Tokat Risk Değerlendirme Doğrulaması: Güvenli Bir İş Ortamı İçin Kilit Adım (2025)

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında 15 yılı aşkın deneyime sahip bir İSG uzmanı olarak, firmaların en kritik süreçlerinden biri olan Risk Değerlendirme Doğrulaması'nın önemini ve güncel gerekliliklerini vurgulamak isterim. 2025 yılı itibarıyla, iş yerlerindeki potansiyel tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analiz edilmesi ve bu risklere karşı alınan önlemlerin etkinliğinin sistematik olarak gözden geçirilmesi, hem yasal bir zorunluluk hem de proaktif bir iş güvenliği kültürü oluşturmanın temel taşıdır. Bu doğrultuda, mevzuata tam uyum sağlayarak ve ISO 45001:2018 standardının prensiplerini benimseyerek gerçekleştirilen risk değerlendirme doğrulaması, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemenin yanı sıra, operasyonel verimliliği artırmanın da anahtarıdır.

Bu kapsamlı rehberde, 2025 yılındaki güncel mevzuat ve teknolojik gelişmeler ışığında risk değerlendirme doğrulaması sürecinin derinlemesine tanımını, nasıl yürütüldüğünü, yasal çerçevesini ve sunduğu somut avantajları ele alacağız. Hedef kitlemiz olan işverenler, İSG profesyonelleri ve risk değerlendirme süreçlerine dahil olan tüm paydaşlar için anlaşılır ve uygulanabilir bilgiler sunmayı amaçlıyoruz.

Risk Değerlendirme Doğrulaması Nedir?

Risk Değerlendirme Doğrulaması, bir iş yerinde mevcut veya potansiyel olarak ortaya çıkabilecek tehlikelerin sistematik bir şekilde tanımlanması, bu tehlikelerden kaynaklanabilecek risklerin analiz edilip değerlendirilmesi ve alınan önlemlerin etkinliğinin periyodik olarak kontrol edilerek teyit edilmesi sürecidir. Bu süreç, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun temel bir gerekliliği olup, ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri standardının da ayrılmaz bir parçasıdır. 2025 yılı itibarıyla, risk değerlendirme doğrulaması sadece bir form doldurma işlemi olmaktan çıkmış, iş yerinin dinamik yapısına, teknolojik değişimlere ve ortaya çıkan yeni risklere karşı sürekli bir adaptasyon mekanizması haline gelmiştir.

Bu doğrulama, öncelikle iş yerindeki tüm faaliyetlerin, kullanılan ekipmanların, kimyasalların, çalışma ortamının ve insan faktörlerinin potansiyel tehlike unsurlarını belirlemeyi hedefler. Ardından, bu tehlikelerin gerçekleşme olasılığı ve olası sonuçlarının ciddiyeti değerlendirilerek risk seviyeleri belirlenir. Son olarak, belirlenen riskleri ortadan kaldırmak veya kabul edilebilir seviyelere indirmek için planlanan ve uygulanan kontrol tedbirlerinin (teknik, idari, kişisel koruyucu donanımlar vb.) ne kadar etkili olduğunun denetlenmesi ve belgelenmesi esastır.

2025 Güncel Durum ve Vurgular:

• Dijitalleşme ve Veri Analizi: Risk değerlendirme verilerinin dijital platformlarda toplanması, analiz edilmesi ve bu analizlerden elde edilen öngörülerin proaktif önlemlere dönüştürülmesi ön plana çıkmaktadır.
• Yapay Zeka Destekli Analizler: Bazı gelişmiş sistemler, yapay zeka algoritmaları ile risk senaryolarını simüle ederek potansiyel riskleri daha erken tespit etme imkanı sunmaktadır.
• Esnek Çalışma Modellerinin Etkisi: Uzaktan çalışma, hibrit çalışma gibi yeni iş modellerinin getirdiği spesifik risklerin (siber güvenlik, ergonomi, izolasyon vb.) değerlendirmeye dahil edilmesi gerekmektedir.
• Psikososyal Risklerin Önemi: Çalışanların ruh sağlığını ve sosyal refahını etkileyen stres, mobbing, iş yükü gibi psikososyal risklerin değerlendirme kapsamına alınması ve doğrulanması zorunluluğu artmıştır.

Risk Değerlendirme Doğrulaması Nasıl Çalışır?

Risk Değerlendirme Doğrulaması, titiz ve metodik bir süreçtir. Genellikle belirli periyotlarla (örneğin yılda bir kez) veya önemli değişiklikler olduğunda (yeni makine alımı, iş akışında değişiklik, iş kazası vb.) gerçekleştirilir. Sürecin adımları şu şekildedir:

1. Kapsam Belirleme: Doğrulamanın hangi iş alanlarını, birimleri veya faaliyetleri kapsayacağının netleştirilmesi.
2. Mevcut Risk Değerlendirmesinin İncelenmesi: Daha önce yapılmış olan risk değerlendirme raporunun, belirlenen tehlikelerin, analiz edilen risklerin ve alınan önlemlerin detaylı bir şekilde gözden geçirilmesi.
3. Tehlike Tespiti ve Gözlem: İş yerinde fiili saha incelemeleri, çalışanlarla görüşmeler, iş akışlarının takibi ve mevcut kayıtların incelenmesi yoluyla güncel tehlikelerin tespit edilmesi. Bu aşamada, önceki değerlendirmede gözden kaçan veya yeni ortaya çıkan tehlikeler belirlenir.
4. Risk Analizi ve Değerlendirmesi: Tespit edilen tehlikelerin potansiyel etkilerinin (yaralanma, hastalık, hasar vb.) ve gerçekleşme olasılığının güncel verilerle yeniden analiz edilmesi.
5. Mevcut Kontrol Tedbirlerinin Değerlendirilmesi: Uygulanmakta olan önleyici ve koruyucu tedbirlerin (mühendislik kontrolleri, idari tedbirler, kişisel koruyucu donanımlar, eğitimler vb.) etkinliğinin, amacına ulaşıp ulaşmadığının, uygun olup olmadığının ve yeterliliğinin değerlendirilmesi.
6. Eksikliklerin ve İyileştirme Alanlarının Belirlenmesi: Mevcut risk değerlendirmesinde veya alınan önlemlerde eksiklikler, yetersizlikler veya iyileştirme gerektiren noktaların tespit edilmesi.
7. Yeni Önlemlerin Belirlenmesi ve Raporlama: Tespit edilen eksikliklere yönelik yeni veya güncellenmiş kontrol tedbirlerinin önerilmesi, risk azaltma planlarının oluşturulması ve tüm bulguların detaylı bir rapor halinde sunulması. Bu rapor, bir sonraki doğrulama süreci için temel teşkil eder.

2025 Yılı Uygulama Önerileri:

• Teknolojik Araçların Kullanımı: Saha incelemeleri için tabletler ve mobil uygulamalar kullanarak veri toplama hızını ve doğruluğunu artırma.
• Simülasyon ve Modelleme: Özellikle karmaşık süreçlerde veya yüksek riskli alanlarda, dijital simülasyonlar ile potansiyel senaryoların değerlendirilmesi.
• Çalışan Katılımı: Doğrulama sürecine çalışanların daha aktif katılımını sağlayarak, saha gerçeklerini daha iyi yansıtan geri bildirimler alma.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Risk Değerlendirme Doğrulaması, Türkiye'de yasal mevzuatın temel bir gereğidir. Bu doğrultuda en önemli yasal düzenlemeler şunlardır:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Kanun'un 11. maddesi, işverenin genel iş sağlığı ve güvenliği önlemleri kapsamında risk değerlendirmesi yapma yükümlülüğünü belirtir. 12. madde ise risk değerlendirmesinin nasıl yapılacağına dair temel prensipleri ortaya koyar. Kanun, bu değerlendirmenin güncelliğini korumasını ve gerekli hallerde tekrarlanmasını da zorunlu kılar.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: Bu yönetmelik, risk değerlendirmesi sürecinin nasıl yürütüleceği, hangi adımları içereceği, kimlerin görev alacağı ve hangi periyotlarda güncellenmesi gerektiği gibi konularda detaylı düzenlemeler getirir. Yönetmelik, tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analiz edilmesi ve kontrol tedbirlerinin belirlenmesi aşamalarını açıkça tanımlar.
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: Bu yönetmelik, iş ekipmanlarına yönelik risk değerlendirmelerinin yapılmasını ve bu ekipmanların periyodik bakımlarının ve kontrollerinin yapılmasını zorunlu kılar.
• Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: Kimyasal maddelerle ilgili risk değerlendirmelerinin yapılmasını ve bu maddelerin güvenli kullanımına yönelik önlemlerin alınmasını gerektirir.
• ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri Standardı: Bu uluslararası standart, risk değerlendirmesi ve risklerin kontrolünü İSG yönetim sisteminin merkezine yerleştirir. Standardın 6.1.2 maddesi, tehlikelerin belirlenmesi ve risklerin değerlendirilmesi gerekliliğini vurgularken, 6.1.3 maddesi ise fırsatların belirlenmesi ve risklerin ele alınması için eylemlerin planlanmasını zorunlu kılar. Standardın kendisi, risk değerlendirmelerinin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi prensibini de içerir.

2025 Yılı Mevzuat Güncellemeleri ve Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Dijital Kayıt Tutma Zorunluluğu: Risk değerlendirme raporlarının ve doğrulama sonuçlarının dijital ortamda, güvenli ve erişilebilir şekilde saklanması.
• Sektörel Spesifik Düzenlemeler: Belirli sektörlere yönelik yeni veya güncellenmiş risk değerlendirme rehberleri ve ek yükümlülüklerin takibi.
• Mevzuat Uyumunun Sürekliliği: Yıl içinde yapılan değişikliklerin anında risk değerlendirmesine entegre edilmesi.

Kimler İçin Gereklidir?

Risk Değerlendirme Doğrulaması, Türkiye'de faaliyet gösteren ve iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri bulunan tüm iş yerleri için gereklidir. Bu, iş yerinin büyüklüğüne, faaliyet alanına, çalışan sayısına veya tehlike sınıfına bakılmaksızın genel bir yükümlülüktür. Dolayısıyla, aşağıdaki gruplar için zorunludur:

• Tüm İşverenler: Kamu veya özel sektör ayrımı olmaksızın, işçi çalıştıran tüm işverenler.
• İş Yerinin Büyüklüğünden Bağımsız Olarak: Tek bir çalışanı olan küçük işletmelerden büyük sanayi kuruluşlarına kadar tüm iş yerleri.
• Her Sektördeki İş Yerleri: Ofis ortamından tehlikeli kimyasalların kullanıldığı üretim tesislerine, inşaat alanlarından sağlık kuruluşlarına kadar her türlü sektör.
• Risk Değerlendirme Ekibi Üyeleri: İşverenin belirlediği, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve işveren temsilcisi gibi risk değerlendirme ekibini oluşturan kişiler.
• İSG Profesyonelleri: İş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri, risk değerlendirme doğrulaması sürecinde aktif rol alırlar ve bu sürecin mevzuata uygunluğunu sağlarlar.
• Denetim Organları: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetçileri, iş yerlerinin risk değerlendirme süreçlerini ve doğruluğunu denetlerler.

Örnek Olaylar ve Sektörel Gereklilikler (2025):

• İnşaat Sektörü: Yüksekten düşme, malzeme düşmesi, kazı güvenliği gibi risklerin sürekli doğrulanması.
• Kimya Endüstrisi: Tehlikeli madde depolama, taşıma ve kullanımına ilişkin risklerin güncel standartlara göre doğrulanması.
• Sağlık Sektörü: Biyolojik riskler, radyasyon güvenliği, hasta güvenliği gibi özel risklerin periyodik doğrulaması.
• Ofis Ortamları: Ergonomi, elektrik güvenliği, yangın güvenliği gibi risklerin güncel çalışma koşullarına göre doğrulanması.

Avantajları ve Faydaları

Risk Değerlendirme Doğrulaması, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, bir iş yerine pek çok somut fayda sağlayan stratejik bir yatırımdır. 2025 yılı itibarıyla bu faydalar daha da belirginleşmektedir:

• İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Önlenmesi: En temel ve en önemli faydasıdır. Potansiyel tehlikelerin erken tespiti ve etkili önlemlerin alınması, çalışanların sağlığını ve güvenliğini doğrudan korur.
• Yasal Uyumluluk ve Cezalardan Kaçınma: Mevzuata tam uyum, olası denetimlerde idari para cezaları ve yasal yaptırımlardan korunmayı sağlar.
• Operasyonel Verimliliğin Artması: Kazalar ve hastalıklar nedeniyle yaşanan iş gücü kaybı, üretim duruşları ve ekipman hasarı azaldıkça, operasyonel verimlilik artar.
• Maliyetlerin Azaltılması: İş kazaları ve meslek hastalıkları, tazminatlar, tedavi masrafları, sigorta primlerindeki artışlar ve üretim kayıpları gibi önemli maliyet kalemlerini düşürür.
• İşveren İtibarı ve Marka Değerinin Yükselmesi: Güvenli bir çalışma ortamı sunan firmalar, hem çalışanları hem de paydaşları nezdinde daha itibarlı bir konuma gelir.
• Çalışan Motivasyonu ve Bağlılığının Artması: Çalışanlar, kendilerine değer verildiğini ve güvenliklerinin önemsendiğini hissettiklerinde daha motive ve işlerine daha bağlı olurlar.
• Sürekli İyileştirme Kültürünün Oluşması: Doğrulama süreci, iş yerinde sürekli iyileştirme ve proaktif yaklaşım kültürünün yerleşmesine katkı sağlar.
• Sigorta Maliyetlerinin Düşürülmesi: Düşük kaza oranları, iş yeri sigorta primlerinin daha uygun hale gelmesine yardımcı olabilir.

2025'te Öne Çıkan Avantajlar:

• Dijitalleşmenin Getirdiği Verimlilik: Hızlı ve doğru veri analizi sayesinde daha az kaynakla daha etkin sonuçlar elde edilmesi.
• Rekabet Avantajı: Güvenli ve sorumlu bir işveren imajı, sektörde rekabet avantajı sağlar.