Dırasıllı, Gerze, Sinop COHb Karboksihemoglobin: İş Sağlığı ve Güvenliğinde 2025 Güncel Durum

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında, çalışanların maruz kaldığı riskleri belirlemek ve bu riskleri ortadan kaldırmak temel bir prensiptir. Bu risklerden biri de, özellikle belirli endüstriyel ortamlarda karşılaşılan karbon monoksit (CO) zehirlenmesidir. Karbon monoksitin insan vücudundaki en önemli etkilerinden biri, hemoglobin ile birleşerek COHb (Karboksihemoglobin) seviyesini artırmasıdır. 2025 yılı itibarıyla, işyerlerinde karbon monoksit maruziyetinin takibi ve çalışan sağlığının korunması, hem yasal zorunluluklar hem de etik sorumluluklar gereği daha da önem kazanmıştır. Bu rehber, COHb'nin ne olduğunu, nasıl ölçüldüğünü, yasal gerekliliklerini ve iş sağlığı uzmanlarının 2025 yılındaki güncel önerilerini detaylı bir şekilde ele alacaktır. Hedef kitlemiz, işverenler, İSG profesyonelleri, insan kaynakları yöneticileri ve çalışan sağlığını önceliklendiren tüm paydaşlardır.

COHb (Karboksihemoglobin) Nedir?

COHb, yani karboksihemoglobin, kandaki oksijen taşıyan protein olan hemoglobinin (Hb), karbon monoksit (CO) gazı ile bağlanması sonucu oluşan bir bileşiktir. Karbon monoksit, renksiz, kokusuz ve tatsız bir gaz olduğu için fark edilmesi zordur. Ancak solunum yoluyla vücuda alındığında, hemoglobin ile oksijenden yaklaşık 200-250 kat daha güçlü bir bağ kurar. Bu durum, hemoglobinin oksijen taşıma kapasitesini ciddi şekilde düşürür ve dokuların oksijensiz kalmasına (hipoksi) neden olur. 2025 yılı güncel bilimsel veriler, COHb seviyesinin, maruziyetin süresine ve konsantrasyonuna bağlı olarak hızla artabileceğini ve ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini teyit etmektedir.

• Normal COHb Seviyesi: Sigara içmeyen sağlıklı bireylerde COHb seviyesi genellikle %1-3 arasındadır.
• Sigara İçenlerde COHb Seviyesi: Sigara içenlerde bu oran %4-10 veya daha yüksek olabilir.
• İşyeri Maruziyeti: Düşük seviyelerde bile uzun süreli maruziyet, COHb seviyesini artırabilir.

2025 itibarıyla yapılan araştırmalar, özellikle kronik düşük seviyeli karbon monoksit maruziyetinin, fark edilmeden de olsa bilişsel fonksiyonlar, kardiyovasküler sağlık ve genel yaşam kalitesi üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini göstermektedir.

COHb (Karboksihemoglobin) Nasıl Belirlenir ve İzlenir?

COHb seviyesinin belirlenmesi, çalışanların sağlık durumunu anlamak ve potansiyel riskleri tespit etmek için kritik öneme sahiptir. 2025 yılında kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

• Kan Testi (Venöz veya Arteriyel Kan): Bu, COHb seviyesini ölçmenin en kesin yoludur. Özel laboratuvar analizleri ile hemoglobinin ne kadarının karboksihemoglobin formunda olduğu belirlenir.
• Nefes Analizörleri (Non-invaziv): Daha hızlı ve pratik bir yöntem olan bu cihazlar, nefes verilen havadaki CO seviyesini ölçerek dolaylı olarak COHb seviyesi hakkında bilgi verir. Bu yöntem, özellikle saha çalışmaları ve acil durum değerlendirmelerinde tercih edilmektedir.
• Spektrofotometrik Yöntemler: Kan örneklerindeki hemoglobin türlerini ayırt etmek için kullanılan gelişmiş laboratuvar teknikleridir.

2025 yılı İSG uygulamalarında, risk değerlendirmesi sonuçlarına göre belirli periyotlarda veya şüpheli durumlarda bu ölçümlerin yapılması önerilmektedir. Özellikle madenler, dökümhaneler, oto tamirhaneleri, kapalı otoparklar, yanıcı madde üretimi yapılan yerler ve ısıtma sistemlerinin bulunduğu ortamlarda CO maruziyeti riski yüksektir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Durum)

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanında COHb ölçümlerine ilişkin doğrudan bir 'COHb ölçümü zorunluluğu' mevzuatta spesifik olarak belirtilmese de, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde işverenlerin genel yükümlülükleri bu tür riskleri kapsamaktadır. 2025 yılı itibarıyla:

• 6331 Sayılı Kanun: İşverenin, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. Bu yükümlülük, çalışanların kimyasal maddelere maruziyetini kontrol etmeyi de içerir.
• Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik: Bu yönetmelik, kimyasal maddelerin risk değerlendirmesinin yapılmasını, maruziyetin önlenmesi veya azaltılması için gerekli tedbirlerin alınmasını ve gerekli görüldüğünde sağlık gözetiminin yapılmasını zorunlu kılar. Karbon monoksit, bu yönetmelik kapsamında değerlendirilmesi gereken tehlikeli bir kimyasaldır.
• İş Hijyeni Ölçümleri: Ortamdaki kimyasal maddelerin (örneğin karbon monoksit) yasal sınır değerlerinin aşılıp aşılmadığının belirlenmesi için iş hijyeni ölçümleri yapılmalıdır. Bu ölçümlerin sonuçlarına göre, çalışanların maruziyetini gösteren COHb seviyelerinin takibi gerekebilir.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi: Yapılacak risk değerlendirmesi, işyerindeki karbon monoksit kaynağını, maruziyet potansiyelini ve etkilerini belirleyerek, COHb ölçümlerinin gerekli olup olmadığına karar verilmesinde temel teşkil eder.

2025 yılındaki iş sağlığı denetimleri, bu genel yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğini ve risklerin etkin bir şekilde yönetilip yönetilmediğini odağına alacaktır. Yasal sınır değerlerin aşılması durumunda, işverenin hem ortam ölçümlerini hem de sağlık gözetimini (COHb ölçümleri dahil) yapması gerekecektir.

COHb (Karboksihemoglobin) Ölçümü Kimler İçin Gereklidir?

COHb ölçümü, her çalışanın rutin olarak yapması gereken bir test değildir. Ancak, aşağıdaki risk grupları için kritik öneme sahiptir:

• Karbon Monoksit Kaynaklarına Yakın Çalışanlar: Yanma süreçlerinin olduğu (örneğin, kazan daireleri, jeneratör odaları, fırınlar, dökümhaneler), araç egzozlarının yoğun olduğu (kapalı otoparklar, tüneller, garajlar) veya endüstriyel gazların kullanıldığı işyerlerinde çalışanlar.
• Acil Durum Müdahale Ekipleri: Yangın söndürme, gaz kaçağı müdahalesi gibi CO maruziyeti riski taşıyan durumlarda görev alan ekipler.
• Belirli Endüstriyel Alanlarda Çalışanlar: Madencilik, çelik üretimi, seramik üretimi, kimya sanayi gibi alanlarda çalışan personel.
• Kronik Solunum veya Kardiyovasküler Rahatsızlığı Olanlar: CO maruziyeti, bu tür sağlık sorunları olan bireylerde daha ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle, bu gruptaki çalışanların maruziyetinin daha dikkatli izlenmesi gerekebilir.
• Sigara İçen Çalışanlar: Sigara kullanımı zaten COHb seviyesini yükselttiği için, bu çalışanların işyeri kaynaklı ek maruziyet durumlarında sağlıkları daha riskli hale gelebilir.

2025 yılı İSG profesyonelleri, işyeri risk değerlendirmesi ve işyeri hekiminin önerisi doğrultusunda, bu risk gruplarındaki çalışanlar için COHb ölçümlerinin yapılmasını sağlayacaktır.

COHb (Karboksihemoglobin) Ölçümünün Avantajları ve Faydaları

COHb ölçümlerinin yapılması, işyerinde hem çalışan sağlığı hem de işverenin yasal yükümlülükleri açısından önemli avantajlar sunar. 2025 itibarıyla bu avantajlar şunlardır:

• Erken Teşhis ve Önleme: Yüksek COHb seviyeleri, karbon monoksit maruziyetinin erken bir göstergesidir. Bu sayede, daha ciddi sağlık sorunları (baş ağrısı, mide bulantısı, baş dönmesi, bilinç kaybı, hatta ölüm) ortaya çıkmadan önlem alınabilir.
• Etkin Risk Yönetimi: Ölçüm sonuçları, mevcut havalandırma sistemlerinin, mühendislik kontrollerinin ve kişisel koruyucu önlemlerin etkinliğini değerlendirmek için kullanılır. Hangi alanlarda ek önlem gerektiğini belirlemeye yardımcı olur.
• Yasal Uyumluluk: İlgili mevzuatın gerektirdiği sağlık gözetimi ve risk değerlendirmesi yükümlülüklerini yerine getirerek yasal sorunlardan kaçınılmasını sağlar.
• Çalışan Güveni ve Verimlilik: Çalışanların sağlıklarının önemsendiğini bilmeleri, işverene olan güvenlerini artırır ve işyerindeki genel motivasyon ile verimliliği yükseltir.
• Sağlık Maliyetlerinin Azaltılması: İş kazaları ve meslek hastalıkları nedeniyle ortaya çıkan tedavi ve tazminat maliyetlerini düşürmeye yardımcı olur.
• Detaylı Sağlık Gözetimi: İşyeri hekimlerinin, çalışanların sağlık durumlarını daha kapsamlı değerlendirmesine olanak tanır.

2025 yılında, iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunan profesyonel firmalar, bu avantajları en üst düzeye çıkarmak için kapsamlı analizler ve raporlamalar sunmaktadır.