Çanakkale Bölüm 8 Maruziyet Kontrolleri ve Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında, özellikle kimyasal maddelerle çalışılan ortamlarda risklerin yönetimi hayati önem taşır. Bölüm 8 maruziyet kontrolleri ve Kişisel Koruyucu Donanım (KKD), bu riskleri minimize etmenin temel taşlarından biridir. ISO 45001:2018 standardı ve 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde, işverenlerin çalışanlarını potansiyel tehlikelere karşı koruma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu bölümde, kimyasal maruziyetin kontrol altına alınması ve uygun KKD seçimi, kullanımı ile ilgili güncel (2025 ve sonrası) bilgiler ışığında kapsamlı bir bakış sunulacaktır. Hedef kitlemiz, iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri, işverenler, İSG uzmanları ve bu alanda bilgi edinmek isteyen herkesdir. 2025 itibarıyla, teknolojik gelişmeler ve mevzuat güncellemeleriyle birlikte maruziyet kontrol stratejileri daha da sofistike hale gelmiştir.

Bölüm 8 Maruziyet Kontrolleri ve Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Nedir?

Bölüm 8, genellikle bir kimyasal risk değerlendirmesi veya güvenlik bilgi formu (SDS - Safety Data Sheet) bağlamında ele alınan ve bir kimyasal maddenin işyeri ortamında çalışanlar üzerindeki potansiyel olumsuz etkilerini önlemek veya en aza indirmek için alınan önlemleri ifade eder. Bu bölüm, kimyasalın maruziyet sınırlarını (Occupational Exposure Limits - OELs) belirler ve bu sınırların aşılmaması için alınması gereken kontrol tedbirlerini detaylandırır. Bu tedbirler, bir hiyerarşi izler: Öncelikle tehlikenin kaynağında yok edilmesi veya azaltılması (elimination/substitution), ardından mühendislik kontrolleri (havalandırma sistemleri, kapalı sistemler), idari kontroller (çalışma sürelerinin düzenlenmesi, eğitimler) ve en son çare olarak ise Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımı gelir.

2025 itibarıyla güncellenen bilgiler, özellikle nanomalzemeler, genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO'lar) ve yeni nesil kimyasalların maruziyet değerlendirmelerinde daha hassas yaklaşımlar gerektirmektedir. Maruziyet sınırları, bilimsel araştırmalar ve toksikolojik veriler doğrultusunda sürekli güncellenmekte olup, işverenlerin bu güncel sınırları takip etmesi zorunludur. KKD seçimi ise sadece standartlara uygunlukla sınırlı kalmayıp, kimyasalın fiziksel ve kimyasal özelliklerine, maruziyetin türüne (solunum, deri, göz) ve süresine göre spesifik olarak yapılmalıdır.

Bölüm 8 Maruziyet Kontrolleri ve Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Nasıl Çalışır?

Bölüm 8'in etkin bir şekilde çalışması, kapsamlı bir risk değerlendirmesi ile başlar. Bu değerlendirme, işyerinde kullanılan tüm kimyasalların tehlike potansiyellerini, maruziyet yollarını, maruziyet sıklığını ve süresini belirler. Ardından, belirlenen risklere karşı en uygun kontrol tedbirleri hiyerarşisine göre uygulanır.

1. Maruziyet Değerlendirmesi: İşyerindeki hava örneklemesi, yüzey taramaları ve kişisel izleme yöntemleri kullanılarak kimyasal konsantrasyonları ölçülür. Bu ölçümler, yasal maruziyet sınırları (OELs) ile karşılaştırılır. 2025 itibarıyla, biyolojik izleme yöntemleri de daha yaygınlaşarak, vücuda alınan kimyasal miktarını daha doğru tespit etmeye olanak tanımaktadır.

2. Kontrol Tedbirlerinin Uygulanması:

• Mühendislik Kontrolleri: Etkili bir LEV sistemi, kimyasal buhar ve partiküllerin kaynağında yakalanıp uzaklaştırılmasını sağlar. Kapalı sistemler, kimyasalın ortama salınmasını tamamen engeller.
• İdari Kontroller: Çalışanların kimyasalların tehlikeleri ve güvenli çalışma yöntemleri hakkında düzenli olarak eğitilmesi esastır. İş akışlarının, kimyasal maruziyetini azaltacak şekilde düzenlenmesi (örneğin, daha kısa sürelerle çalışılması) de bu kapsamdadır.
• KKD Seçimi ve Kullanımı: KKD seçimi, kimyasalın SDS'inde belirtilen bilgilere ve maruziyetin türüne göre yapılır. Örneğin, belirli bir kimyasala karşı dirençli eldiven seçimi, sadece "kimyasal eldiven" demekle yetinilmez; eldivenin malzemesi (nitril, neopren, viton vb.), kalınlığı ve nüfuz etme süresi (breakthrough time) dikkate alınır.

2025 Güncel Yaklaşımlar:

• Dijital İzleme Sistemleri: Hava kalitesi sensörleri ve giyilebilir cihazlar aracılığıyla gerçek zamanlı maruziyet takibi yaygınlaşmaktadır.
• Kişiye Özel KKD: Çalışanların anatomik yapısına ve özel ihtiyaçlarına göre tasarlanmış KKD'ler geliştirilmektedir.
• Periyodik Bakım ve Kontrol: Mühendislik kontrollerinin ve KKD'lerin düzenli olarak bakımının yapılması ve performanslarının test edilmesi, etkinliğini sürdürmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yasal çerçeve, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmelikler ile belirlenir. Bölüm 8 maruziyet kontrolleri ve KKD kullanımına ilişkin temel yasal düzenlemeler şunlardır:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin genel yükümlülüklerini belirler. Madde 4'e göre işveren, iş sağlığı ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Kimyasal risklerin değerlendirilmesi ve kontrolü de bu kapsamdadır.
• Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Rehberi (2025 Güncel Versiyonu veya İlgili Yeni Yönetmelikler): Bu rehberler, kimyasal risklerin nasıl değerlendirileceği, maruziyet sınırları, kontrol tedbirleri ve KKD kullanımı hakkında detaylı bilgiler sunar.
• Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği (2025 Güncel Versiyonu): Hangi işlerde hangi tür KKD'lerin kullanılacağını, KKD'lerin özelliklerini, standartlarını ve temin edilmesi ile ilgili usulleri düzenler.
• Çalışma Ortamı Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: İşverenlerin, işyerinde bulunan kimyasal maddeler de dahil olmak üzere tüm riskleri değerlendirmesini zorunlu kılar.

2025 Yılındaki Potansiyel Mevzuat Güncellemeleri ve Yorumları:

• AB Uyum Süreçleri: REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) ve CLP (Classification, Labelling and Packaging) gibi Avrupa Birliği düzenlemelerindeki güncellemelerin Türkiye mevzuatına entegrasyonu devam edebilir. Bu, kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve bilgi paylaşımı konusunda yeni standartlar getirebilir.
• Nanomalzemeler ve Biyolojik Ajanlar: Bu tür yeni nesil tehlikeler için özel düzenlemeler veya mevcut düzenlemelerde güncellemeler yapılması muhtemeldir.
• Dijitalleşme ve Veri Güvenliği: Maruziyet verilerinin dijital olarak toplanması ve analiz edilmesiyle ilgili veri güvenliği ve gizlilik konuları da mevzuat kapsamında ele alınabilir.

Kimler İçin Gereklidir?

Bölüm 8 maruziyet kontrolleri ve KKD, kimyasal maddelerle temas riski bulunan tüm işyerleri ve çalışanlar için gereklidir. Bu kapsamda:

• Sanayi Tesisleri: Kimyasal üretim, depolama, işleme yapılan fabrikalar.
• Laboratuvarlar: Araştırma, analiz ve test laboratuvarlarında çalışanlar.
• Sağlık Kuruluşları: Hastaneler, poliklinikler, diş hekimliği klinikleri (dezenfektanlar, tıbbi kimyasallar vb.).
• Yapı Sektörü: Boya, solvent, yapıştırıcı gibi kimyasallarla çalışan işçiler.
• Tarım Sektörü: İlaçlama ve gübreleme yapan çiftçiler ve çalışanlar.
• Gıda Endüstrisi: Temizlik malzemeleri, gıda katkı maddeleri ile temas eden personel.
• Otomotiv Sektörü: Bakım, onarım, boya işleri yapan personel.
• Tekstil ve Deri Sanayi: Boyama, apreleme gibi işlemler yapan çalışanlar.

2025 İtibarıyla Genişleyen Kapsam: Yeni kimyasalların ve üretim yöntemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte, daha önce riskli kabul edilmeyen bazı iş kolları da potansiyel kimyasal maruziyet riskiyle karşı karşıya kalabilir. Örneğin, 3D yazıcıların kullanımıyla ortaya çıkan yeni toz ve buharlaşma riskleri, e-atık geri dönüşüm tesislerindeki kimyasal sızıntı riskleri gibi alanlarda da Bölüm 8 kontrolleri önem kazanmaktadır.

Avantajları ve Faydaları

Bölüm 8 maruziyet kontrolleri ve doğru KKD kullanımı, hem çalışanlar hem de işverenler için sayısız fayda sağlar:

• Sağlık ve Güvenlik: En temel fayda, çalışanların kimyasal maruziyetinden kaynaklanabilecek akut ve kronik sağlık sorunlarını (solunum yolu hastalıkları, cilt alerjileri, kanser vb.) önlemektir. İş kazaları ve meslek hastalıkları oranları düşer.
• Yasal Uyumluluk: Mevzuata uyum, işverenleri olası yasal yaptırımlardan, cezai soruşturmalardan ve davalardan korur.
• Üretkenlik Artışı: Sağlıklı çalışanlar daha motive ve verimli olur. İşgücü kaybı ve devamsızlık oranları azalır.
• İtibar ve Kurumsal Kimlik: Çalışanlarının sağlığına ve güvenliğine önem veren firmalar, sektörde daha saygın bir konuma gelir ve yetenekli çalışanları çekme potansiyeli artar.
• Maliyet Tasarrufu: İş kazaları, meslek hastalıkları ve bunlarla ilişkili tedavi masrafları, tazminatlar ve sigorta primleri gibi maliyetler önemli ölçüde azalır.
• Çevresel Faydalar: Kontrollü kimyasal kullanımı, atık oluşumunu azaltır ve çevresel kirliliği minimize etmeye yardımcı olur.

2025'te Öne Çıkan Avantajlar:

• Proaktif Risk Yönetimi: Teknolojik gelişmeler sayesinde riskler daha erken tespit edilip önleyici tedbirler alınabilir, bu da uzun vadede daha büyük maliyetlerden kaçınmayı sağlar.
• Sürdürülebilirlik: Sağlıklı ve güvenli çalışma ortamları, sürdürülebilir iş modellerinin temelini oluşturur.