemlerde meydana gelen en ufak bir arıza, yükün düşmesi, devrilme veya operatörün yaralanması gibi ciddi kazalara yol açabilir.

2025 Yılı Güncel Kontrol Unsurları ve Beklentiler:

• Zincir Aşınma Toleransı: Üretici spesifikasyonlarına ve ISO standartlarına uygun olarak belirlenen maksimum aşınma toleransının aşılmadığından emin olunması.
• Mast Hizalaması: Mast raylarının birbirine paralel ve doğru hizalamada olup olmadığının lazer hizalama ekipmanları ile kontrol edilmesi.
• Rulman ve Makaralar: Yük altında ve boşta dönme sırasında ses, titreşim veya takılma olup olmadığının dinlenmesi ve gözlemlenmesi.
• Hidrolik Sistem Entegrasyonu: Mast hareketlerinin hidrolik sistemle uyumlu, sarsıntısız ve kontrol edilebilir olması.
• Güvenlik Mandalları ve Kilitleri: Mastın belirli pozisyonlarda güvenli bir şekilde kilitlenmesini sağlayan mekanizmaların işlerliğinin kontrolü.
• Yağlama ve Korozyon: Zincir ve mast raylarının uygun yağlama seviyesinde olması ve korozyonun erken teşhisi için gerekli önlemlerin alınması.

Forklift Zincir ve Mast Kontrolü Nasıl Yapılır?

Forklift zincir ve mast kontrolü, belirli bir prosedür izlenerek ve yetkin kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir. Bu süreç, hem periyodik muayenelerin bir parçası olarak hem de şüpheli bir durum oluştuğunda acil olarak yapılabilir. 2025 yılındaki güncel uygulamalar, daha detaylı test yöntemlerini ve dijital kayıt tutma sistemlerini ön plana çıkarmaktadır.

Adım Adım Kontrol Süreci:

1. Hazırlık ve Güvenlik Önlemleri: Forkliftin düz bir zemine park edilmesi, frenlerinin çekilmesi, aküsünün bağlantısının kesilmesi (gerekiyorsa) ve çalışma alanının güvenli hale getirilmesi sağlanır. Operatörün ve kontrolü yapacak kişinin kişisel koruyucu donanımları (KKD) tam olmalıdır.
2. Görsel İnceleme: İlk adımda, zincirlerin ve mast yapısının gözle görülür hasarlar, deformasyonlar, çatlaklar, aşırı kirlilik veya yağ birikintileri açısından incelenmesi yapılır. Herhangi bir anormallik varsa not alınır.
3. Zincir Kontrolü: Zincirler, özellikle bağlantı noktaları ve her bir bakla dikkatlice incelenir. Aşınma, gerilme, çatlak veya kopma belirtileri aranır. Gerekirse, bir mikrometre ile zincir baklalarının kalınlığı ölçülerek aşınma miktarı belirlenir. Zincirlerin gerginliği ve eşitliği kontrol edilir.
4. Mast Rayları ve Makaralar: Mast raylarının yüzeyleri, özellikle temas noktaları, çizikler, ezikler veya aşınma izleri açısından kontrol edilir. Makaraların (roller) serbestçe dönüp dönmediği, yuvalarında boşluk olup olmadığı ve deformasyon belirtileri olup olmadığı incelenir.
5. Hareketli Testler (Yük Altında ve Boşta): Forkliftin, kontrollü bir şekilde yük kaldırıp indirme işlemleri yapılır. Bu sırada zincirlerin düzgün hareket edip etmediği, ses çıkarıp çıkarmadığı, mastın sarsıntısız bir şekilde yükselip alçaldığı gözlemlenir. Yük altındayken hidrolik sistemin performansı ve olası kaçaklar da kontrol edilir.
6. Hidrolik Sistem Bağlantıları: Mast kaldırma ve indirme sistemini besleyen hidrolik hortumlar ve bağlantı noktalarındaki sızıntılar, yıpranmalar veya hasarlar kontrol edilir.
7. Raporlama ve Kayıt Tutma: Yapılan tüm kontroller, tespit edilen kusurlar, alınan önlemler ve bir sonraki kontrol tarihi kaydedilir. 2025 yılı itibarıyla bu kayıtların dijital ortamda tutulması ve erişilebilir olması tavsiye edilmektedir. Kusurlu bulunan parçaların derhal değiştirilmesi veya onarılması gerektiği belirtilir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel)

Türkiye'de iş ekipmanlarının periyodik muayeneleri, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkarılan ilgili yönetmelikler ile düzenlenmiştir. Forkliftler de bu kapsamda "kaldırma ve iletme ekipmanları" kategorisinde yer almakta olup, periyodik muayeneleri yasal bir zorunluluktur. 2025 yılı itibarıyla bu yasal gereklilikler daha da sıkılaştırılmış ve denetimler artmıştır.

Temel Yasal Düzenlemeler:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenin, çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. Bu yükümlülük, kullanılan tüm ekipmanların güvenli durumda olmasını da kapsar.
• İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrollerinin Yapılması Hakkında Yönetmelik: Bu yönetmelik, hangi iş ekipmanlarının hangi sıklıkta, kimler tarafından ve hangi kriterlere göre kontrol edileceğini detaylandırır. Forkliftler, bu yönetmelik kapsamında düzenli olarak (genellikle yılda en az bir kez) yetkili kişilerce kontrol edilmesi gereken ekipmanlar arasındadır.
• Standartlar: Kontrollerin yapılması sırasında ulusal ve uluslararası standartlar (özellikle ISO standartları) referans alınır. Forklift zincir ve mast kontrolü için de ilgili ISO standartları (örneğin, ISO 10550 - Forkliftler - Güvenlik standartları gibi) dikkate alınmalıdır.

2025 Yılında Dikkat Edilmesi Gereken Mevzuat Güncellemeleri ve Uygulamalar:

• Yetkilendirme: Periyodik kontrolleri yapacak kişilerin (makine mühendisleri, makine teknikerleri veya yüksek teknikerleri) ilgili odalara kayıtlı ve yetkilendirilmiş olmaları gerekliliği vurgulanmaktadır.
• Risk Değerlendirmesi Entegrasyonu: Forkliftlerin kullanım sıklığı, çalışma ortamı ve taşıdığı yükler gibi faktörler göz önünde bulundurularak risk değerlendirmesi yapılmalı ve bu doğrultuda kontrol sıklığı ve kapsamı belirlenebilmelidir.
• Dijital Kayıt Tutma Zorunluluğu: Denetimlerde sunulmak üzere, tüm periyodik kontrol raporlarının dijital olarak saklanması ve kolayca erişilebilir olması giderek daha önemli hale gelmektedir.
• Uluslararası Standartlara Uyum: ISO 45001:2018 gibi iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri standartlarına entegre bir şekilde bu kontrollerin yürütülmesi, uluslararası düzeyde kabul gören en iyi uygulamaları teşvik etmektedir.

Bu yasal düzenlemelere uyulmaması durumunda işverenler hakkında idari para cezaları uygulanabilir ve en önemlisi, meydana gelebilecek iş kazalarından doğrudan sorumlu tutulabilirler.

Kimler İçin Gereklidir?

Forklift zincir ve mast kontrolü, öncelikli olarak forkliftlerin kullanıldığı tüm iş yerleri için gereklidir. Bu, geniş bir sektörü kapsar ve aşağıdaki gruplar için özellikle önemlidir:

• Depolama ve Lojistik Firmaları: Mal kabul, stok yönetimi ve sevkiyat süreçlerinde yoğun forklift kullanımı nedeniyle bu firmalar için kritik öneme sahiptir.
• İmalat Sanayii: Üretim hatlarında malzeme akışını sağlamak, hammaddeleri ve bitmiş ürünleri taşımak için forklift kullanan fabrikalar.
• İnşaat Sektörü: Malzeme taşıma ve yerleştirme işlemlerinde forkliftlerden faydalanan şantiyeler.
• Limanlar ve Tersaneler: Yükleme, boşaltma ve taşıma operasyonlarında forkliftlerin yaygın olarak kullanıldığı alanlar.
• Perakende ve Dağıtım Merkezleri: Ürünlerin depolanması ve dağıtılması süreçlerinde forklift kullanan işletmeler.
• Herhangi Bir İşveren: Çalışanlarının güvenliğini sağlamakla yükümlü olan ve iş yerinde forklift çalıştıran tüm işverenler.

2025 Yılında Genişleyen Kapsam: Mevzuatın ve denetimlerin sıkılaşmasıyla birlikte, sadece büyük işletmeler değil, küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ'ler) de bu kontrolleri eksiksiz yerine getirmekle yükümlüdür. Forkliftleri kiralayan veya leasing yoluyla edinen firmaların da, sözleşmelerinde periyodik bakım ve kontrol sorumluluklarını netleştirmeleri önemlidir.

Avantajları ve Faydaları

Forklift zincir ve mast kontrolünün düzenli olarak yapılması, iş yerlerine hem operasyonel hem de maliyet açısından önemli avantajlar sağlar:

• İş Kazalarının Önlenmesi: En önemli faydası, arızalı veya bakımsız bir ekipmanın neden olabileceği ciddi yaralanma veya ölümcül kazaları önlemesidir. Güvenli bir çalışma ortamı, çalışanların motivasyonunu da artırır.
• Ekipman Ömrünün Uzaması: Küçük kusurların erken tespit edilip giderilmesi, daha büyük ve maliyetli hasarların oluşmasını engeller. Bu da forkliftin genel ömrünü uzatır ve yatırımın geri dönüşünü artırır.
• Operasyonel Verimlilik: Arızalanan bir forklift, iş akışında ciddi aksamalara neden olabilir. Düzenli bakım ve kontroller, ekipmanın sürekli olarak çalışır durumda kalmasını sağlayarak operasyonel verimliliği artırır.
• Maliyet Tasarrufu: Ani arızalar, beklenmedik tamir masrafları ve üretim duruşları nedeniyle oluşan kayıplar önemli maliyet kalemleridir. Periyodik kontroller, bu tür maliyetleri minimize eder.
• Yasal Uyumluluk ve Cezalardan Kaçınma: Yasal düzenlemelere uyum sağlamak, idari para cezaları ve yasal yaptırımlardan kaçınmayı garantiler.
• Güvenilirlik ve Müşteri Memnuniyeti: Özellikle lojistik ve depolama sektörlerinde, zamanında teslimat ve operasyonel süreklilik müşteri memnuniyeti için kritik öneme sahiptir. Güvenilir ekipmanlar, bu memnuniyeti sağlar.
• İtibarın Korunması: Güvenli çalışma ortamı ve düzenli bakımla öne çıkan firmalar, sektörlerinde daha iyi bir itibara sahip olurlar.