Bursa Demir-Çelik Hurda (DKP/Ekstra/Karışık): 2025 Rehberi

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, 15 yılı aşkın deneyimimizle demir-çelik hurda (DKP/ekstra/karışık) alım satım ve söküm süreçlerinde güncel bilgileri ve güvenli uygulamaları sizlere sunuyoruz. 2025 yılı itibarıyla, bu kritik sektörde hem ekonomik değer yaratmak hem de çalışan güvenliğini en üst düzeyde sağlamak büyük önem taşımaktadır. Bu içerik, demir-çelik hurdanın tanımından yasal gerekliliklere, uygulama süreçlerinden uzman önerilerine kadar geniş bir yelpazede bilgi sunarak, sektördeki profesyonellerin ve ilgili tüm paydaşların bilinçlenmesini amaçlamaktadır. Hedef kitlemiz arasında hurda işletmecileri, sanayiciler, geri dönüşüm firmaları ve bu alanda hizmet veren/alan tüm kurum ve kişiler bulunmaktadır. 2025'in getirdiği yenilikler ve güncel mevzuat çerçevesinde, güvenli ve verimli bir hurda yönetimi için gerekli tüm bilgileri bulabileceksiniz.

Demir-Çelik Hurda (DKP/Ekstra/Karışık) Nedir?

Demir-çelik hurda, üretim süreçlerinden veya kullanım ömrünü tamamlamış ürünlerden elde edilen, demir ve çelik içeren geri dönüştürülebilir metal atıklarını ifade eder. Sektörde yaygın olarak bilinen ve kullanılan üç ana kategori bulunmaktadır:

• DKP (Düşük Karbonlu Profil) Hurda: Genellikle inşaat demirleri, ince sac levhalar, profiller ve benzeri düşük karbonlu çelik ürünlerinin hurda hallerini kapsar. Yüksek geri dönüşüm potansiyeline sahiptir.
• Ekstra Hurda: Daha çok makine parçaları, otomotiv sanayii atıkları, beyaz eşya parçaları gibi çeşitli demir-çelik alaşımlarından oluşan, ancak belirli bir ayrıştırmaya tabi tutulmuş hurda türüdür. Karışım oranı daha düşüktür.
• Karışık Hurda: Demir ve çelik içeren ancak türü, kalitesi veya karbon oranı açısından belirli bir ayrıştırmaya tabi tutulmamış tüm metal atıklarını kapsar. Bu kategori, işleme ve ayrıştırma süreçleri açısından daha fazla dikkat ve uzmanlık gerektirir.

2025 itibarıyla, geri dönüşüm ekonomisinin sürdürülebilirliği ve döngüsel ekonomi prensiplerinin benimsenmesiyle birlikte, demir-çelik hurdanın stratejik önemi daha da artmıştır. Bu malzemelerin ekonomiye geri kazandırılması, hem doğal kaynakların korunması hem de enerji tasarrufu açısından büyük faydalar sağlamaktadır.

Demir-Çelik Hurda (DKP/Ekstra/Karışık) Nasıl Çalışır?

Demir-çelik hurda alım satım ve söküm süreçleri, belirli adımları içeren ve hem lojistik hem de iş sağlığı ve güvenliği açısından dikkat gerektiren operasyonlardır. 2025 güncel uygulamaları aşağıdaki gibidir:

1. Hurda Toplama ve Ayrıştırma:

• Kaynak Belirleme: İnşaat sahaları, sanayi tesisleri, otomotiv servisleri, gemi söküm tersaneleri ve evsel atıklar gibi çeşitli kaynaklardan hurda toplanır.
• Sınıflandırma: Toplanan hurda, yukarıda belirtilen DKP, Ekstra veya Karışık gibi kategorilere göre ayrıştırılır. Bu ayrıştırma, malzemenin değerini ve işlenme yöntemini belirler.
• Temizlik ve Hazırlık: Hurda üzerindeki yabancı maddeler (plastik, ahşap, diğer metaller vb.) temizlenir. Gerekli durumlarda, daha kolay taşınabilmesi ve işlenebilmesi için presleme veya kesme işlemleri yapılır.

2. Alım-Satım Süreçleri:

• Değerleme ve Teklif: Ayrıştırılan hurdanın türü, miktarı ve piyasa koşullarına göre değeri belirlenir ve satıcıya teklif sunulur. 2025'te, uluslararası emtia piyasalarındaki dalgalanmaların yakından takibi önem kazanmıştır.
• Sözleşme ve Faturalandırma: Anlaşılan fiyattan alım satım işlemleri için resmi sözleşmeler yapılır ve ilgili mevzuata uygun faturalar düzenlenir.
• Lojistik: Hurdanın alıcı firmaya veya işleme tesisine nakliyesi, uygun araçlar (kamyon, tır, gemi vb.) ile gerçekleştirilir.

3. Söküm ve İşleme Süreçleri (Özellikle Endüstriyel Tesisler ve Gemiler İçin):

• Risk Değerlendirmesi: Sökülecek yapının (tesis, gemi vb.) riskleri detaylı bir şekilde değerlendirilir.
• Güvenli Söküm Planı: ISO 45001 standardı ve 6331 Sayılı Kanun'a uygun olarak, işçilerin güvenliğini sağlayacak söküm planları hazırlanır. Bu planlar, potansiyel tehlikeleri (yüksekten düşme, kesici alet yaralanmaları, elektrik çarpması, kimyasal maruziyet vb.) belirler ve önleyici tedbirleri içerir.
• Uzman Ekipler: Deneyimli ve yetkin ekipler tarafından, plan doğrultusunda kontrollü söküm işlemleri gerçekleştirilir.
• Hurda Ayrıştırma ve Nakliye: Söküm sırasında elde edilen demir-çelik hurda, diğer malzemelerden ayrılarak işleme tesislerine sevk edilir.

Her adımda, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin eksiksiz uygulanması, 2025 itibarıyla yasal bir zorunluluk olmanın yanı sıra, operasyonel verimlilik ve sürdürülebilirlik için de kritik öneme sahiptir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel)

Demir-çelik hurda alım satım ve söküm faaliyetleri, çeşitli yasal düzenlemelere tabidir. 2025 itibarıyla en güncel ve temel yasal çerçeve şunları içerir:

1. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu:

Bu kanun, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için alınması gereken tedbirleri belirler. Demir-çelik hurda sektöründe faaliyet gösteren tüm işverenler, çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini korumakla yükümlüdür. Bu kapsamda:

• Risk değerlendirmesi yapmak ve gerekli önlemleri almak.
• Çalışanlara gerekli İSG eğitimlerini vermek.
• Kullanılan ekipmanların periyodik bakımlarını yaptırmak ve güvenli olmasını sağlamak.
• Acil durum planları hazırlamak.

2. İlgili Yönetmelikler:

• Geri Kazanım Katılım Payı Beyannamesi: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından belirlenen kurallar çerçevesinde, geri kazanım katılım payı ödenmesi gereken ürünler ve bu ürünlerin hurda halleri için beyanname verilmesi zorunluluğu bulunmaktadır. 2025'te bu süreçlerin dijitalleştirilmesi ve takibinin kolaylaştırılması hedeflenmektedir.
• Çevre Mevzuatı: Hurda işleme tesislerinin atık yönetimi, emisyon kontrolü ve çevre standartlarına uyumu zorunludur.
• Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği: Eğer hurda içerisinde tehlikeli madde barındıran bileşenler varsa, bu yönetmeliğin hükümleri geçerli olacaktır.
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: Hurda kesme, kaldırma, taşıma gibi işlemler için kullanılan tüm iş ekipmanlarının (vinçler, presler, kesiciler vb.) periyodik muayenelerinin yaptırılması ve uygunluklarının belgelenmesi gerekmektedir.

3. ISO Standartları:

• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Bu standart, kuruluşların iş sağlığı ve güvenliği performanslarını iyileştirmeleri için bir çerçeve sunar. Demir-çelik hurda sektöründe faaliyet gösteren firmaların, ISO 45001 belgelendirmesi alması, hem yasal uyumluluğu destekler hem de iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemede proaktif bir yaklaşım sergilemelerini sağlar. Bu, 2025'te rekabet avantajı ve kurumsal itibar açısından daha da önemli hale gelmektedir.
• ISO 14001 (Çevre Yönetim Sistemleri): Çevresel etkileri minimize etmek ve sürdürülebilirliği sağlamak için kullanılır.

Bu yasal çerçeveye uyum, hem cezai yaptırımlardan kaçınmak hem de güvenli ve sorumlu bir işletme modeli kurmak için elzemdir.

Kimler İçin Gereklidir?

Demir-çelik hurda alım satım ve söküm süreçleri, geniş bir yelpazedeki paydaşlar için gereklilikler ve fırsatlar sunmaktadır. 2025 itibarıyla bu gereklilikler ve ilgili gruplar şunlardır:

• Hurda Toplama ve Ayırma Firmaları: Bu işletmeler, hurda toplama, sınıflandırma ve ilk işleme (presleme, kesme) süreçlerini yürütürler. Yasal izinleri almak, güvenli çalışma alanları oluşturmak ve çalışanlarının İSG eğitimlerini sağlamakla yükümlüdürler.
• Sanayi Tesisleri ve Üreticiler: Üretim süreçlerinden çıkan demir-çelik hurda atıklarını yönetmek ve geri dönüştürmekle sorumludurlar. Çevre mevzuatına uyum ve atık azaltma hedefleri bu firmalar için önemlidir.
• İnşaat Sektörü Firmaları: Yıkım ve inşaat projelerinden çıkan demir-çelik hurda miktarının yönetimi ve bertarafı konusunda yasal düzenlemelere tabidirler. Güvenli yıkım ve hurda toplama süreçleri kritik öneme sahiptir.
• Otomotiv Sanayii ve Servisleri: Eski araçların sökümü ve hurdaya ayrılması süreçlerinde ortaya çıkan demir-çelik hurda, bu sektör için önemli bir geri dönüşüm kaynağıdır. Tehlikeli atık yönetimi ve hurda ayrıştırma konularında dikkatli olmaları gerekir.
• Gemi Söküm Tersaneleri: Büyük miktarda demir-çelik hurda üreten bu sektör, hem iş sağlığı güvenliği hem de çevresel etkiler açısından en riskli alanlardan biridir. ISO 45001 ve çevre standartlarına sıkı uyum zorunludur.
• Demir-Çelik İşleme ve Dökümhaneler: Bu firmalar, hurdayı hammadde olarak kullanarak yeni ürünler üretirler. Güvenilir tedarik zinciri oluşturmak ve hurdanın kalitesini kontrol etmek önemlidir.
• Belediyeler ve Yerel Yönetimler: Kentsel dönüşüm projeleri ve atık yönetimi politikaları çerçevesinde hurda yönetimi süreçlerinde rol alırlar.
• Kamu Kurumları: Kamu ihaleleri yoluyla hurda alım satım ve söküm hizmetleri alabilirler. Bu süreçlerde yasal uyumluluk ve şeffaflık esastır.

2025 itibarıyla, tüm bu gruplar için sürdürülebilirlik, çevresel sorumluluk ve iş güvenliği giderek daha fazla öncelik haline gelmektedir.

Avantajları ve Faydaları

Demir-çelik hurda alım satım ve söküm süreçlerinin doğru ve güvenli bir şekilde yönetilmesi, hem işletmeler hem de genel ekonomi ve çevre için önemli avantajlar sunar. 2025'te bu faydalar şu şekilde özetlenebilir:

1. Ekonomik Avantajlar:

• Maliyet Tasarrufu: Hurda demir-çelik, yeni cevherden elde edilen çeliğe göre daha uygun maliyetlidir. Bu, üretim maliyetlerini düşürerek rekabet gücünü artırır.
• Değer Yaratma: Kullanım ömrünü tamamlamış metal atıklarının ekonomiye geri kazandırılması, yeni bir ekonomik değer zinciri oluşturur.
• İstihdam Olanakları: Hurda toplama, ayrıştırma, işleme ve nakliye süreçleri, önemli ölçüde istihdam yaratır.
• Döviz Tasarrufu: Yurt dışından demir-çelik ithalatını azaltarak döviz tasarrufu sağlar.

2. Çevresel Faydalar:

• Doğal Kaynakların Korunması: Hurda geri dönüşümü, madencilik faaliyetlerini azaltır ve doğal kaynakların tükenmesini yavaşlatır.
• Enerji Tasarrufu: Hurda demir-çelikten çelik üretimi, cevherden üretim yapmaya göre çok daha az enerji gerektirir. Bu, enerji verimliliğini artırır ve sera gazı emisyonlarını azaltır.
• Atık Azaltma: Depolama alanlarına giden atık miktarını azaltarak çevre kirliliğini önler.
• Kirliliğin Azaltılması: Maden çıkarma ve cevher işleme süreçlerinin çevresel etkileri (su ve hava kirliliği) hurda geri dönüşümü ile minimize edilir.

3. İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Faydaları (Doğru Uygulandığında):

• Kaza ve Yaralanma Oranlarının Düşürülmesi: ISO 45001 gibi yönetim sistemlerinin uygulanması ve yasal mevzuata uyum, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önler.
• Çalışan Sağlığının Korunması: Tehlikeli maddelere maruziyetin engellenmesi ve güvenli çalışma ortamlarının sağlanması, çalışanların genel sağlığını korur.
• Yasal Uyumluluk ve İtibar: Yasal düzenlemelere uymak, firmaların hem yasal yaptırımlardan kaçınmasını sağlar hem de kurumsal itibarını güçlendirir. 2025'te sürdürülebilirlik ve sorumlu işletmecilik, kurumsal itibarın temel taşlarından biri haline gelmiştir.

Bu avantajlar, demir-çelik hurda sektörünün sadece ekonomik bir faaliyet olmanın ötesinde, aynı zamanda çevresel ve sosyal sorumlulukları da yerine getiren stratejik bir alan olduğunu göstermektedir.