Ankara REACH Tüzüğü: 2025'te Kimyasal Güvenliğin Yeni Adresi

Avrupa Birliği'nin kimyasalların tescili, değerlendirilmesi, yetkilendirilmesi ve kısıtlanması hakkındaki en kapsamlı mevzuatı olan REACH Tüzüğü (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals), küresel kimyasal endüstrisi için bir dönüm noktasıdır. 2007'de yürürlüğe girmesine rağmen, sürekli güncellenen yapısı ve 2025 itibarıyla getireceği yenilikler, bu tüzüğün önemini her geçen gün artırmaktadır. İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında 15 yılı aşkın deneyime sahip bir Kimyasal Değerlendirme Uzmanı olarak, bu karmaşık mevzuatın iş süreçlerinize entegrasyonunu sağlamak ve yasal uyumluluğunuzu güvence altına almak için buradayız. Bu rehber, REACH Tüzüğü'nün 2025'teki güncel durumunu, zorunluluklarını ve firmalar için sunduğu avantajları detaylı bir şekilde ele almaktadır. Amacımız, kimyasalların insan sağlığı ve çevre üzerindeki potansiyel risklerini minimize ederek, güvenli bir çalışma ortamı oluşturmanıza yardımcı olmaktır.

REACH Tüzüğü Nedir?

REACH Tüzüğü, Avrupa Birliği'nde piyasaya sürülen veya üretilen kimyasal maddelerin insan sağlığı ve çevre üzerindeki potansiyel olumsuz etkilerini en aza indirmeyi amaçlayan bir AB mevzuatıdır. Kısaltması, İngilizce 'Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals' ifadelerinin baş harflerinden oluşmaktadır. Bu tüzük, kimyasalların üreticileri, ithalatçıları ve alt kullanıcıları üzerinde önemli sorumluluklar yükler. 2025 itibarıyla, REACH Tüzüğü'nün kapsamı ve uygulanması daha da sıkılaşmış, özellikle kimyasal maddelerin risk değerlendirmesi ve yönetimi konularında yeni güncellemeler getirilmiştir. Bu güncellemeler, özellikle tehlikeli kimyasalların daha etkin bir şekilde izlenmesi ve kontrol altına alınması hedefini taşımaktadır.

REACH'in temel amacı, kimyasalların güvenli kullanımını sağlamak, insan sağlığını ve çevreyi kimyasalların olumsuz etkilerinden korumaktır. Bu, kimyasal maddelerin özelliklerinin daha iyi anlaşılması, risklerinin değerlendirilmesi ve risklerin uygun şekilde yönetilmesi ile başarılır. Tüzük, kimyasal maddeleri üreten veya ithal eden firmaların, bu maddeleri güvenli bir şekilde kullanmak için gerekli bilgileri sağlamasını zorunlu kılar. 2025'te REACH'in güncel durumu, özellikle yeni kimyasalların tescili, mevcut kimyasalların yeniden değerlendirilmesi ve kısıtlamaların genişletilmesi gibi alanlarda önemli değişiklikler içermektedir.

REACH Tüzüğü'nün Temel Bileşenleri (2025 Güncel Durum):

• Tescil (Registration): Belirli miktarların üzerindeki kimyasal maddelerin Avrupa Kimyasallar Ajansı'na (ECHA) tescil edilmesi gerekliliği. 2025 itibarıyla, tescil süreçleri için daha detaylı veri setleri ve risk değerlendirme raporları talep edilebilmektedir.
• Değerlendirme (Evaluation): ECHA'nın, tescil edilen kimyasalların risklerini değerlendirmesi. 2025'te, özellikle endişe verici maddeler (SVHC) ve belirli kullanım alanlarına yönelik değerlendirmeler önceliklendirilecektir.
• Yetkilendirme (Authorisation): Belirli tehlikeli kimyasalların (SVHC listesindekiler) kullanımı için özel izin alınması gerekliliği. 2025 itibarıyla, yetkilendirme başvurularının değerlendirme kriterleri ve süreleri güncellenmiş olabilir.
• Kısıtlama (Restriction): Belirli kimyasalların üretimi, piyasaya sürülmesi veya kullanımı üzerindeki kısıtlamalar. 2025'te, yeni kısıtlamalar getirilebilir veya mevcut kısıtlamalar genişletilebilir.

REACH Tüzüğü Nasıl Çalışır?

REACH Tüzüğü'nün işleyişi, kimyasal maddelerin yaşam döngüsü boyunca güvenli kullanımını sağlamak üzerine kuruludur. Temel prensip, 'bilgi yükünün' üreticiler ve ithalatçılar üzerinde olmasıdır. Bu, firmaların ürettikleri veya ithal ettikleri kimyasalların tehlikeli özelliklerini belirlemeleri, risklerini değerlendirmeleri ve bu bilgileri ECHA ile paylaşmaları anlamına gelir.

2025 İtibarıyla Güncellenen İşleyiş Adımları:

1. Kimyasal Maddelerin Tanımlanması: Firmanın ürettiği veya ithal ettiği tüm kimyasal maddelerin doğru bir şekilde tanımlanması ve sınıflandırılması.
2. Miktar Belirleme: Yıllık üretim veya ithalat miktarının belirlenmesi. Bu miktar, tescil yükümlülüklerini belirlemede kritik rol oynar. 2025'te, belirli eşik değerlerin altında kalan maddeler için de ek veri talepleri olabileceği unutulmamalıdır.
3. Veri Toplama ve Değerlendirme: Kimyasal maddenin fiziksel-kimyasal, toksikolojik ve ekotoksikolojik özellikleri hakkında mevcut verilerin toplanması veya gerekli testlerin yaptırılması. 2025 güncellemeleri, özellikle endokrin bozucu, kalıcı, biyobirikimli ve toksik (PBT) maddeler ile çok kalıcı ve biyobirikimli (vPvB) maddeler için daha sıkı veri gereksinimleri getirebilir.
4. Risk Değerlendirmesi (Chemical Safety Assessment - CSA): Belirli miktarların üzerindeki maddeler için, kimyasal güvenlik raporu (Chemical Safety Report - CSR) hazırlanması. Bu rapor, maddenin güvenli kullanım koşullarını belirler. 2025'te, CSA süreçleri daha da detaylandırılmış ve sektör spesifik risk değerlendirmeleri ön plana çıkmıştır.
5. Tescil Başvurusu: Toplanan tüm verilerin ve risk değerlendirmelerinin ECHA'ya sunularak kimyasal maddenin tescil edilmesi. 2025'te, dijital tescil araçları ve platformları daha yaygın hale gelmiştir.
6. Bilgi İletimi (Supply Chain Communication): Tescil edilen kimyasalların tehlikeleri ve güvenli kullanım bilgilerinin tedarik zinciri boyunca ilgili taraflara (alt kullanıcılar, tüketiciler vb.) bildirilmesi. Bu, Güvenlik Bilgi Formları (GBF) aracılığıyla yapılır. 2025 itibarıyla GBF'lerin içeriği ve güncelliği konusunda daha sıkı denetimler söz konusudur.

Önemli Güncellemeler (2025):

• Tekrar Tescil (Update of Registration): Mevzuat değişiklikleri veya yeni bilimsel bulgular ışığında tescil bilgilerinin güncellenmesi.
• Kimyasal Stratejisi (Chemicals Strategy for Sustainability): Daha güvenli ve sürdürülebilir kimyasallara geçişi teşvik eden geniş kapsamlı bir strateji. Bu strateji, 2025 sonrası REACH uygulamalarını doğrudan etkilemektedir.
• Mikroplastikler ve Diğer Yeni Kısıtlamalar: Çevresel etkileri yüksek olan maddelere yönelik yeni kısıtlamalar gündemdedir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

REACH Tüzüğü, AB içinde faaliyet gösteren veya AB pazarına ürün sunan firmalar için bağlayıcı yasal zorunluluklar getirir. Bu zorunluluklar, kimyasal maddelerin türüne, miktarına ve tehlikelilik derecesine göre değişiklik gösterir. 2025 itibarıyla, bu zorunlulukların yerine getirilmemesi durumunda ağır cezalar ve piyasadan çekilme gibi yaptırımlar söz konusu olabilir.

Temel Yasal Zorunluluklar (2025 Güncel Durum):

• Tescil Yükümlülüğü: Yıllık 1 ton ve üzeri kimyasal madde üreten veya ithal eden firmaların, bu maddeleri ECHA'ya tescil ettirmesi zorunludur. Tescil süreci, maddenin tehlikelilik özelliklerinin belirlenmesi, risk değerlendirmesi ve güvenli kullanım bilgilerinin sunulmasını içerir. 2025'te, özellikle belirli tehlikeli kimyasallar için tescil eşiği düşürülebilir veya ek veri talepleri artırılabilir.
• Bilgi Paylaşımı Yükümlülüğü: Tedarik zinciri boyunca kimyasal maddelerin tehlikeleri ve güvenli kullanım koşulları hakkında bilgi aktarımı zorunludur. Bu, özellikle Güvenlik Bilgi Formları (GBF) aracılığıyla yapılır. 2025'te, GBF'lerin içeriği ve formatı ECHA tarafından daha sıkı denetlenebilir.
• Yetkilendirme (Authorisation) Yükümlülüğü: REACH Tüzüğü Ek XVII'de yer alan 'İzin Verilmesi Gereken Maddeler' (SVHC - Substances of Very High Concern) listesindeki kimyasalların kullanımı için ECHA'dan yetki alınması gerekebilir. 2025 itibarıyla, SVHC listesi güncellenebilir ve yeni maddeler eklenebilir.
• Kısıtlama (Restriction) Yükümlülüğü: REACH Tüzüğü Ek XVII'de belirtilen kısıtlamalara uyulması zorunludur. Bu kısıtlamalar, belirli kimyasalların üretimi, piyasaya sürülmesi veya kullanımını yasaklayabilir veya sınırlayabilir. 2025'te, yeni kısıtlamalar yürürlüğe girebilir.
• Bildirim Yükümlülüğü: Belirli tehlikeli kimyasalların (örneğin SVHC listesindekiler) 300 kg üzerindeki miktarlarda piyasaya sürülmesi durumunda, bu durumun ECHA'ya bildirilmesi gerekebilir.

Mevzuatın Güncel Durumu (2025):

• AB Kimyasallar Stratejisi: 2025 sonrası dönemde REACH Tüzüğü'nün bu stratejiyle uyumlu hale getirilmesi beklenmektedir.
• Mevzuat Güncellemeleri: ECHA ve AB Komisyonu tarafından düzenli olarak yayınlanan güncellemeler takip edilmelidir.
• Ulusal Mevzuat Uyumu: REACH Tüzüğü'nün üye ülkelerdeki ulusal mevzuatla entegrasyonu.

Kimler İçin Gereklidir?

REACH Tüzüğü, adı üzerinde olduğu gibi, kimyasallarla doğrudan veya dolaylı olarak ilgilenen geniş bir yelpazedeki firmalar için geçerlidir. Bu tüzüğün getirdiği yükümlülükler, kimyasal maddelerin üretiminden son kullanıcıya ulaşana kadar tüm tedarik zincirini kapsar.

REACH Tüzüğü'nün Uygulandığı Başlıca Taraflar (2025 Güncel Durum):

• AB İçinde Üreticiler: Kendi bünyelerinde kimyasal madde üreten ve bu maddeleri AB içinde piyasaya süren firmalar.
• AB Dışından İthalatçılar: AB dışındaki ülkelerden kimyasal madde ithal eden ve bu maddeleri AB içinde piyasaya süren firmalar. Bu, genellikle 'tek temsilci' (Only Representative - OR) aracılığıyla yürütülür.
• Alt Kullanıcılar (Downstream Users): Kimyasal maddeleri kendi üretim süreçlerinde veya diğer amaçlarla kullanan firmalar. Bu firmalar, tedarikçilerinden aldıkları bilgileri kullanarak kimyasalları güvenli bir şekilde kullanmakla yükümlüdür.
• Yeniden Paketleyiciler ve Yeniden Etiketleyiciler: Kimyasal maddeleri farklı ambalajlara aktaran veya yeniden etiketleyen firmalar.
• Karışım Üreticileri: Birden fazla kimyasal maddeyi karıştırarak yeni ürünler oluşturan firmalar.

Özel Durumlar ve Güncellemeler (2025):

• Düşük Hacimli Maddeler: Yıllık 1 tondan az üretilen veya ithal edilen maddeler için tescil yükümlülüğü genellikle yoktur, ancak tehlikeli oldukları durumlarda ek bildirimler gerekebilir.
• Polimerler: Polimerlerin kendisi REACH kapsamı dışındadır, ancak polimerlerin üretiminde kullanılan monomerler REACH'e tabi olabilir.
• Ara Maddeler: Üretim süreci sırasında kullanılan ve başka bir yere nakledilmeyen ara maddeler için belirli istisnalar ve basitleştirilmiş tescil prosedürleri mevcuttur. 2025'te bu prosedürler daha da netleştirilebilir.
• Kullanım Alanına Özgü Gereklilikler: Belirli sektörlerde kullanılan kimyasallar için ek risk değerlendirmeleri ve yetkilendirme süreçleri olabilir.

Avantajları ve Faydaları

REACH Tüzüğü, ilk bakışta karmaşık ve maliyetli bir süreç gibi görünse de, doğru bir şekilde uygulandığında firmalar için önemli avantajlar ve faydalar sunar. Bu tüzük, sadece yasal bir uyum meselesi değil, aynı zamanda bir rekabet avantajı ve sürdürülebilirlik aracıdır.

REACH Tüzüğü'nün Sağladığı Avantajlar (2025 Perspektifi):

• Artan Pazar Erişimi: REACH uyumluluğu, Avrupa Birliği pazarına ürün sunmak için bir ön koşuldur. Bu uyumluluğu sağlamak, AB pazarında rekabet etme hakkı verir. 2025'te, bu gereklilik daha da belirgin hale gelecektir.
• Gelişmiş Ürün Güvenliği ve İmajı: Kimyasalların risklerinin etkin bir şekilde yönetilmesi, ürünlerin daha güvenli olmasını sağlar. Bu, hem tüketici güvenini artırır hem de firmanın çevresel ve sağlık konusundaki duyarlılığını göstererek marka imajını güçlendirir.
• Maliyet Tasarrufu (Uzun Vadede): Başlangıçta yatırım gerektirse de, REACH süreci, kimyasalların daha etkin yönetilmesini sağlayarak ileride ortaya çıkabilecek kazalar, sağlık sorunları ve çevresel kirlilik maliyetlerini azaltır. 2025'te, proaktif risk yönetimi, acil durum müdahale maliyetlerini düşürmede kritik rol oynayacaktır.
• İnovasyon ve Yeni Ürün Geliştirme: REACH süreci, firmaları kimyasal maddelerin özelliklerini daha derinlemesine araştırmaya teşvik eder. Bu, daha güvenli ve çevre dostu alternatiflerin geliştirilmesine yol açabilir.
• Yasal Uyum ve Cezalardan Kaçınma: REACH Tüzüğü'ne uyum sağlamak, para cezaları, ürünlerin piyasadan çekilmesi ve itibar kaybı gibi olumsuz sonuçlardan kaçınmayı sağlar. 2025'te, denetimlerin sıkılaşmasıyla bu avantaj daha da önem kazanacaktır.
• Veri Tabanı ve Bilgi Zenginliği: Tescil süreci, firmaların sahip oldukları kimyasallar hakkında kapsamlı bir veri tabanı oluşturmalarını sağlar. Bu veriler, gelecekteki ürün geliştirme ve risk yönetimi stratejileri için değerli bir kaynak oluşturur.
• Sektörler Arası İşbirliği: Tescil süreçlerinde sektör birlikleri ve diğer firmalarla işbirliği yapmak, bilgi paylaşımını ve maliyetlerin düşürülmesini sağlayabilir.