Kayseri Kimyasal Yönetimi ve SDS Denetimi: Güvenli Bir İş Ortamı İçin Vazgeçilmez

Günümüz iş dünyasında, özellikle kimyasallarla yoğun olarak çalışan sektörlerde, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) en üst düzeyde titizlik gerektirmektedir. Bu bağlamda, kimyasal yönetimi ve SDS (Güvenlik Bilgi Formu) denetimi, işyerinde olası riskleri minimize etmek, çalışan sağlığını korumak ve yasal mevzuata uyum sağlamak adına kritik bir öneme sahiptir. 2025 yılı itibarıyla güncellenen mevzuat ve gelişen teknolojiyle birlikte, bu denetimlerin önemi daha da artmıştır. Bu rehber, kimyasal yönetimi ve SDS denetiminin ne olduğunu, neden gerekli olduğunu, nasıl yürütüldüğünü ve yasal çerçevesini detaylı bir şekilde ele alacaktır. Hedef kitlemiz, kimyasallarla ilgili riskleri yönetmek ve iş sağlığı güvenliği standartlarını yükseltmek isteyen tüm işverenler, İSG profesyonelleri ve ilgili tüm paydaşlardır.

Kimyasal Yönetimi ve SDS Denetimi Nedir?

Kimyasal yönetimi ve SDS denetimi, bir işyerinde kullanılan veya üretilen kimyasal maddelerin tanımlanması, sınıflandırılması, depolanması, taşınması, kullanılması, bertaraf edilmesi ve bunlarla ilgili tüm risklerin etkin bir şekilde yönetilmesini kapsayan kapsamlı bir süreçtir. Bu sürecin temel taşlarından biri ise Güvenlik Bilgi Formu (SDS)'dur. SDS, bir kimyasal madde hakkında tehlike ve riskler, güvenli kullanım yöntemleri, acil durum müdahaleleri gibi hayati bilgileri içeren detaylı bir belgedir. Denetim, bu süreçlerin hem yasal mevzuata hem de ISO 45001 gibi uluslararası standartlara uygunluğunu teyit etmek amacıyla gerçekleştirilir. 2025 itibarıyla kimyasalların sınıflandırılması ve etiketlenmesi konusunda küresel uyum (GHS - Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması ve Etiketlenmesi Hakkında Küresel Uyum Sistemi) prensiplerinin daha sıkı uygulanması beklenmektedir. Bu da SDS'lerin içeriğinin ve erişilebilirliğinin daha da önem kazanmasına yol açmaktadır.

2025 Güncel Durum:

• Risk Değerlendirmesi Odaklı Yaklaşım: Denetimler, sadece belgesel uyumluluğun ötesinde, kimyasalların gerçek kullanım koşullarındaki risklerini değerlendirmeye odaklanmaktadır.
• Dijitalleşme ve Erişilebilirlik: SDS'lerin dijital ortamda kolayca erişilebilir olması ve güncel tutulması zorunluluğu artmaktadır.
• Eğitim ve Farkındalık: Çalışanların kimyasalların tehlikeleri ve güvenli kullanım yöntemleri konusunda sürekli eğitilmesi ve bu eğitimlerin denetimlerde göz önünde bulundurulması.
• Acil Durum Planları: Kimyasal dökülmeler, yangınlar veya maruziyet gibi acil durumlar için güncel ve tatbik edilebilir acil durum planlarının varlığı ve etkinliği.

Kimyasal Yönetimi ve SDS Denetimi Nasıl Çalışır?

Kimyasal yönetimi ve SDS denetimi, sistematik bir yaklaşımla ilerler. Süreç genellikle aşağıdaki adımları içerir:

1. Kimyasalların Tespiti ve Envanterinin Oluşturulması: İşyerinde bulunan tüm kimyasal maddelerin (hammadde, ara ürün, bitmiş ürün, temizlik malzemeleri vb.) tam bir listesi çıkarılır.
2. SDS Temini ve Değerlendirilmesi: Her kimyasal madde için güncel ve doğru SDS'lerin tedarik edilmesi ve bu formlardaki bilgilerin (tehlike sınıfları, önleyici tedbirler, kişisel koruyucu donanımlar, ilk yardım bilgileri vb.) işyeri koşullarına uygunluğunun değerlendirilmesi.
3. Risk Değerlendirmesi: Tespit edilen her kimyasalın kullanım amacına, miktarına, depolama koşullarına ve maruziyet potansiyeline göre risk değerlendirmesi yapılır. Bu, hem çalışan sağlığı hem de çevre üzerindeki potansiyel etkileri kapsar.
4. Depolama ve Elleçleme Kontrolleri: Kimyasalların uygun havalandırmaya sahip, ayrılmış, güvenli alanlarda depolanıp depolanmadığı, etiketlemelerin doğru yapılıp yapılmadığı, uyumsuz kimyasalların ayrı tutulup tutulmadığı kontrol edilir.
5. Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Kullanımı: Kimyasallarla çalışırken gerekli olan KKD'lerin (eldiven, gözlük, maske, önlük vb.) doğru seçilip seçilmediği, mevcut olup olmadığı ve çalışanlar tarafından etkin kullanılıp kullanılmadığı denetlenir.
6. Acil Durum Hazırlığı ve Müdahale: Dökülme kitleri, acil durum duşları, göz yıkama istasyonları gibi ekipmanların varlığı ve çalışır durumda olması, acil durum prosedürlerinin oluşturulması ve tatbikatların yapılması.
7. Atık Yönetimi: Kimyasal atıkların güvenli bir şekilde toplanması, depolanması ve bertaraf edilmesi süreçlerinin mevzuata uygunluğu incelenir.
8. Eğitim ve Bilgilendirme Kayıtları: Çalışanların kimyasal tehlikeleri ve güvenli çalışma prosedürleri hakkında aldıkları eğitimlerin kayıtları ve bu eğitimlerin etkinliği değerlendirilir.

2025 Güncel Bilgilerle Uygulama:

• Uyumlu Etiketleme: GHS standartlarına uygun, anlaşılır ve tehlike sembollerini içeren etiketlemelerin eksiksizliği.
• Kimyasal Takip Sistemleri: Stok takibi, kullanım kayıtları ve SDS erişimi için dijital platformların kullanımı teşvik edilmektedir.
• Sürekli İyileştirme: Denetim sonuçlarına göre aksiyon planları oluşturulur ve bu planların takibi ile süreç sürekli iyileştirilir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de kimyasal yönetimi ve SDS denetimi, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu başta olmak üzere çeşitli yönetmeliklerle düzenlenmiştir. Bu yasal düzenlemeler, işverenlere çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atacak kimyasalların risklerini yönetme yükümlülüğü getirmektedir.

Temel Yasal Dayanaklar:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Genel iş sağlığı ve güvenliği prensiplerini belirler. İşverenlerin risk değerlendirmesi yapma, gerekli önlemleri alma ve çalışanları bilgilendirme yükümlülüklerini tanımlar.
• Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (RG: 26.12.2003 - 25327): Kimyasal maddelerin işyerinde bulundurulması, kullanılması, depolanması, taşınması ve bertaraf edilmesi ile ilgili detaylı düzenlemeler içerir. SDS'lerin işverene sağlanması ve çalışanların erişimine açık tutulması zorunluluğunu getirir.
• Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (KKDIK - REACH Tüzüğüne Uyumlu): Kimyasalların uluslararası standartlara uygun olarak sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanması ile ilgili hükümleri içerir. SDS formatı ve içeriği bu yönetmelikle de uyumlu olmalıdır.
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: Kimyasalların depolandığı veya kullanıldığı ekipmanların güvenliğine ilişkin hükümleri kapsayabilir.
• Çevre Mevzuatı: Kimyasal atıkların yönetimi ve bertarafı konusunda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın ilgili yönetmelikleri geçerlidir.

2025 Güncel Mevzuat Değişiklikleri ve Beklentiler:

• GHS Uygulamalarının Derinleşmesi: Tehlikeli maddelerin sınıflandırılması ve etiketlenmesi konusunda GHS'nin (Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals) ulusal mevzuata entegrasyonunun daha da güçlenmesi. Bu, SDS'lerin içeriğini ve etiket formatlarını doğrudan etkileyecektir.
• REACH ve CLP Uyumunun Güçlenmesi: Avrupa Birliği'nin REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) ve CLP (Classification, Labelling and Packaging) düzenlemelerine uyumun artırılması, Türkiye'de kimyasal yönetimi standartlarını yükseltmektedir.
• Risk Değerlendirmesi Güncellemeleri: Özellikle yeni ortaya çıkan kimyasal riskler ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda risk değerlendirmelerinin periyodik olarak güncellenmesi ve denetimlerin bu güncellemeleri dikkate alması.
• Dijital Kayıt Tutma Zorunluluğu: Kimyasal envanterleri, SDS'ler ve eğitim kayıtlarının dijital ortamda güvenli bir şekilde saklanması ve gerektiğinde yetkili mercilere sunulması konusunda daha sıkı kurallar gelebilir.

Kimler İçin Gereklidir?

Kimyasal yönetimi ve SDS denetimi, kimyasal maddelerin kullanıldığı veya üretildiği her türlü işyeri için zorunludur. Bu, sektör ayrımı gözetmeksizin geniş bir yelpazeyi kapsar:

• Kimya Sanayi: Üretim, formülasyon ve Ar-Ge süreçlerinde yoğun kimyasal kullanımı.
• Otomotiv Sektörü: Boya, solvent, yağlar, temizleyiciler, akü kimyasalları vb.
• Tekstil Sektörü: Boya, apre kimyasalları, çözücüler.
• Gıda ve İçecek Sanayi: Temizlik maddeleri, dezenfektanlar, katkı maddeleri, ambalaj kimyasalları.
• Sağlık Sektörü: Laboratuvar kimyasalları, dezenfektanlar, tıbbi atık yönetimi.
• İnşaat Sektörü: Boyalar, yapıştırıcılar, solventler, beton katkıları.
• Metal İşleme ve Makine İmalatı: Yağlar, pas sökücüler, temizleyiciler, kaplama kimyasalları.
• Madencilik: Patlayıcılar, flotasyon kimyasalları, işleme kimyasalları.
• Tarım Sektörü: Pestisitler, gübreler, zirai kimyasallar.
• Temizlik Hizmetleri: Çeşitli temizlik ve dezenfeksiyon kimyasalları.
• Laboratuvarlar ve Ar-Ge Merkezleri: Analiz ve deneylerde kullanılan kimyasallar.
• Depolama ve Lojistik Firmaları: Kimyasal madde taşımacılığı ve depolaması yapan işletmeler.

Kısacası, bir işyerinde potansiyel olarak tehlikeli kimyasallar bulunuyorsa, bu denetimler o işyeri için hayati önem taşır.

Avantajları ve Faydaları

Etkin bir kimyasal yönetimi ve SDS denetimi, bir işyerine sayısız fayda sağlar:

• İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Önlenmesi: Kimyasalların doğru yönetimi, çalışanların tehlikeli maddelere maruziyetini azaltarak iş kazalarını ve uzun vadede meslek hastalıklarını önler.
• Yasal Mevzuata Uyum: İlgili kanun ve yönetmeliklere uyum sağlayarak idari para cezaları, iş durdurma gibi yaptırımlardan kaçınılır.
• Maliyet Tasarrufu: Kazalar, hastalıklar, hasarlar ve cezalar nedeniyle ortaya çıkan doğrudan ve dolaylı maliyetler azalır. Ayrıca, kimyasalların verimli kullanımı israfı önler.
• İş Gücü Devamlılığının Sağlanması: Sağlıklı bir çalışma ortamı, çalışan memnuniyetini artırır ve iş gücü devir oranını düşürür.
• İşveren İtibarı ve Kurumsal Sorumluluk: Güvenli bir çalışma ortamı sunan firmalar, hem çalışanları hem de kamuoyu nezdinde daha saygın bir konuma gelir.
• Operasyonel Verimlilik: Kimyasalların doğru depolanması ve kullanılması, üretim süreçlerinin daha sorunsuz ve verimli ilerlemesini sağlar.
• Acil Durum Yönetimi: Hazırlıklı olmak, acil durumlarda hasarı ve riskleri minimize eder.
• Çevresel Etkinin Azaltılması: Kimyasal atıkların doğru yönetimi, çevre kirliliğini önler ve sürdürülebilirlik hedeflerine katkı sağlar.