Karaman İç Tetkik (ISO 45001) Rehberi

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetim sistemlerinin etkinliğini değerlendirmek, sürekli iyileştirmeyi sağlamak ve yasal uyumluluğu güvence altına almak için İç Tetkik (ISO 45001) kritik bir araçtır. 2025 yılı itibarıyla güncellenmiş mevzuat ve en iyi uygulamalar ışığında hazırlanan bu rehber, işletmelerin İSG performanslarını en üst düzeye çıkarmalarına yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Deneyimli bir İSG uzmanı olarak, 15 yılı aşkın tecrübemle, ISO 45001 standardının gerektirdiği iç tetkik süreçlerini detaylı bir şekilde ele alacağım. Bu süreçler, hem yasal zorunlulukları karşılamak hem de iş yerindeki riskleri proaktif bir şekilde yönetmek için hayati önem taşımaktadır. Hedef kitlemiz, İSG yönetim sistemlerini kurmuş, geliştirmek isteyen veya bu sistemlerin geçerliliğini sorgulayan tüm işletme sahipleri, yöneticileri ve İSG profesyonelleridir. Güncel bilgileri ve pratik önerileri içeren bu rehber, işletmenizin güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamı sunmasına rehberlik edecektir.

İç Tetkik (ISO 45001) Nedir?

ISO 45001:2018 standardı kapsamında gerçekleştirilen iç tetkik (veya iç denetim), bir kuruluşun kendi iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetim sisteminin, belirlenen İSG amaçlarına ve standardın gerekliliklerine uygunluğunu, etkinliğini ve performansını sistematik, bağımsız ve belgelenmiş bir süreçle değerlendirmesidir. Bu süreç, yalnızca belgelendirme kuruluşlarının denetimlerine hazırlık amacıyla değil, aynı zamanda organizasyonun İSG performansını sürekli olarak gözden geçirmesi ve iyileştirmesi için de bir fırsattır. 2025 yılı itibarıyla, küresel ölçekte İSG'ye verilen önem artmakta ve bu da iç tetkiklerin daha kapsamlı ve stratejik bir bakış açısıyla yürütülmesini gerektirmektedir. İç tetkikler, İSG politikalarının, prosedürlerinin, hedeflerinin ve operasyonel süreçlerinin ne kadar iyi uygulandığını ve hedeflenen sonuçları ne ölçüde gerçekleştirdiğini belirler.

2025 Güncel Durumda İç Tetkiklerin Önemi

• Proaktif Risk Yönetimi: Potansiyel tehlikeleri ve riskleri, olaylar meydana gelmeden önce tespit ederek önleyici tedbirlerin alınmasını sağlar.
• Sürekli İyileştirme Döngüsü: Planla-Uygula-Kontrol Et-Önlem Al (PUKO) döngüsünün ayrılmaz bir parçasıdır; sistemdeki zayıf noktaları belirleyip iyileştirme alanları sunar.
• Yasal ve Düzenleyici Uyumluluk: 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmeliklerin gerektirdiği İSG hükümlerine uyumu teyit eder.
• Operasyonel Verimlilik: Güvenli çalışma ortamları, iş kazası ve meslek hastalığı oranlarını düşürerek iş gücü kaybını azaltır ve verimliliği artırır.
• Paydaş Güveni: Müşteriler, çalışanlar, yatırımcılar ve kamuoyu nezdinde güvenilir bir İSG imajı oluşturur.

İç Tetkik (ISO 45001) Nasıl Çalışır?

ISO 45001 standardına uygun bir iç tetkik süreci, planlı, yapılandırılmış ve belgelenmiş adımları takip eder. 2025 itibarıyla bu süreçler, dijitalleşmenin de etkisiyle daha dinamik hale gelmiştir.

2025 Güncel Uygulama Süreçleri

1. Planlama:
• Tetkik Kapsamı ve Kriterleri: Hangi İSG süreçlerinin, departmanların ve lokasyonların tetkik edileceği belirlenir. ISO 45001 maddeleri, kuruluşun İSG politikası ve hedefleri tetkik kriterleri olarak kullanılır.
• Tetkik Takvimi: Tetkiklerin ne zaman yapılacağı, süreleri ve hangi tetkikçilerin görev alacağı belirlenir.
• Tetkik Ekibi: Bağımsızlık ve yetkinlik prensipleri gözetilerek, İSG konusunda bilgili ve deneyimli tetkikçiler seçilir.
2. Hazırlık:
• Tetkik Planı: Tetkik edilecek alanlar için detaylı bir tetkik planı (programı) oluşturulur.
• Belge İncelemesi: İSG politikaları, prosedürleri, risk değerlendirmeleri, acil durum planları gibi ilgili dokümanlar önceden incelenir.
• Soru Listeleri: Tetkik sırasında kullanılacak soru listeleri (kontrol listeleri) hazırlanır.
3. Uygulama (Saha Çalışması):
• Açılış Toplantısı: Tetkik ekibi, tetkik edilecek birim personeli ile bir araya gelerek tetkikin amacı, kapsamı ve yöntemi hakkında bilgi verir.
• Bilgi Toplama: Gözlem, mülakat ve doküman incelemesi yoluyla veriler toplanır. (Örn: Çalışanların kişisel koruyucu donanımlarını doğru kullanıp kullanmadığı, acil çıkışların açık olup olmadığı, tehlikeli maddelerin etiketlenmesi vb.)
• Bulguların Kaydedilmesi: Toplanan veriler doğrultusunda uygunluklar ve uygunsuzluklar (bulgular) objektif kanıtlarla belgelenir.
• Kapanış Toplantısı: Tetkik ekibi, bulguları tetkik edilen birim personeli ve yönetimi ile paylaşır.
4. Raporlama:
• Tetkik Raporu: Bulguları, uygunsuzlukları, iyileştirme önerilerini ve varsa güçlü yönleri içeren detaylı bir rapor hazırlanır.
• Düzeltici Faaliyetler: Tespit edilen uygunsuzluklar için kök neden analizi yapılır ve düzeltici faaliyet planları oluşturulur.
5. Takip:
• Düzeltici Faaliyetlerin İzlenmesi: Uygulanan düzeltici faaliyetlerin etkinliği takip edilir ve doğrulanır.
• Periyodik Gözden Geçirme: Tetkik sonuçları, üst yönetimin İSG yönetim sistemini gözden geçirme toplantılarında değerlendirilir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanında faaliyet gösteren tüm iş yerleri için yasal düzenlemelere uyum esastır. Bu uyumun sağlanmasında ve sürdürülmesinde iç tetkikler önemli bir rol oynar.

2025 Güncel Yasal Çerçeve

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İş sağlığı ve güvenliği alanındaki temel yasal düzenlemedir. Kanun, işverenlerin iş sağlığı ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. Bu yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğini kontrol etmek için iç tetkikler bir zorunluluktur.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri (İSGYS) Hakkında Yönetmelik: İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinin kurulması, yürütülmesi ve belgelendirilmesine ilişkin esasları belirler. ISO 45001 standardı, bu yönetmeliklerin gerektirdiği İSGYS'nin temelini oluşturur ve iç tetkikler, bu sistemin etkinliğini kanıtlamak için gereklidir.
• Diğer İlgili Yönetmelikler: Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik, Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği gibi birçok spesifik yönetmelik bulunmaktadır. İç tetkikler, bu yönetmeliklerin iş yerindeki uygulamalarını da kapsar.
• Uluslararası Standartlar: ISO 45001:2018 standardı, uluslararası kabul görmüş en iyi uygulamaları sunar. Bu standardın gerektirdiği iç tetkikler, hem yasal uyumluluğu destekler hem de uluslararası düzeyde kabul gören bir İSG yönetim sistemi kurmayı sağlar. 2025 itibarıyla bu standartların güncel versiyonları ve ek rehberler dikkate alınmalıdır.

Mevzuatın İç Tetkiklere Etkisi

Yasal mevzuat, iç tetkiklerin kapsamını, sıklığını ve raporlama gerekliliklerini doğrudan etkiler. İşverenler, mevzuata uygunluğu sağlamak amacıyla düzenli olarak iç tetkikler yapmalı ve elde edilen bulguları iyileştirme faaliyetleri için kullanmalıdır. Yasalara uygunluk denetimleri ve sertifikasyon denetimleri öncesinde yapılan iç tetkikler, olası eksikliklerin giderilmesine yardımcı olarak yasal yaptırımlardan kaçınmayı sağlar.

Kimler İçin Gereklidir?

ISO 45001 standardına göre iç tetkik, yalnızca büyük ölçekli veya tehlikeli sektörlerdeki işletmeler için değil, tüm ölçekteki ve her sektördeki kuruluşlar için geçerlidir. İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemini benimsemiş her kuruluş, bu sistemi etkin bir şekilde işlettiğinden emin olmak için iç tetkik yapmalıdır.

2025 Güncel Hedef Kitle

• Tüm Sektörlerdeki İşletmeler: Üretim, inşaat, hizmet, sağlık, eğitim, finans, teknoloji gibi her sektördeki işletmeler.
• Her Ölçekteki Kuruluşlar: Küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ'ler) ile büyük kurumsal firmalar.
• Kamu Kurumları: Belediyeler, devlet daireleri ve diğer kamu kuruluşları.
• ISO 45001 Belgesi Olan veya Olmak İsteyenler: Belgelendirme sürecine hazırlanan veya mevcut belgelerinin geçerliliğini sürdürmek isteyen kuruluşlar.
• Yüksek Riskli İş Alanları: Özellikle iş kazası ve meslek hastalığı riski yüksek olan sektörlerde faaliyet gösteren işletmelerin (madencilik, kimya sanayi, enerji santralleri vb.) bu konuya azami özeni göstermesi beklenir.
• Çalışan Sayısı ve İşin Niteliği Fark Etmeksizin: İş sağlığı ve güvenliği riskleri barındıran her türlü çalışma ortamı için gereklidir.

Avantajları ve Faydaları

ISO 45001 iç tetkikleri, bir işletmeye yalnızca yasal uyumluluk sağlamakla kalmaz, aynı zamanda önemli stratejik ve operasyonel avantajlar da sunar. 2025 itibarıyla bu faydalar, rekabetçi iş dünyasında daha da belirginleşmektedir.

2025 Güncel Avantajlar

• Gelişmiş İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü: Çalışanların İSG'ye katılımını teşvik eder, sorumluluk bilincini artırır ve güvenli bir çalışma ortamı kültürü oluşturulmasına katkı sağlar.
• Maliyet Azaltma: İş kazaları, meslek hastalıkları, hasarlar ve bunlara bağlı tazminat, tedavi ve sigorta maliyetlerini önemli ölçüde düşürür.
• Operasyonel Süreklilik: İş kesintilerini azaltarak üretim ve hizmet sürekliliğini sağlar.
• Yasal Uyum ve İtibar: Yasal mevzuata tam uyumu garantiler, denetimlerde sorun yaşanma riskini azaltır ve şirket itibarını güçlendirir.
• Verimlilik Artışı: Güvenli ve sağlıklı çalışma ortamları, çalışanların motivasyonunu ve verimliliğini artırır.
• Rekabet Avantajı: ISO 45001 sertifikası ve etkin bir İSG sistemi, müşteriler ve iş ortakları nezdinde tercih edilirlik yaratır.
• Risklerin Proaktif Yönetimi: Potansiyel tehlikeleri ve riskleri önceden belirleyerek kontrol altına alınmasını sağlar.
• Sürekli İyileştirme Mekanizması: Yönetim sisteminin etkinliğini düzenli olarak değerlendirerek gelişim alanlarını ortaya çıkarır.