Ahlat, Bitlis KKDİK/REACH Uyumluluk Değerlendirmesi: 2025 Güncel Durum ve Uzman Bakış Açısı

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, KİMYASAL DEĞERLENDİRME UZMANI şapkamızla, 2025 yılına özel olarak güncellenmiş KKDİK/REACH uyumluluk değerlendirmesi konusunda sizlere kapsamlı bir rehber sunmaktan gurur duyuyoruz. Kimyasalların insan sağlığı ve çevre üzerindeki potansiyel etkilerini minimize etmeyi amaçlayan bu kritik süreç, günümüzde işletmelerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi ve sürdürülebilir bir iş modeli benimsemesi açısından vazgeçilmezdir. Özellikle Avrupa Birliği'nin REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) düzenlemesinin Türkiye'deki karşılığı olan KKDİK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik) çerçevesinde yapılan uyumluluk değerlendirmeleri, firmaların hem ulusal hem de uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü artırmaktadır. Bu içerik, 2025 yılı itibarıyla güncel mevzuata, ISO standartlarına ve en iyi uygulamalara odaklanarak, KKDİK/REACH uyumluluk değerlendirmesinin tüm yönlerini detaylı bir şekilde ele almaktadır.

KKDİK/REACH Uyumluluk Değerlendirmesi Nedir?

KKDİK/REACH uyumluluk değerlendirmesi, bir işletmenin ürettiği, ithal ettiği veya kullandığı kimyasal maddelerin, Türkiye'de yürürlükte olan KKDİK Yönetmeliği ve Avrupa Birliği'ndeki REACH Tüzüğü (EC No 1907/2006) kapsamında belirlenen yasal gerekliliklere ne ölçüde uyduğunu belirleme sürecidir. Bu değerlendirme, kimyasalların insan sağlığı ve çevre üzerindeki risklerini analiz etmeyi, bu riskleri yönetmek için gerekli önlemleri almayı ve ilgili makamlara gerekli bildirimleri yapmayı kapsar. 2025 itibarıyla, bu süreç sadece bir yasal zorunluluk olmanın ötesinde, firmaların kimyasal ürünlerinin yaşam döngüsü boyunca güvenli kullanımını garanti altına alan stratejik bir araç haline gelmiştir.

Değerlendirmenin temel amacı şunlardır:

• Risk Belirleme ve Yönetimi: Kimyasal maddelerin üretiminden bertarafına kadar geçen süreçte potansiyel tehlikeleri ve maruziyet senaryolarını tespit etmek ve bunlara karşı alınacak önlemleri belirlemek.
• Yasal Uyum: Üretilen veya ithal edilen kimyasalların KKDİK Yönetmeliği'nde öngörülen kayıt, bildirim, değerlendirme, izin ve kısıtlama yükümlülüklerine uygunluğunu sağlamak.
• Güvenli Kullanım Bilgisi: Kimyasal maddelerin güvenli kullanımına ilişkin bilgileri içeren Güvenlik Bilgi Formları (GBF) ve diğer dokümantasyonların güncelliğini ve doğruluğunu sağlamak.
• Pazar Erişimi: Uluslararası pazarlara erişim için gereken REACH uyumluluğunu sağlamak ve böylece küresel ticarette rekabet avantajı elde etmek.

2025 yılı güncel verilerine göre, KKDİK kapsamında kayıt yükümlülüğü bulunan kimyasal maddelerin listesi genişlemeye devam etmekte ve firmaların bu süreçleri proaktif bir şekilde yönetmesi gerekmektedir. Özellikle belirli tehlikeli kimyasalların kullanımı ve piyasaya arzı ile ilgili kısıtlamalar ve izin gereklilikleri güncellenmektedir.

KKDİK/REACH Uyumluluk Değerlendirmesi Nasıl Çalışır?

KKDİK/REACH uyumluluk değerlendirmesi, çok adımlı ve detaylı bir süreçtir. 2025 itibarıyla bu süreç, dijitalleşmenin de etkisiyle daha verimli hale gelmiştir.

Temel adımlar şunlardır:

1. Kimyasal Maddelerin Tanımlanması ve Envanterinin Çıkarılması: İşletmenin kullandığı, ürettiği veya ithal ettiği tüm kimyasal maddelerin (tek başına, karışım içinde veya eşya içinde) eksiksiz bir listesi oluşturulur. Bu liste, kimyasalın CAS numarası, IUPAC adı, saflık derecesi gibi detayları içermelidir.
2. Miktar Belirleme: Her bir kimyasal maddenin yıllık üretim veya ithalat miktarı belirlenir. Bu miktar, kayıt yükümlülüklerinin hangi kategoriye gireceğini belirlemede kritik öneme sahiptir. 2025'te tonaj bazlı bildirimlerin hassasiyeti artmıştır.
3. Mevzuat Analizi ve Yükümlülük Tespiti: Kimyasal maddelerin miktarları ve tehlike sınıflandırmaları doğrultusunda, KKDİK Yönetmeliği ve ilgili diğer mevzuat (örneğin, Tehlikeli Maddelerin Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik - SEA) kapsamında hangi yükümlülüklerin (kayıt, bildirim, değerlendirme, izin, kısıtlama) geçerli olduğu tespit edilir.
4. Veri Toplama ve Değerlendirme: Kayıt yükümlülüğü olan maddeler için gerekli olan toksikolojik, ekotoksikolojik ve fizikokimyasal veriler toplanır. Bu veriler, letteratura taraması, laboratuvar çalışmaları veya mevcut veri havuzlarından elde edilebilir. 2025 itibarıyla, veri paylaşımı ve ortak başvuru süreçleri daha da önem kazanmıştır.
5. Risk Değerlendirmesi: Toplanan veriler kullanılarak, kimyasal maddelerin insan sağlığı ve çevre üzerindeki riskleri değerlendirilir. Maruziyet senaryoları oluşturularak, güvenli kullanım koşulları belirlenir.
6. Güvenlik Bilgi Formu (GBF) Hazırlama/Güncelleme: Kimyasal maddeler için güncel ve mevzuata uygun GBF'ler hazırlanır veya mevcut GBF'ler güncellenir. 2025'te GBF formatlarında ve içeriklerinde yapılan güncellemeler dikkate alınmalıdır.
7. Kayıt ve Bildirim Süreçleri: Yükümlülükler doğrultusunda, kimyasal maddeler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na (ÇŞİMD) kayıt veya bildirim yoluyla sunulur. 2025'te çevrimiçi başvuru sistemlerinin kullanımı yaygınlaşmıştır.
8. İzin ve Kısıtlama Başvuruları: İzin veya kısıtlama kapsamına giren maddeler için gerekli başvurular yapılır ve süreçler takip edilir.

Tablo 1: KKDİK/REACH Uyumluluk Değerlendirmesi İçin Anahtar Adımlar

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

KKDİK/REACH uyumluluk değerlendirmesi, Türkiye'de 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun genel hükümlerine ek olarak, başta KKDİK Yönetmeliği (EC/1907/2006) olmak üzere çeşitli mevzuatlarla düzenlenmektedir. Bu mevzuatların 2025 yılı itibarıyla güncel hükümleri, firmaların uyması gereken temel yasal çerçeveyi oluşturur.

Başlıca yasal zorunluluklar şunlardır:

• Kayıt Yükümlülüğü: Belirli tonajın üzerindeki kimyasal maddelerin (tek başına veya karışım içinde) piyasaya arz edilmeden önce Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na kayıt ettirilmesi zorunludur. 2025'te kayıt süreleri ve aşamaları güncellenmiş olup, firmaların bu takvime uyması gerekmektedir.
• Bildirim Yükümlülüğü: Belirli tehlikeli maddelerin veya belirli miktarların üzerindeki maddelerin piyasaya arzı ile ilgili bildirim yükümlülükleri bulunmaktadır.
• Değerlendirme Yükümlülüğü: Kayıtlı kimyasal maddelerin riskleri, ÇŞİMD tarafından değerlendirilir.
• İzin Yükümlülüğü: Özellikle yüksek derecede endişe verici maddeler (SVHC) listesinde yer alan kimyasalların piyasaya arzı veya kullanımı için izin alınması gerekebilir. 2025 itibarıyla SVHC listesi güncellenmiş ve yeni maddeler eklenmiştir.
• Kısıtlama Yükümlülüğü: Belirli kimyasal maddelerin üretimi, piyasaya arzı veya kullanımı, insan sağlığı veya çevre için kabul edilemez riskler oluşturması durumunda kısıtlanabilir.
• Bilgi Verme Yükümlülüğü: Tedarik zinciri boyunca kimyasal maddelerin güvenli kullanımına ilişkin bilgilerin aktarılması zorunludur. Bu, özellikle Güvenlik Bilgi Formları (GBF) aracılığıyla gerçekleşir.

Tablo 2: KKDİK/REACH Mevzuatının Temel Bileşenleri (2025 Güncel Durum)**

Kimler İçin Gereklidir?

KKDİK/REACH uyumluluk değerlendirmesi, Türkiye'de kimyasal maddeleri piyasaya arz eden veya kullanan çok çeşitli işletmeler için gereklidir. 2025 itibarıyla bu kapsam daha da genişlemiş ve detaylanmıştır.

Başlıca sorumlu taraflar şunlardır:

• Üreticiler: Kendi adlarına kimyasal madde üreten ve bunları Türkiye pazarına sunan firmalar.
• İthalatçılar: Yurt dışından kimyasal madde ithal ederek Türkiye pazarında satışa sunan firmalar. Bu, hem tek başına madde hem de karışım/eşya içinde ithalatı kapsar.
• Alt Kullanıcılar (Downstream Users): Kimyasal maddeleri kendi üretim süreçlerinde veya diğer faaliyetlerinde kullanan firmalar. Bu firmalar, tedarikçilerinden aldıkları kimyasalların güvenli kullanımını sağlamakla yükümlüdürler.
• Yeniden Paketleyiciler ve Yeniden Etiketleyiciler: Kimyasal maddeleri yeniden paketleyen veya etiketleyen ve bu işlemi kendi adlarına yapan firmalar.
• Eşya Üreticileri/İthalatçıları: İçeriğinde belirli tehlikeli kimyasallar bulunan eşyaları üreten veya ithal eden firmalar. 2025'te eşyalar içindeki kimyasallara yönelik yükümlülükler daha sıkı denetlenmektedir.

Özellikle aşağıdaki sektörlerde faaliyet gösteren firmaların KKDİK/REACH uyumluluk değerlendirmesi yapması kritik önem taşımaktadır:

• Kimya Sanayi (Temel kimyasallar, özel kimyasallar, polimerler vb.)
• Tekstil ve Deri Sanayi (Boyalar, apreler, yardımcı maddeler)
• Otomotiv Sanayi (Kaplamalar, yapıştırıcılar, sıvılar)
• Elektronik Sanayi (Lehimler, kaplamalar, temizleyiciler)
• İnşaat Sektörü (Yapı kimyasalları, kaplamalar, yapıştırıcılar)
• Kozmetik ve Kişisel Bakım Ürünleri Üreticileri
• Gıda Takviyeleri ve İlaç Üreticileri
• Tarım Sektörü (Pestisitler, gübreler)

Avantajları ve Faydaları

KKDİK/REACH uyumluluk değerlendirmesi, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, işletmelere önemli stratejik ve operasyonel avantajlar sunar. 2025 itibarıyla bu faydalar daha da belirgin hale gelmiştir.

Başlıca avantajlar şunlardır:

• Yasal Riskten Kaçınma: Mevzuata uyum sağlayarak para cezaları, üretim durdurma veya ürünlerin toplatılması gibi yasal yaptırımlardan kaçınılır.
• Pazar Erişimi ve Rekabet Gücü: Özellikle Avrupa Birliği pazarlarına ihracat yapan firmalar için REACH uyumluluğu zorunludur. KKDİK uyumu, Türkiye pazarında da güvenilir bir tedarikçi imajı yaratır ve rekabet avantajı sağlar.
• Maliyet Optimizasyonu: Kimyasal risklerin erken tespiti ve yönetimi, kaza maliyetlerini, çevresel temizlik giderlerini ve sağlık harcamalarını azaltır.
• İtibar ve Marka Değeri: Çevreye ve insan sağlığına duyarlı bir işletme imajı, müşteri sadakatini artırır ve marka değerini yükseltir. 2025'te sürdürülebilirlik ve kurumsal sosyal sorumluluk (KSS) ön plana çıkmaktadır.
• İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) İyileştirmeleri: Kimyasal risklerin doğru analiz edilmesi ve yönetilmesi, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önleyerek çalışanların sağlığını ve güvenliğini doğrudan iyileştirir.
• Tedarik Zinciri Yönetimi: Tedarikçilerle daha iyi iletişim kurulmasını sağlar ve tedarik zincirindeki kimyasal risklerin yönetilmesine yardımcı olur.
• İnovasyon ve Ürün Geliştirme: Kimyasalların çevresel ve sağlık etkilerine yönelik daha derinlemesine bilgi, daha güvenli ve sürdürülebilir ürünlerin geliştirilmesini teşvik eder.

Tablo 3: KKDİK/REACH Uyumluluk Değerlendirmesinin İşletmelere Sağladığı Faydalar (2025 Perspektifi)**