Sinop Inspection Checklist (Kontrol Listesi) ile İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetimi 2025

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, inspection checklist (kontrol listesi) kavramını ve İSG yazılım hizmetleri bağlamındaki önemini 2025 yılı itibarıyla güncel bilgilerle ele alıyoruz. İş yerlerinde güvenliği en üst düzeyde tutmak, yasal gereklilikleri yerine getirmek ve olası riskleri proaktif bir şekilde yönetmek, günümüzün rekabetçi ve denetleyici iş ortamında hayati önem taşımaktadır. Kontrol listeleri, bu süreçte sistematik bir yaklaşım sunarak denetimlerin etkinliğini artırır, tutarlılık sağlar ve standartların belirlenen şekilde uygulandığından emin olunmasına yardımcı olur. Özellikle dijitalleşmenin hız kazandığı 2025 yılında, İSG yazılım hizmetleri entegrasyonu ile kontrol listelerinin kullanımı daha da verimli hale gelmiştir. Bu rehber, inspection checklist'in ne olduğunu, nasıl çalıştığını, yasal zorunluluklarını, kimler için gerekli olduğunu ve sağladığı avantajları detaylı bir şekilde açıklayacaktır.

Inspection Checklist (Kontrol Listesi) Nedir?

Inspection checklist, yani kontrol listesi, belirli bir alanın, ekipmanın, sürecin veya sistemin önceden belirlenmiş standartlara, prosedürlere ve gerekliliklere uygunluğunu sistematik olarak değerlendirmek amacıyla kullanılan yapılandırılmış bir belgedir. 2025 yılı itibarıyla, bu listeler sadece kağıt üzerinde değil, aynı zamanda İSG yazılım hizmetleri aracılığıyla dijital platformlarda da yoğunlukla kullanılmaktadır. İş sağlığı ve güvenliği (İSG) bağlamında kontrol listeleri, iş yerindeki potansiyel tehlikeleri, riskleri ve uyumsuzlukları tespit etmek, belgelendirmek ve düzeltici önlemlerin alınmasını sağlamak için kritik bir araçtır. Bir inspection checklist genellikle 'evet/hayır' soruları, derecelendirme ölçekleri veya kısa yanıt alanları içerebilir. Bu, denetimi gerçekleştiren kişinin, her bir maddeyi gözlemleyerek veya sorgulayarak bir değerlendirme yapmasını kolaylaştırır. İSG'de kontrol listeleri, makine ve ekipman bakımları, kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı, acil durum hazırlıkları, kimyasal madde depolama alanları, çalışma ortamı koşulları (aydınlatma, havalandırma vb.) gibi çok çeşitli alanlarda kullanılabilir.

Inspection Checklist Nasıl Çalışır?

Inspection checklist'in çalışma prensibi, belirli bir denetim veya gözlem sürecini adım adım takip etmeye dayanır. 2025 yılında dijital İSG yazılımları ile entegre çalışan kontrol listeleri, süreci daha da otomatize ve verimli hale getirmiştir. Temel adımlar şu şekildedir:

1. Amaç Belirleme: Denetimin hangi amaçla yapılacağının netleştirilmesi (örn. yeni bir makinenin devreye alınmadan önceki kontrolü, periyodik bir bakım denetimi, bir risk değerlendirmesi güncellemesi).
2. Liste Oluşturma veya Seçme: İSG uzmanları, yasal mevzuat (6331 Sayılı Kanun, ilgili yönetmelikler), ISO 45001:2018 standardı ve sektörel gereklilikler doğrultusunda ilgili denetim alanına özel bir kontrol listesi hazırlar veya hazır şablonları uyarlar. Dijital platformlarda bu listeler genellikle önceden tanımlanmış modüller halinde sunulur.
3. Denetimi Gerçekleştirme: Yetkilendirilmiş personel (İSG profesyonelleri, yöneticiler, operatörler vb.) kontrol listesindeki maddeleri sırayla inceleyerek, her bir maddenin durumunu işaretler. Dijital sistemlerde bu, mobil cihazlar üzerinden anlık veri girişi ile yapılır.
4. Bulguları Kaydetme: Gözlemlenen uygunsuzluklar, eksiklikler veya tehlikeler kontrol listesine kaydedilir. Fotoğraf, video gibi kanıtlar dijital platformlarda kolayca eklenebilir.
5. Değerlendirme ve Raporlama: Denetim tamamlandıktan sonra, toplanan veriler analiz edilir. Uygunsuzluklar risk seviyelerine göre sınıflandırılır ve bir rapor oluşturulur. İSG yazılımları, bu raporlama sürecini otomatikleştirir.
6. Düzeltici ve Önleyici Faaliyetler (DÖF): Tespit edilen uygunsuzluklar için sorumlular belirlenir, aksiyon planları oluşturulur ve bu aksiyonların takibi yapılır. Dijital İSG platformları, DÖF takibini merkezi bir sistemde yönetir.

Örnek Kontrol Listesi Maddeleri (2025 Güncel Yaklaşım):

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

İş sağlığı ve güvenliği alanında inspection checklist kullanımı, doğrudan bir 'kontrol listesi tutma zorunluluğu' şeklinde belirtilmese de, birçok yasal düzenlemenin dolaylı bir gerekliliği olarak ortaya çıkar. 2025 yılı itibarıyla da bu durum geçerlidir ve 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ilgili yönetmelikler, işverenlerin işyerindeki riskleri belirlemesini, değerlendirmesini ve kontrol altına almasını zorunlu kılar. Kontrol listeleri, bu zorunlulukların yerine getirildiğini kanıtlamada ve süreçlerin etkinliğini göstermede önemli bir rol oynar.

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Kanun, işverenlerin iş sağlığı ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. Bu yükümlülük, risk değerlendirmesi yapmayı, gerekli önleyici ve koruyucu tedbirleri almayı, çalışanları bilgilendirme ve eğitim verme gibi maddeleri kapsar. Kontrol listeleri, risk değerlendirmesi sonuçlarına göre alınacak tedbirlerin takibinde ve bu tedbirlerin uygunluğunun denetiminde kullanılır.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: Bu yönetmelik, işverenlerin işyerindeki riskleri belirleyip değerlendirmesini ve bu risklere karşı gerekli önlemleri almasını zorunlu kılar. Kontrol listeleri, risk değerlendirmesi sonrası belirlenen tehlikelerin ve alınacak önlemlerin sahada uygulanıp uygulanmadığını sistematik olarak kontrol etmek için idealdir.
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: İş ekipmanlarının periyodik bakımlarının ve kontrollerinin yapılması zorunludur. Kontrol listeleri, bu periyodik bakımların ve kontrollerin eksiksiz ve standartlara uygun yapıldığını belgelemek için kullanılır.
• İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik: İş Güvenliği Uzmanları, işverenlere İSG süreçlerinde rehberlik ederken, işyerinde yürütülen denetimlerde kontrol listelerinden faydalanabilir.
• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi): Uluslararası bir standart olan ISO 45001, kuruluşların iş sağlığı ve güvenliği performanslarını sürekli iyileştirmeleri için bir çerçeve sunar. Standart, denetimler ve gözden geçirmeler yoluyla sistemin etkinliğini değerlendirmeyi gerektirir. Kontrol listeleri, iç denetimlerin ve saha denetimlerinin yapılandırılmış bir şekilde yürütülmesinde temel araçlardır.

2025 yılında İSG yazılım hizmetleri ile entegre edilen dijital kontrol listeleri, yasal gerekliliklerin takibini kolaylaştırmakta, denetim sonuçlarını anında raporlanabilir hale getirmekte ve mevzuata uyumluluğun kanıtlanmasını daha şeffaf hale getirmektedir.

Kimler İçin Gereklidir?

Inspection checklist kullanımı, iş sağlığı ve güvenliği açısından potansiyel risk taşıyan hemen hemen her iş yeri ve her çalışan için gereklidir. 2025 yılında dijitalleşmenin etkisiyle bu gereklilik daha da yaygınlaşmıştır:

• Tüm İşverenler ve İşletmeler: 6331 Sayılı Kanun gereği, her işveren işyerinde güvenliği sağlamakla yükümlüdür. Kontrol listeleri, bu yükümlülüğün yerine getirildiğini gösteren somut bir kanıt niteliğindedir.
• İş Güvenliği Uzmanları (İGU): İSG süreçlerini yöneten ve denetleyen İSG uzmanları, risk analizleri, saha denetimleri ve yasal uyumluluk kontrolleri için kontrol listelerini aktif olarak kullanırlar.
• İşyeri Hekimleri ve Diğer Sağlık Personeli: Çalışanların sağlık durumlarının takibi ve işyeri koşullarının sağlık açısından değerlendirilmesi süreçlerinde kontrol listeleri faydalı olabilir.
• Yöneticiler ve Departman Sorumluları: Kendi sorumluluk alanlarındaki ekipmanların, süreçlerin ve çalışma ortamının güvenliğini sağlamak ve denetlemek için kontrol listelerini kullanırlar.
• Bakım ve Teknik Ekipler: Makine, ekipman ve tesislerin güvenli çalışır durumda olduğundan emin olmak için periyodik kontrol listeleri oluştururlar.
• Üretim ve Operasyon Personeli: Kendi çalışma alanlarındaki basit güvenlik kontrollerini yapmak ve potansiyel tehlikeleri bildirmek için kontrol listelerinden yararlanabilirler.
• Kalite Kontrol Departmanları: Ürün ve hizmet kalitesinin yanı sıra üretim süreçlerinin güvenliğine ilişkin kontrollerde de kullanılabilir.
• Proje Yöneticileri: Özellikle inşaat, montaj gibi projelerde iş güvenliği denetimleri için kontrol listeleri hayati önem taşır.

2025 yılı itibarıyla İSG yazılım hizmetleri, farklı departmanlardaki personelin kolayca erişebileceği ve kullanabileceği dijital kontrol listeleri sunarak, iş sağlığı ve güvenliği kültürünün tüm organizasyona yayılmasını desteklemektedir.

Avantajları ve Faydaları

Inspection checklist kullanımı, iş sağlığı ve güvenliği yönetiminde birçok somut fayda sağlar. 2025 yılında dijital İSG yazılımları ile entegre edildiğinde bu faydalar katlanarak artar:

• Risklerin Proaktif Tespiti ve Önlenmesi: Potansiyel tehlikeleri ve uygunsuzlukları ortaya çıkmadan önce tespit etmeye yardımcı olur, böylece kazaların ve meslek hastalıklarının önlenmesine katkı sağlar.
• Sistematik ve Tutarlı Denetim: Her denetimin aynı standartlarda ve eksiksiz yapılmasını sağlayarak tutarlılık oluşturur. Bu, denetim sonuçlarının karşılaştırılabilirliğini artırır.
• Yasal Mevzuata Uyumluluk: Yasal gerekliliklerin yerine getirildiğini kanıtlamak ve denetimlerde sorun yaşamamak için güçlü bir araçtır.
• Verimlilik Artışı: Dijital kontrol listeleri, veri girişini hızlandırır, raporlama süreçlerini otomatikleştirir ve zaman tasarrufu sağlar.
• Maliyet Azaltma: Kazaların ve işgücü kayıplarının önlenmesi, sigorta maliyetlerinin düşürülmesi ve gereksiz harcamaların engellenmesi yoluyla maliyetleri düşürür.
• Eğitim ve Farkındalık: Kontrol listeleri, çalışanların güvenlikle ilgili konularda bilinçlenmelerine ve sorumlu davranmalarına teşvik eder.
• Belgelendirme ve Kanıt Oluşturma: Yapılan denetimleri, alınan önlemleri ve iyileştirme süreçlerini belgeleyerek yasal süreçlerde veya denetimlerde kanıt sunma imkanı sağlar.
• Sürekli İyileştirme Kültürü: Denetim sonuçlarının analizi, süreçlerdeki zayıf noktaları belirleyerek sürekli iyileştirme döngüsünün işletilmesine olanak tanır.
• İSG Yazılım Entegrasyonu: 2025 itibarıyla İSG yazılımları ile entegre olan kontrol listeleri; merkezi veri yönetimi, anlık bildirimler, mobil erişim, otomatik raporlama, DÖF takibi gibi ek avantajlar sunar.