Ağrı Aşama 2 Denetim (Uygulama): ISO 45001 Belgelendirme Süreci

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetim sistemlerinin etkinliğini kanıtlamanın en önemli adımlarından biri olan Aşama 2 denetim (uygulama), ISO 45001:2018 standardına uygunluğun sahada test edildiği kritik bir süreçtir. 2025 yılı itibarıyla bu denetim, firmaların yalnızca bir belgeye sahip olmaktan öte, İSG kültürünü ne derece benimsediğini ve uyguladığını göstermeleri açısından büyük önem taşımaktadır. Türkiye'nin önde gelen İSG uzmanları ve İSO belgelendirme profesyonelleri olarak, bu denetimin firmalar için neden vazgeçilmez olduğunu, hangi yasal çerçevelere oturduğunu ve 2025 yılındaki güncel beklentileri ayrıntılarıyla ele alacağız. Hedef kitlemiz; ISO 45001 belgesi almak isteyen veya mevcut belgesinin geçerliliğini sürdürmek isteyen tüm işletmeler, İSG profesyonelleri ve yöneticilerdir. Bu rehber, Aşama 2 denetimini başarıyla tamamlamanız için size kapsamlı bir yol haritası sunacaktır.

Aşama 2 Denetim (Uygulama) Nedir?

Aşama 2 denetim (uygulama), ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi standardının belgelendirme sürecinde yer alan, sistemin kuruluşun operasyonel faaliyetlerine ne ölçüde entegre edildiğini ve günlük işleyişte ne kadar etkin bir şekilde uygulandığını değerlendiren bir saha denetimidir. İlk aşama olan Aşama 1 (belge incelemesi) sonrasında, kuruluşun İSG politikalarının, prosedürlerinin ve planlarının pratikte nasıl hayata geçirildiğini, çalışanların bu sisteme katılımını, risk değerlendirmelerinin güncelliğini ve acil durum hazırlıklarının etkinliğini gözlemlemek ve doğrulamak amacıyla gerçekleştirilir. 2025 yılı itibarıyla denetçiler, sadece dokümanlara değil, aynı zamanda çalışanların İSG uygulamalarına dair farkındalığına, tehlike bildirim mekanizmalarının işleyişine ve operasyonel risklerin yönetiminde alınan önlemlerin somutluğuna odaklanmaktadır. Bu denetim, aynı zamanda 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmeliklere uyumluluğu da teyit eder.

2025 Güncel Yaklaşım ve Beklentiler

• Kültürel Entegrasyon: Denetçiler, İSG'nin sadece bir departmanın sorumluluğu değil, tüm organizasyonun bir parçası olup olmadığını değerlendirecektir.
• Çalışan Katılımı: Çalışanların İSG süreçlerine aktif katılımı, geri bildirimleri ve önerileri ön planda olacaktır.
• Operasyonel Kontroller: Tehlikeli işlerde uygulanan kontrol tedbirlerinin etkinliği, kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı ve makine güvenliği gibi somut uygulamalar detaylı incelenecektir.
• Acil Durum Hazırlık ve Müdahale: Tatbikatların etkinliği, acil durum planlarının anlaşılırlığı ve personelin bu konudaki yetkinliği sorgulanacaktır.
• Sürekli İyileştirme Döngüsü: Denetim bulgularının, iç denetim sonuçlarının ve sistem performansının iyileştirme faaliyetlerine nasıl yansıdığı incelenecektir.

Aşama 2 Denetim (Uygulama) Nasıl Çalışır?

Aşama 2 denetimi, genellikle bir belgelendirme kuruluşu tarafından görevlendirilen deneyimli denetçiler tarafından yürütülür. Süreç şu adımları içerir:

• Planlama ve Hazırlık: Denetim ekibi, kuruluşun faaliyet alanına, büyüklüğüne ve risk profiline göre bir denetim planı hazırlar. Denetimde incelenecek alanlar, görüşülecek kişiler ve gözlemlenecek faaliyetler belirlenir.
• Saha Ziyareti: Denetçiler, kuruluşun çalışma alanlarını ziyaret ederek İSG uygulamalarını yerinde gözlemler.
• Görüşmeler: Yönetim kademesinden saha çalışanlarına kadar farklı seviyelerdeki personelle görüşmeler yapılır. Bu görüşmelerde, İSG politikalarının anlaşılması, prosedürlerin uygulanması ve sistemin genel işleyişi hakkında bilgi alınır.
• Doküman İncelemesi (Saha Odaklı): Aşama 1'de incelenen dokümanların sahada nasıl uygulandığına dair kanıtlar toplanır. Örneğin, risk değerlendirmelerinin pratikte nasıl uygulandığı, eğitim kayıtlarının güncelliği, bakım kayıtları gibi.
• Gözlem ve Kanıt Toplama: Denetçiler, riskli olduğu belirlenen işlerde alınan önlemleri, makine ve ekipmanların güvenliğini, depolama alanlarını, acil çıkış yollarını ve benzeri alanları gözlemler.
• Bulguların Raporlanması: Denetim süresince elde edilen bulgular (uygunluklar, uygunsuzluklar, gözlemler) detaylı bir rapor halinde sunulur.
• Kapatma Toplantısı: Denetim sonunda yapılan toplantıda, denetim bulguları ve potansiyel kapanış süreci hakkında bilgi verilir.

2025 İtibarıyla Öne Çıkanlar:

• Teknolojik İzleme: Bazı denetimlerde, mobil cihazlar aracılığıyla gerçek zamanlı denetim veri toplama ve raporlama sistemleri kullanılabilir.
• Risk Odaklı Yaklaşım: Denetçiler, kuruluşun en kritik risk alanlarına daha fazla odaklanarak denetimi verimli hale getirecektir.
• Sosyal Medya ve İletişim Kanalları: Çalışanların İSG ile ilgili geri bildirimlerini paylaştığı platformlar (varsa) da gözlemlenebilir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Aşama 2 denetimi, yalnızca bir ISO belgelendirme gerekliliği değil, aynı zamanda Türkiye'deki yasal mevzuata uyumluluğun da bir göstergesidir. Başta 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu olmak üzere, ilgili yönetmelikler bu denetimin temelini oluşturur.

Temel Yasal Dayanaklar (2025 Güncel Durum):

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin genel yükümlülüklerini, risk değerlendirmesi yapma zorunluluğunu, çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimini, acil durum planlarını ve İSG hizmetlerinin yürütülmesini kapsar. Aşama 2 denetimi, bu kanundaki yükümlülüklerin ne derece yerine getirildiğini sahada doğrular.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri Kurulması ve Gözden Geçirilmesi Hakkında Yönetmelik: ISO 45001 standardını referans alarak İSG yönetim sistemlerinin kurulması ve sürdürülmesi için çerçeve sunar.
• Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: İşyerindeki risklerin belirlenmesi, analiz edilmesi, değerlendirilmesi ve kontrol altına alınması süreçlerini detaylandırır. Aşama 2 denetiminde, risk değerlendirmesinin sadece dokümanda kalmadığı, uygulandığı ve güncellendiği teyit edilir.
• Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik: İşyerindeki acil durumların belirlenmesi, acil durum planlarının hazırlanması, tatbikatların yapılması ve bu konudaki diğer hususları düzenler.
• Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik: Çalışanların alması gereken eğitimlerin içeriğini, süresini ve şeklini belirler.

2025 Mevzuat Güncellemeleri ve Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Dijitalleşen Denetimler: Mevzuat, dijital ortamda tutulan kayıtların (eğitimler, risk analizleri vb.) geçerliliğini ve denetimlerde sunulabilirliğini desteklemektedir.
• Risk Odaklı Denetimler: Yasal düzenlemeler, risk değerlendirme sonuçlarına göre denetimlerin yoğunlaştırılmasını teşvik etmektedir.
• Sektörel Spesifik Düzenlemeler: Bazı sektörler için getirilen ek İSG düzenlemeleri, Aşama 2 denetimlerinde daha fazla önem kazanacaktır.

Kimler İçin Gereklidir?

Aşama 2 denetimi, öncelikli olarak ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi belgesi almak isteyen tüm kuruluşlar için zorunlu bir adımdır. Ancak, bu denetimin gerekliliği yalnızca belgelendirme süreciyle sınırlı değildir:

• ISO 45001 Belgesi Adayları: Belgeyi ilk kez alacak firmalar, sistemlerinin hem dokümantasyon hem de uygulama aşamasında standartlara uygunluğunu kanıtlamak zorundadır.
• Belge Yenileme Süreci (Gözetim Denetimleri): Mevcut ISO 45001 belgesine sahip kuruluşlar, belgenin geçerliliğini sürdürmek için periyodik gözetim denetimlerinden geçerler. Bu denetimler de temelde Aşama 2 denetiminin bir parçasıdır ve sistemin sürekli olarak etkinliğini ve güncelliğini kontrol eder.
• Yasal Uyum Gereksinimi Olan Kuruluşlar: 6331 Sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler gereği İSG yönetim sistemlerini kurmak ve etkinliğini sağlamakla yükümlü olan tüm işletmeler, bu denetim formatını kendi iç denetimlerinde veya zorunlu dış denetimlerde bir model olarak kullanabilirler.
• İhale ve Tedarik Süreçleri: Bazı büyük firmalar veya kamu kurumları, tedarikçilerinden veya iş ortaklarından ISO 45001 belgesi talep edebilir. Bu durumda, belgenin geçerliliği ve uygulamasının doğruluğu için Aşama 2 denetim sonuçları önem kazanır.
• Kurumsal İtibar ve Sosyal Sorumluluk: İSG konusunda güçlü bir imaj oluşturmak ve sosyal sorumluluklarını yerine getirmek isteyen firmalar, bu denetim sürecini bir gelişim aracı olarak görebilirler.

2025'te Genişleyen Kapsam:

• Tedarik Zinciri Entegrasyonu: Büyük firmalar, tedarikçilerinin de İSG standartlarına uyumunu sağlamak amacıyla Aşama 2 denetimi benzeri uygulamalar talep edebilir.
• Uzaktan Çalışma Modelleri: Uzaktan veya hibrit çalışma modellerine sahip kuruluşlar için, bu çalışma biçimlerindeki İSG uygulamalarının denetimi de önem kazanacaktır.

Avantajları ve Faydaları

Aşama 2 denetimini başarıyla tamamlamak, bir işletme için sayısız avantaja ve faydaya kapı aralar. Bu denetim, sadece bir gereklilik olmanın ötesinde, işletmenin İSG performansını artırmak ve sürdürülebilir bir iş sağlığı ve güvenliği kültürü oluşturmak için güçlü bir katalizördür.

Temel Avantajlar ve Faydalar (2025 Perspektifiyle):

• Kaza ve Yaralanma Oranlarında Azalma: Uygulamada etkinliği kanıtlanmış İSG sistemleri, iş kazaları ve meslek hastalıklarının önüne geçerek çalışanların sağlığını ve güvenliğini korur. Bu, doğrudan iş gücü kaybının azalması ve iş gücünün verimliliğinin artması anlamına gelir.
• Maliyet Tasarrufu: İş kazaları, meslek hastalıkları, tazminatlar, tedavi masrafları, üretim kesintileri ve sigorta primlerindeki artış gibi maliyet kalemleri, etkin bir İSG yönetimi ile önemli ölçüde azaltılabilir.
• Yasal Uyumluluk ve Cezai Yaptırımlardan Kaçınma: 6331 Sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere uyum, olası yasal yaptırımlardan, para cezalarından ve iş durdurma gibi yaptırımlardan korunmayı sağlar.
• İtibar ve Marka Değeri Artışı: İSG'ye önem veren ve bunu kanıtlayan kuruluşlar, hem müşterileri hem de paydaşları nezdinde güvenilir ve sorumlu bir marka imajı oluşturur.
• Çalışan Motivasyonu ve Bağlılığı: Güvenli bir çalışma ortamı, çalışanların motivasyonunu ve işlerine olan bağlılıklarını artırır. Bu durum, devamsızlık oranlarının düşmesine ve personel sirkülasyonunun azalmasına katkı sağlar.
• Operasyonel Verimlilik ve Süreklilik: İSG risklerinin proaktif bir şekilde yönetilmesi, üretim süreçlerindeki kesintileri minimize eder ve operasyonel verimliliği artırır.
• Pazar Rekabetçiliği: ISO 45001 belgesi, özellikle uluslararası pazarlarda veya büyük ihalelerde önemli bir rekabet avantajı sağlar. Müşteriler ve iş ortakları, İSG konusunda güvenilir firmalarla çalışmayı tercih eder.
• Sürekli İyileştirme Kültürü: Aşama 2 denetimi, sistemin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya çıkararak sürekli iyileştirme için bir fırsat sunar. Bu, işletmenin dinamik bir şekilde gelişmesini sağlar.