Tuşba, Van Kaldırma Zinciri (EN 818) Kontrol: Güvenli Kaldırma Operasyonlarının Temel Taşı

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında, ekipmanların düzenli ve doğru bir şekilde periyodik muayenesi, iş kazalarını önlemenin ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamanın temel taşıdır. Bu kapsamda, özellikle ağır yüklerin kaldırılmasında kritik rol oynayan kaldırma zinciri (EN 818) kontrolü, 2025 ve sonrası güncel mevzuat ve standartlar çerçevesinde büyük önem arz etmektedir. EN 818 standardı, kaldırma zincirlerinin tasarımı, üretimi ve test edilmesi için uluslararası kabul görmüş bir çerçeve sunmaktadır. Bu standartlara uygunluğun sağlanması ve periyodik kontrollerin eksiksiz yapılması, hem çalışanların can güvenliğini korur hem de işletmelerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesini sağlar. Özellikle inşaat, limancılık, lojistik ve üretim gibi yoğun kaldırma operasyonlarının yapıldığı sektörlerde, zincirlerin yıpranma, hasar veya deformasyon gibi risklere karşı düzenli olarak denetlenmesi hayati önem taşır. Bu rehber, 2025 yılı itibarıyla güncel bilgiler ışığında kaldırma zinciri (EN 818) kontrolünün detaylarını, yasal gerekliliklerini ve uzman tavsiyelerini sunarak, güvenliğinizi en üst düzeye çıkarmanıza yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Kaldırma Zinciri (EN 818) Kontrol Nedir?

Kaldırma zinciri (EN 818) kontrolü, EN 818 serisi Avrupa Standartları'nda belirtilen gerekliliklere uygun olarak üretilmiş kaldırma zincirlerinin, belirli periyotlarla ve belirlenmiş yöntemlerle görsel ve/veya tahribatsız muayene yöntemleri kullanılarak incelenmesi işlemidir. Bu kontrollerin temel amacı, zincirin taşıma kapasitesini etkileyebilecek her türlü hasarı, deformasyonu, aşınmayı, korozyonu ve diğer kusurları erken tespit ederek olası bir kopma veya arıza durumunu önlemektir. 2025 yılı itibarıyla, bu kontrollerin sadece üretici talimatlarına değil, aynı zamanda 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmeliklerde belirtilen periyodik muayene sürelerine ve usullerine uygun olarak yapılması zorunludur. Kaldırma zincirleri, yükün doğrudan temas ettiği ve taşıdığı ekipmanlar olduğundan, bu kontrol süreci, iş kazalarının ve ciddi maddi hasarların önlenmesinde kritik bir rol oynar. Kontrol, genellikle aşağıdaki hususları kapsar:

• Görsel İnceleme: Zincir halkalarında çatlak, ezilme, aşırı aşınma, korozyon, deformasyon veya kaynak hataları gibi gözle görülebilir kusurların tespiti.
• Boyutsal Kontroller: Zincir halkalarının orijinal boyutlarından sapmalarının (uzama, incelme vb.) ölçülmesi.
• Yük Testi (Gerekli Durumlarda): Belirli periyotlarda veya şüpheli durumlarda, zincirin belirlenmiş bir yük altında test edilmesi.
• Tahribatsız Muayene Yöntemleri (NDT): Çatlakları veya iç kusurları daha hassas tespit etmek amacıyla manyetik parçacık testi (MT) veya penetrant testi (PT) gibi yöntemlerin kullanılması.

2025 güncel durumunda, dijital kayıt tutma sistemleri ve gelişmiş muayene teknolojileri, bu kontrollerin daha etkin ve izlenebilir olmasını sağlamaktadır.

Kaldırma Zinciri (EN 818) Kontrol Nasıl Yapılır?

Kaldırma zinciri (EN 818) kontrolünün yapılışı, standardın gereklilikleri ve güncel İSG mevzuatına uygun olarak titizlikle yürütülmelidir. 2025 yılı itibarıyla, bu kontrolleri yapmaya yetkili kişiler, genellikle makine mühendisleri, metalurji ve malzeme mühendisleri veya bu alanda uzmanlaşmış ve yetkilendirilmiş teknisyenlerdir. Kontrol süreci genel olarak şu adımları içerir:

1. Hazırlık: Kontrol edilecek zincirin tanımlanması, geçmiş muayene kayıtlarının incelenmesi ve gerekli güvenlik önlemlerinin alınması. Zincirin temizlenmesi, muayene sırasında görülebilecek kusurların daha net ortaya çıkmasını sağlar.
2. Görsel İnceleme: Zincir halkaları, halka birleşim yerleri, kanca, kilit ve diğer aksesuarlar detaylı bir şekilde incelenir. Olası hasarlar, aşınmalar, deformasyonlar, çatlaklar, aşırı korozyon veya kaynak kusurları tespit edilir.
3. Boyutsal Ölçümler: Zincirin orijinal çapından belirgin bir şekilde incelme olup olmadığı, halkaların birbirine göre uzayıp uzamadığı ölçülür. EN 818 standardı, kabul edilebilir aşınma ve uzama limitlerini belirtir.
4. Tahribatsız Muayene (Gerekirse): Görsel incelemede şüphe uyandıran veya kritik öneme sahip zincirler için manyetik parçacık testi (MT) veya penetrant testi (PT) gibi yöntemler kullanılarak yüzey ve yüzey altı çatlakları aranır.
5. Yük Testi (Gerekirse): Üretici tarafından önerilen veya mevzuatın gerektirdiği durumlarda, zincir belirlenmiş bir test yüküne maruz bırakılarak deformasyon veya hasar oluşup oluşmadığı gözlemlenir. 2025 itibarıyla, yük testi gereklilikleri spesifik durumlara ve risk analizlerine göre belirlenir.
6. Değerlendirme ve Raporlama: Elde edilen bulgular EN 818 standardı ve ilgili mevzuatla karşılaştırılır. Zincirin kullanılmaya devam edip edemeyeceğine karar verilir. Kusurlu bulunan zincirler kullanımdan derhal men edilir ve imha edilmesi veya tamir edilmesi (uygunsa ve yetkili kişilerce onaylanırsa) sağlanır. Muayene sonuçları detaylı bir rapor halinde kayıt altına alınır.

2025 Güncel Bilgiler ve Ekipmanlar: Günümüzde, gelişmiş dijital ölçüm cihazları, taşınabilir NDT ekipmanları ve akıllı raporlama yazılımları, kontrol süreçlerini daha hızlı, doğru ve verimli hale getirmektedir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Kaldırma zinciri (EN 818) kontrolü, Türkiye'de 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler uyarınca yasal bir zorunluluktur. Bu zorunluluk, işverenlerin çalışanların sağlığını ve güvenliğini koruma yükümlülüğünün bir parçasıdır. 2025 yılı itibarıyla, bu yükümlülükler daha da sıkılaştırılmış ve denetimler artırılmıştır. Başlıca yasal dayanaklar şunlardır:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlere, çalışma ortamında var olan veya oluşabilecek tehlikeleri ve riskleri belirlemek, bu riskleri bertaraf etmek veya azaltmak, sağlık ve güvenlik önlemlerini almak ve bu önlemlerin etkinliğini sürekli izlemek, denetlemek ve gerekli hallerde güncellemek yükümlülüğü getirir.
• İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrollerinin Yapılması Hakkında Yönetmelik: Bu yönetmelik, iş ekipmanlarının periyodik muayene ve kontrollerinin ne zaman, nasıl ve kimler tarafından yapılacağını detaylandırır. Kaldırma ekipmanları da bu yönetmelik kapsamında yer alır ve periyodik kontrolleri zorunlu tutulur. EN 818 standardına uygun zincirler için de bu yönetmelik geçerlidir.
• EN 818 Standardı: Kaldırma zincirlerinin üretim, test ve güvenlik gerekliliklerini belirleyen uluslararası bir standarttır. Türkiye'de de ilgili TSE standartları aracılığıyla benimsenmiş olup, periyodik kontrollerde referans alınır.

2025 Güncel Mevzuat Değişiklikleri: Mevzuatta yapılan güncellemeler, periyodik kontrol sürelerinin risk değerlendirmelerine göre belirlenmesi, kontrol raporlarının dijital ortamda saklanması ve yetkilendirilmiş kuruluşların rolünün artırılması gibi konuları kapsamaktadır. İşverenlerin, en güncel mevzuata hakim olması ve bu doğrultuda hareket etmesi büyük önem taşır.

Kimler İçin Gereklidir?

Kaldırma zinciri (EN 818) kontrolü, EN 818 standardına uygun olarak üretilmiş veya kullanılan tüm kaldırma zincirleri için gereklidir. Bu kapsamda, geniş bir sektörel yelpazede faaliyet gösteren işletmeler bu zorunluluk altındadır. Başlıca hedef kitleler şunlardır:

• İnşaat Sektörü: Yapı malzemelerinin, prefabrik elemanların ve ağır makinaların kaldırılması için kullanılan zincirler.
• Lojistik ve Depolama Sektörü: Yüklerin taşınması, istiflenmesi ve gemilere/gemilerden aktarılması sırasında kullanılan zincirler.
• Denizcilik ve Limancılık: Konteynerlerin, yüklerin ve ekipmanların taşınmasında kullanılan zincirler.
• Üretim ve Sanayi Tesisleri: Fabrika ortamında makine parçalarının, hammaddelerin veya bitmiş ürünlerin kaldırılması için kullanılan zincirler.
• Otomotiv Sektörü: Araçların veya araç parçalarının montajı ve taşınması sırasında kullanılan zincirler.
• Deprem ve Acil Durum Ekipleri: Ağır enkaz kaldırma veya kurtarma operasyonlarında kullanılan zincirler.
• Çelik Üretimi ve Metal İşleme Sektörleri: Ağır metal parçalarının ve ürünlerinin kaldırılması.

2025 yılı itibarıyla, işverenlerin kendi iş ekipmanlarının risk analizlerini yaparak, kaldırma zincirleri için en uygun kontrol sıklığını ve yöntemlerini belirlemesi gerekmektedir. Bu, EN 818 standardına ek olarak, işyerinin özel koşullarını da dikkate almayı gerektirir.

Avantajları ve Faydaları

Kaldırma zinciri (EN 818) kontrolünün düzenli ve doğru bir şekilde yapılması, işletmeler ve çalışanlar için sayısız avantaja sahiptir. 2025 itibarıyla bu faydaların önemi daha da artmıştır:

• Artırılmış İş Güvenliği: En temel fayda, zincir kopması gibi risklerin minimize edilmesiyle iş kazalarının ve buna bağlı yaralanmaların veya can kayıplarının önlenmesidir.
• Ekipman Ömrünün Uzaması: Erken tespit edilen küçük kusurlar, daha büyük arızaların önüne geçerek zincirlerin ömrünü uzatır ve gereksiz ekipman değişim maliyetlerini azaltır.
• Yasal Uyumluluk: İş Ekipmanları Yönetmeliği ve diğer ilgili mevzuata uyum sağlayarak, işletmelerin yasal yaptırımlardan ve cezai soruşturmalardan kaçınmasını sağlar. 2025 güncel mevzuata tam uyum, işletme itibarını da korur.
• Maliyet Tasarrufu: Kazalar sonucu oluşabilecek iş gücü kaybı, üretim duruşları, ekipman hasarı ve tazminat giderleri gibi yüksek maliyetler engellenmiş olur.
• Operasyonel Verimlilik: Güvenilir ve bakımlı kaldırma ekipmanları, operasyonların kesintisiz ve verimli bir şekilde yürütülmesini sağlar.
• Sigorta Avantajları: Düzenli periyodik kontrollerin yapıldığına dair kanıtlar, sigorta şirketleri nezdinde işletmenin güvenliğe verdiği önemi gösterir ve sigorta primlerinde avantaj sağlayabilir.
• İtibarın Korunması: Güvenli bir çalışma ortamı, hem çalışanlar hem de müşteriler nezdinde işletmenin itibarını güçlendirir.