Sakarya İskele Denetimi: Güvenliğinizi Riski Atmayın!

Yüksekte güvenli çalışma, günümüz inşaat ve sanayi sektörlerinin en kritik unsurlarından biridir. Bu güvenliği sağlayan en önemli araçlardan biri de iskelelerdir. Ancak, iskelelerin yalnızca doğru kurulması yeterli değildir; düzenli ve titiz bir iskele denetimi, potansiyel tehlikeleri önlemenin ve iş kazalarını engellemenin anahtarıdır. 2025 yılı itibarıyla iş sağlığı ve güvenliği standartlarında yaşanan güncellemeler ve teknolojik gelişmeler, iskele denetimlerinin önemini daha da artırmıştır. Bu rehber, iskele denetiminin ne olduğunu, neden zorunlu olduğunu, nasıl yapıldığını ve 2025 yılındaki güncel yaklaşımları kapsamlı bir şekilde ele alarak, işverenleri ve çalışanları bilinçlendirmeyi amaçlamaktadır. Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları ve 15 yılı aşkın iskele kurulum kiralama deneyimiyle, en doğru bilgileri sizler için derledik.

İskele Denetimi Nedir?

İskele denetimi, geçici olarak kurulan ve çalışanların yüksekte güvenli bir şekilde çalışmasını sağlayan platformların, belirlenen güvenlik standartlarına, yasal mevzuata ve üretici talimatlarına uygunluğunu kontrol etme işlemidir. Bu denetimler, iskelenin kurulumundan kullanımının sonlandırılmasına kadar geçen süreçte, olası yapısal zayıflıkları, montaj hatalarını, kullanım dışı unsurları ve genel güvenlik durumunu tespit etmek için periyodik olarak gerçekleştirilir. 2025 yılı itibarıyla iskele denetimleri, sadece gözle muayeneden öte, gelişmiş ölçüm cihazları ve dijital takip sistemleri ile desteklenerek daha kapsamlı hale gelmiştir. Denetimler, iskelenin taşıma kapasitesinin doğruluğunu, bağlantı elemanlarının sağlamlığını, zemin uygunluğunu, korkulukların ve güvenlik ağlarının etkinliğini, erişim yollarının güvenliğini ve çevresel faktörlerden etkilenme durumunu kapsar. Temel amacı, çalışma sırasında can ve mal güvenliğini en üst düzeyde sağlamaktır.

İskele Denetimi Nasıl Çalışır?

İskele denetimi süreci, planlama, saha incelemesi ve raporlama aşamalarından oluşur. 2025'te iskele denetimi süreçleri, dijitalleşme ve standartlaşma ile daha sistematik hale gelmiştir. Genel işleyiş şu şekildedir:

1. Planlama ve Hazırlık:

• Denetlenecek iskelenin türü, boyutu, kurulum yeri ve kullanım amacı belirlenir.
• İlgili yasal mevzuat (6331 Sayılı Kanun, ilgili yönetmelikler) ve ISO standartları (ISO 45001:2018) gözden geçirilir.
• Denetim formları ve kontrol listeleri hazırlanır. Bu listeler, genellikle üretici talimatları ve sektördeki en iyi uygulamaları içermelidir.
• Denetimi yapacak yetkin ve bağımsız personel (İSG profesyoneli, teknik mühendis vb.) belirlenir.

2. Saha İncelemesi:

• Temel ve Zemin Kontrolü: İskelenin kurulduğu zeminin yeterince sağlam ve düzgün olduğu, herhangi bir çökme veya kayma riskinin bulunmadığı kontrol edilir. Gerekirse zemin taşıma kapasitesi testleri yapılır.
• Yapısal Bütünlük: İskelenin ana taşıyıcı elemanları (direkler, traversler, diyagonaller) üzerindeki çatlak, deformasyon, korozyon gibi hasarlar incelenir.
• Bağlantı Elemanları: Cıvatalar, pimler, kelepçeler gibi tüm bağlantı elemanlarının doğru şekilde takıldığı, sıkı olduğu ve eksik bulunmadığı kontrol edilir.
• Platform ve Yürüyüş Yolları: Çalışma platformlarının düzgün, kaymaz yüzeyli ve güvenli olduğu, panellerin tam oturduğu ve herhangi bir boşluk bulunmadığı teyit edilir.
• Güvenlik Bariyerleri: Yüksekliğe göre yeterli yükseklikteki korkulukların, ara ve üst korkulukların eksiksiz, sağlam ve doğru monte edildiği kontrol edilir. Kenar korumaları (kenar koruma levhaları) da bu kapsamdadır.
• Erişim Yolları: İskeleye çıkış ve iniş için kullanılan merdivenlerin, rampaların veya platformların güvenli ve sağlam olduğu, kaymaz basamaklara sahip olduğu ve uygun korkuluklarla donatıldığı incelenir.
• Denge ve Stabilite: İskelenin devrilmesini önleyici sabitleme (ankraj) sistemlerinin, payanda ve desteklerin doğru ve yeterli sayıda kullanıldığı kontrol edilir.
• Çevresel Faktörler: Rüzgar, yağmur, kar gibi hava koşullarının iskele üzerindeki etkileri ve alınması gereken önlemler değerlendirilir.
• Yük Kapasitesi Uyumu: İskelenin taşıyabileceği maksimum yük ile fiili yük arasındaki fark ve bu durumun güvenli sınırlar içinde olup olmadığı değerlendirilir.
• Etiketleme ve İşaretleme: İskelenin taşıma kapasitesi, üretici bilgileri gibi gerekli uyarı ve bilgilendirme etiketlerinin yerinde olup olmadığı kontrol edilir.

3. Raporlama ve Düzeltici Faaliyetler:

• Denetim sırasında tespit edilen tüm uygunsuzluklar detaylı bir şekilde kayıt altına alınır.
• Bulgular, risk derecelerine göre sınıflandırılır (kritik, önemli, küçük).
• Gerekli düzeltici ve önleyici faaliyetler (tamirat, ek güvenlik önlemleri, kullanımın durdurulması vb.) belirlenir ve sorumlular atanır.
• Denetim raporu, ilgili taraflara (işveren, İSG birimi, iş güvenliği uzmanı) sunulur.
• Takip denetimleri ile düzeltici faaliyetlerin etkinliği doğrulanır.

2025'te, bu süreçlerin dijital platformlar üzerinden yürütülmesi, anlık veri takibi ve daha hızlı müdahale imkanı sağlamaktadır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de iskele denetimleri, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler gereğince yasal bir zorunluluktur. 2025 yılı itibarıyla bu mevzuatın uygulanması daha sıkı takip edilmektedir.

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. Bu kapsamda, kullanılan tüm ekipmanların güvenli olması ve düzenli olarak kontrol edilmesi gerekmektedir.
• Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği: Yüksekte çalışma yapılan yapı işlerinde iskelelerin kurulumu, kullanımı ve denetimi ile ilgili özel hükümler içerir. İskelelerin belirli periyotlarda ve belirli şartlarda denetlenmesi bu yönetmelik ile zorunlu kılınmıştır.
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: İskeleler de iş ekipmanı kapsamında değerlendirildiğinden, bu yönetmelikte yer alan periyodik kontrol esaslarına tabi olurlar.

Periyodik Kontrol Sıklığı (2025 Güncel Yaklaşım):

Yönetmelikler genellikle "yeterli süre" veya "azami bir yıl" gibi ifadelerle periyodik kontrol sıklığını belirtir. Ancak, iskele gibi potansiyel tehlikesi yüksek ekipmanlar için bu süreler daha kısalabilir. 2025'te genel kabul gören ve risk bazlı yaklaşımla belirlenen sıklıklar şunlardır:

• Her Kullanımdan Önce: İskele kullanılmaya başlanmadan önce, sorumlu bir kişi tarafından günlük veya vardiya bazlı görsel kontroller yapılmalıdır.
• Periyodik Kontroller: Yapısal bütünlüğü, güvenliği ve mevzuata uygunluğu sağlamak amacıyla, genellikle en geç altı ayda bir yetkili mühendis veya İSG profesyoneli tarafından detaylı bir denetim yapılmalıdır. Ancak, iskelenin maruz kaldığı koşullar (hava şartları, yoğun kullanım, hasar görme vb.) bu süreyi daha da kısaltmayı gerektirebilir.
• Özel Durumlar: İskelenin sökülüp tekrar kurulması, büyük bir değişiklik yapılması, şiddetli hava koşullarına maruz kalması veya hasar görmesi durumlarında derhal yeniden denetim yapılmalıdır.

ISO Standartları:

• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Bu standart, kuruluşların iş sağlığı ve güvenliği performanslarını iyileştirmeleri için bir çerçeve sunar. İskele denetimleri, bu sistemin bir parçası olarak, risk değerlendirmesi ve kontrol süreçlerinin etkinliğini göstermek için kritik öneme sahiptir.
• ISO 1808 (İskeleler için güvenlik, ölçüm ve performans gereksinimleri): İskelelerin tasarım, üretim ve kullanımına yönelik uluslararası standartları belirler. Denetimler, bu standartlara uyumu da teyit etmelidir.

Bu yasal ve uluslararası standartlara uyum sağlamak, hem işverenin hukuki sorumluluklarını yerine getirmesini sağlar hem de çalışanların güvenliğini teminat altına alır.

Kimler İçin Gereklidir?

İskele denetimi, iskelelerin kurulduğu ve kullanıldığı her türlü işyeri ve proje için zorunludur. Bu kapsamda denetimler öncelikli olarak aşağıdaki gruplar için gereklidir:

• İnşaat Sektörü: Bina inşaatları, tadilatlar, cephe işleri, köprü ve tünel yapımları gibi yüksekte çalışmanın yoğun olduğu tüm projeler.
• Sanayi Tesisleri: Bakım, onarım, montaj ve temizlik gibi işlemlerin yapıldığı fabrika, rafineri, enerji santrali gibi endüstriyel alanlar.
• Tersaneler: Gemi inşa ve bakım süreçlerinde kullanılan iskeleler.
• Etkinlik ve Gösteri Alanları: Konser, festival, tiyatro gibi etkinliklerde kullanılan geçici yapılar ve sahne iskeleleri.
• Diğer Yüksekte Çalışma Alanları: İhtiyaca göre farklı sektörlerde kullanılan her türlü geçici çalışma platformu.

Sorumlu Taraflar:

• İşverenler: İskelelerin güvenli olmasını sağlamak ve gerekli denetimleri yaptırmakla öncelikli olarak yükümlüdürler.
• Yükleniciler ve Alt Yükleniciler: Kendi sorumluluk alanlarındaki iskelelerin güvenliğinden ve denetiminden sorumludurlar.
• İş Güvenliği Uzmanları ve İşyeri Hekimleri: Denetim süreçlerinin planlanması, takibi ve raporlanması konularında işverene destek olurlar.
• İskele Kiralama ve Kurulum Firmaları: Kurdukları iskelelerin montaj ve demontaj süreçlerinde güvenlik standartlarına uymakla yükümlüdürler. Kiralama sözleşmeleri kapsamında denetim sorumlulukları da belirtilebilir.
• Yetkili Mühendisler ve Teknik Personel: Denetimleri gerçekleştiren, mevzuat ve standartlar konusunda yetkin kişilerin denetimi yapması esastır.

2025'te, dijital denetim platformları sayesinde, sorumlu tarafların denetim takibini ve raporlamasını daha etkin bir şekilde yapması mümkün hale gelmiştir.

Avantajları ve Faydaları

Düzenli ve profesyonel bir iskele denetimi, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, işyerlerine önemli avantajlar ve faydalar sağlar. 2025'te bu faydalar daha da belirginleşmektedir:

• Kaza Önleme ve Can Güvenliği: En temel ve en önemli faydasıdır. Yapısal kusurların ve montaj hatalarının erken tespiti, düşme, çökme gibi potansiyel kazaları engelleyerek can kaybı ve yaralanma riskini minimize eder.
• Mali Kayıpların Azaltılması: İş kazaları, hem doğrudan (tedavi masrafları, tazminatlar) hem de dolaylı (üretim kaybı, itibar zedelenmesi, yasal cezalar) olarak ciddi maliyetlere yol açar. Etkin denetimler bu maliyetleri önler.
• Yasal Uyumluluk ve Cezalardan Kaçınma: Mevzuata uygun denetimler, denetim kuruluşları ve devlet kurumları tarafından yapılan kontrollerde olumlu sonuçlar alınmasını sağlar ve olası para cezalarından kaçınılmasını sağlar.
• İş Verimliliğinin Artması: Güvenli bir çalışma ortamı, çalışanların kendilerini daha güvende hissetmelerini sağlar. Bu da motivasyonlarını artırır ve işlerine daha iyi odaklanmalarına yardımcı olarak genel verimliliği yükseltir.
• Ekipman Ömrünün Uzaması: İskelelerin düzenli bakımı ve olası hasarların zamanında giderilmesi, ekipmanın ömrünü uzatır ve yenileme maliyetlerini azaltır.
• İtibar ve Güvenilirlik: Güvenli bir çalışma kültürü oluşturan firmalar, hem çalışanları hem de müşterileri nezdinde daha güvenilir bir imaj çizer. Bu, özellikle ihalelerde ve projelerde önemli bir avantajdır.
• İş Sürekliliğinin Sağlanması: Kazalar veya denetimlerde çıkan ciddi uygunsuzluklar nedeniyle iş durdurulabilir. Düzenli denetimler, bu tür beklenmedik duraklamaların önüne geçerek iş sürekliliğini sağlar.
• ISO 45001:2018 Uyumunun Güçlenmesi: Denetim süreçlerinin standartlara uygun yürütülmesi, ISO 45001 sertifikasyonunun sürdürülmesinde veya alınmasında kritik rol oynar.