Bilecik As-Built Proje (Uygulama Sonrası) Nedir? Elektrik Projelendirmede Güncel Rehber 2025

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, elektrik projelendirme alanında 15 yılı aşkın deneyimimizle, 2025 yılı itibarıyla güncellenmiş ve ISO standartlarına uygun as-built proje (uygulama sonrası) konusundaki en doğru bilgileri sizlere sunuyoruz. As-built proje, bir yapının veya tesisin, inşaat veya montaj süreci tamamlandıktan sonraki gerçek durumunu gösteren, tüm değişiklikleri ve sapmaları içeren detaylı bir belgedir. Özellikle elektrik projelerinde, tesisin mevcut ve işlevsel halini birebir yansıtması, güvenlik, bakım ve olası revizyonlar açısından kritik öneme sahiptir. 2025 yılına girdiğimiz bu dönemde, yasal mevzuattaki güncellemeler ve teknolojik gelişmelerle birlikte as-built projelerinin önemi daha da artmıştır. Bu rehber, mühendislerden proje yöneticilerine, tesis işletmecilerinden İSG profesyonellerine kadar tüm paydaşların as-built projelerinin gerekliliğini, nasıl oluşturulduğunu ve yasal çerçevesini anlamalarına yardımcı olacaktır.

As-Built Proje (Uygulama Sonrası) Nedir?

As-built proje (uygulama sonrası), bir yapının, tesisin veya sistemin, inşaat, montaj veya imalat süreci tamamlandıktan sonraki son halini gösteren, tüm değişiklikleri, sapmaları ve mevcut durumu eksiksiz bir şekilde belgeleyen teknik çizimler ve dokümantasyon bütünüdür. Elektrik projelendirme bağlamında bu, başlangıçta onaylanan proje çizimlerinden farklılık gösteren tüm elektrik tesisatının, kablo yollarının, dağıtım panolarının, ekipman yerleşimlerinin ve bağlantılarının saha gerçekliğine göre güncellenmiş halidir. 2025 itibarıyla, as-built projelerinin sadece bir gereklilik olmanın ötesinde, tesis güvenliği ve verimliliğinin temel taşı olduğu kabul edilmektedir. Bu projeler, başlangıç planlarından saha uygulamasına geçilirken oluşan değişiklikleri, revizyonları, eklemeleri veya çıkarmaları titizlikle kaydeder. Örneğin, bir fabrikanın elektrik panosunun yeri değiştiyse veya yeni bir makine hattı eklendiğinde, bu değişikliklerin mevcut elektrik projelerine işlenmesi as-built projesinin temelini oluşturur.

As-built projelerinin 2025'te önem kazanan unsurları şunlardır:

• Gerçek Durum Tespiti: Saha uygulaması ile proje arasındaki farkları net olarak ortaya koyar.
• Değişikliklerin Kaydı: İnşaat veya montaj sırasında yapılan tüm revizyonları, eklemeleri ve çıkarmaları belgeler.
• Güvenlik ve Bakım Kolaylığı: Tesisin güncel ve doğru elektriksel yapısını sunarak bakım, onarım ve acil müdahale süreçlerini hızlandırır ve güvenliğini artırır.
• Yasal Uyumluluk: İlgili mevzuat ve standartlara uygunluğu teyit etmek için gereklidir.
• Gelecek Projelendirmeler İçin Temel: Mevcut tesisin doğru bilgisini sağlayarak gelecekteki genişletme veya tadilat projeleri için sağlam bir zemin oluşturur.

Bir as-built projesi genellikle aşağıdaki unsurları içerir:

• Güncellenmiş Elektrik Şemaları: Tek hat şemaları, kat planları üzerine işlenmiş kablo güzergahları, aydınlatma planları, topraklama şemaları.
• Ekipman Listeleri ve Yerleşim Planları: Transformatörler, panolar, jeneratörler, UPS üniteleri gibi ana ekipmanların güncel yerleri ve tipleri.
• Kablo ve Devre Bilgileri: Kullanılan kablo tipleri, kesitleri, hat numaraları ve bağlı oldukları devreler.
• Topraklama ve Yıldırımlık Koruma Sistemleri: Mevcut sistemlerin güncel durumu.
• Test ve Kabul Raporları: Yapılan testlerin sonuçları ve onayları.

As-Built Proje (Uygulama Sonrası) Nasıl Çalışır?

As-built proje oluşturma süreci, elektrik tesisatının kurulumu tamamlandıktan sonra başlar ve saha gerçekliğinin titizlikle belgelenmesini içerir. 2025 yılındaki güncel uygulamalarda, bu süreç daha dijital ve entegre bir şekilde yürütülmektedir. Sürecin ana adımları şu şekildedir:

1. Saha Keşfi ve Veri Toplama: Deneyimli elektrik mühendisleri veya teknikerleri, tesisin mevcut elektrik altyapısını yerinde inceler. Başlangıç projesinden farklılık gösteren tüm unsurlar (kabloların güzergahı, panoların yeri, ekipman bağlantıları, aydınlatma armatürlerinin konumu vb.) detaylı olarak not alınır, fotoğraflanır ve gerekirse lazer tarama veya 3D modelleme gibi modern teknolojilerle dijital ortama aktarılır.
2. Proje Güncelleme: Toplanan saha verileri, başlangıçta onaylanmış elektrik projeleri üzerine işlenir. Bu aşamada, CAD (Bilgisayar Destekli Tasarım) yazılımları kullanılarak çizimler güncellenir. Tüm değişiklikler, farklı renkler veya katmanlar kullanılarak belirginleştirilebilir.
3. Dokümantasyon Oluşturma: Güncellenmiş çizimlere ek olarak, tesisin mevcut durumunu açıklayan detaylı raporlar, ekipman listeleri, test sonuçları ve kullanılan malzemelerin bilgileri derlenir. Bu dokümantasyon, tesisin tüm elektriksel özelliklerini kapsamalıdır.
4. İnceleme ve Onay Süreci: Hazırlanan as-built proje dokümanları, ilgili mühendislik birimleri, proje yöneticisi ve bazen de yetkili denetim kuruluşları tarafından incelenir. Eksiklikler veya hatalar varsa, düzeltmeler yapılır.
5. Teslim ve Arşivleme: Onaylanan as-built projeler, ilgili tüm paydaşlara dijital ve/veya basılı formatlarda teslim edilir. Bu projeler, tesisin ömrü boyunca referans alınmak üzere güvenli bir şekilde arşivlenir. 2025'te bulut tabanlı arşivleme sistemleri ve dijital yönetim platformları yaygınlaşmıştır.

As-built projelerinde 2025'te öne çıkan teknolojik yaklaşımlar şunlardır:

• BIM (Yapı Bilgi Modellemesi): Elektrik bileşenlerinin 3D modelleriyle entegre edilmesi, tesisin sanal bir kopyasını oluşturarak daha kapsamlı bir analiz ve yönetim imkanı sunar.
• Saha Yönetimi Yazılımları: Mobil uygulamalar aracılığıyla saha verilerinin anlık olarak dijital platformlara aktarılması, süreci hızlandırır ve hata payını azaltır.
• Drone Teknolojisi: Özellikle yüksek veya erişimi zor alanlardaki elektrik altyapısının incelenmesinde ve belgelenmesinde kullanılır.
• Bulut Tabanlı Çözümler: Proje dokümanlarının güvenli bir şekilde saklanması ve farklı lokasyonlardaki ekiplerin erişimine açık hale getirilmesi.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de as-built proje (uygulama sonrası) hazırlama yükümlülüğü, çeşitli yasal düzenlemeler ve standartlar tarafından belirlenir. 2025 yılı itibarıyla bu yükümlülükler daha sıkı bir şekilde uygulanmaktadır. Başlıca yasal dayanaklar şunlardır:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Bu kanun, işverenlerin çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. Elektrik tesisatının güvenli bir şekilde projelendirilmesi, kurulması ve işletilmesi bu yükümlülüğün bir parçasıdır. As-built projeleri, tesisin güvenli durumunu teyit etmek ve olası riskleri azaltmak için kritik bir araçtır.
• Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği (ve ilgili güncellemeler): Elektrik tesislerinin projelendirilmesi, kurulması ve işletilmesiyle ilgili detaylı hükümler içerir. Bu yönetmelikler, tesisin uygulanan halinin proje ile uyumluluğunu göstermek ve değişiklikleri belgelemek adına as-built projelerini zorunlu kılabilir. Özellikle büyük ölçekli veya karmaşık tesislerde bu zorunluluk daha belirgindir.
• Yapı Denetim Kanunu ve İlgili Yönetmelikler: Yapıların güvenli bir şekilde inşa edilmesi için proje ve uygulamaların denetimini kapsar. As-built projeleri, yapının ruhsat ve eklerine uygun olarak tamamlandığını göstermek için önemlidir.
• Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) Mevzuatı: Enerji üretim, iletim, dağıtım ve perakende satış faaliyetleri için ilgili elektrik tesislerinin standartlara uygunluğunu ve güncel durumunu belirleyen düzenlemeler içerebilir.
• ISO Standartları:
• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Bu standart, kuruluşların iş sağlığı ve güvenliği risklerini yönetmeleri için bir çerçeve sunar. As-built projeleri, elektrikle ilgili risklerin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve kontrol edilmesi süreçlerinde önemli bir bilgi kaynağıdır. Tesisin mevcut ve doğru elektriksel altyapısını bilmek, İSG risk değerlendirmelerinin daha etkin yapılmasını sağlar.
• ISO 9001 (Kalite Yönetim Sistemleri): Projelerin ve tesislerin kalitesinin sürekliliğini sağlamak için dokümantasyonun doğruluğu ve güncelliği önemlidir.
• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik: Yangın güvenliği açısından elektrik tesisatının doğru ve güncel olarak belgelenmesi, acil durum planlamaları için hayati önem taşır.

2025 yılı itibarıyla, özellikle büyük sanayi tesisleri, enerji santralleri, alışveriş merkezleri, hastaneler ve yüksek binalar gibi kritik altyapılarda as-built proje zorunluluğu daha belirgin hale gelmiştir. Ayrıca, ruhsat başvurularında, devir işlemlerinde veya sigorta süreçlerinde de bu projeler talep edilebilir.

Kimler İçin Gereklidir?

As-built proje (uygulama sonrası), elektrik projelendirme ve tesis yönetimiyle ilgili geniş bir paydaş grubunu ilgilendirmektedir. 2025'teki güncel işleyişte, bu projelerin önemi daha çok kişi ve kurum tarafından anlaşılmaktadır.

• İnşaat Firmaları ve Yükleniciler: Projeleri, sahada uygulanan gerçek duruma göre güncelleyerek yasal gereklilikleri yerine getirirler. Bu, sözleşme gereksinimlerinin tamamlandığını kanıtlamak ve olası ihtilafları önlemek için önemlidir.
• Tesis İşletmecileri ve Bakım Ekipleri: Mevcut tesisin elektriksel yapısını doğru bir şekilde bilmek, bakım, onarım ve arıza giderme süreçlerini hızlandırır, verimliliği artırır ve iş kazası riskini azaltır.
• Mühendislik ve Projelendirme Firmaları: Yeni projeler veya tadilatlar için mevcut durumun doğru bir şekilde anlaşılmasına yardımcı olur. Mevcut tesisin doğru as-built projelerine sahip olmak, yeni tasarımların daha verimli ve sorunsuz olmasını sağlar.
• İşverenler ve Tesis Sahipleri: Yatırımlarının doğru ve güvenli bir şekilde hayata geçirildiğini görmek ve tesislerinin uzun ömürlü ve güvenli olmasını sağlamak için bu projelere ihtiyaç duyarlar.
• İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Profesyonelleri: Tesisin elektriksel risklerini doğru bir şekilde değerlendirmek ve gerekli önlemleri almak için as-built projeleri kritik bir bilgi kaynağıdır.
• Denetim ve Ruhsatlandırma Kurumları: Tesislerin ilgili yasal düzenlemelere ve standartlara uygunluğunu kontrol etmek için bu projelere başvururlar.
• Enerji Dağıtım Şirketleri: Bağlantı noktaları ve tesisin enerji altyapısıyla ilgili güncel bilgileri teyit etmek için talep edebilirler.
• Sigorta Şirketleri: Tesisin risk değerlendirmesi ve sigorta primlerinin belirlenmesi süreçlerinde bu projeler referans alınabilir.

Özetle, bir elektrik tesisinin kurulumu yapıldıktan sonra, bu tesisin bulunduğu her yerde as-built proje gerekliliği söz konusu olabilir. Özellikle ticari, endüstriyel ve kamu binalarında bu proje türü zorunlu hale gelmiştir.

Avantajları ve Faydaları

As-built proje (uygulama sonrası) hazırlatmak, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, birçok operasyonel ve finansal avantaja sahiptir. 2025'te bu faydaların daha net bir şekilde görülmesi, işletmelerin bu sürece daha fazla önem vermesini sağlamaktadır.

• Artırılmış Güvenlik: Tesisin mevcut ve doğru elektriksel durumunu bilmek, potansiyel arızaları, aşırı yüklenmeleri ve kısa devre risklerini önceden tespit etmeye yardımcı olur. Bu, iş kazalarını ve yangın gibi felaketleri önleyerek çalışanların ve tesisin güvenliğini en üst düzeye çıkarır. ISO 45001 standardının temel prensipleriyle de uyumludur.
• Etkin Bakım ve Onarım: Güncel as-built projeleri, bakım ekiplerinin arızalı ekipmanlara veya bölgelere hızlıca ulaşmasını sağlar. Hangi kablonun nereye gittiği, panoların içeriği gibi bilgiler, arıza tespit ve onarım sürelerini kısaltır, gereksiz maliyetleri önler.
• Maliyet Tasarrufu: Yanlış veya eksik bilgiye dayalı plansız müdahaleler, ek maliyetlere yol açar. As-built projeleri, gelecekteki tadilat veya genişletme projelerinin daha doğru planlanmasını sağlayarak gereksiz harcamaları önler. Ayrıca, arıza sürelerinin kısalması üretim kaybını azaltır.
• Yasal Uyumluluk ve Cezalardan Kaçınma: Yasal mevzuata uyum sağlamak, hem idari para cezalarından kaçınmayı hem de işletmenin itibarını korumayı sağlar. As-built projeleri, denetimlerde istenen temel belgelerdendir.
• Gelecek Projelendirme Kolaylığı: Mevcut tesisin doğru bir şekilde belgelenmesi, yeni ekipman ekleme, kapasite artırma veya tesisin başka bir amaçla kullanılması gibi durumlarda yapılacak yeni projelerin daha hızlı, doğru ve ekonomik olmasını sağlar.
• Tesis Değerinin Artması: Düzenli olarak güncellenmiş ve eksiksiz bir as-built proje dosyasına sahip olmak, tesisin genel değerini artırır. Bu, potansiyel alıcılar veya yatırımcılar için tesisin yönetilebilir ve güvenli olduğunun bir göstergesidir.
• Acil Durum Müdahale Yeteneği: Yangın, deprem gibi acil durumlarda, elektrik kesintilerinin doğru bölgelerde yapılması veya enerjinin kontrollü bir şekilde kesilmesi, hasarı azaltabilir ve kurtarma ekiplerinin işini kolaylaştırabilir.
• Enerji Verimliliği: Tesisin mevcut elektrik tüketimini ve dağılımını doğru anlamak, enerji verimliliği iyileştirmeleri için temel oluşturur.

2025'te bu avantajların bilincinde olan firmalar, as-built projelerini sadece bir evrak işi olarak değil, tesislerinin operasyonel mükemmelliği ve sürdürülebilirliği için stratejik bir yatırım olarak görmektedir.