Erzincan KKDİK (Türkiye REACH): 2025 Perspektifi ve Yasal Zorunluluklar

Türkiye'nin kimyasalların kontrolü ve güvenli kullanımı konusundaki en önemli düzenlemelerinden biri olan KKDİK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik), Avrupa Birliği'nin REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) Tüzüğü'ne paralel bir yapı sunmaktadır. 2025 yılı itibarıyla bu yönetmeliğin işletmeler üzerindeki etkileri daha da belirginleşmiş olup, kimyasal maddeleri piyasaya süren veya ithal eden tüm firmalar için kapsamlı yükümlülükler getirmektedir. Bu düzenleme, insan sağlığı ve çevreyi kimyasalların olası zararlı etkilerinden korumayı hedeflerken, aynı zamanda kimyasal endüstrisinde şeffaflığı ve hesap verebilirliği artırmaktadır. 15 yılı aşkın deneyime sahip bir İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanı olarak, KKDİK'in detaylarını, yasal gerekliliklerini ve işletmeler için sunduğu avantajları 2025 yılı güncel bilgileriyle bu rehberde ele alacağım. Hedef kitlemiz, kimyasal maddelerle doğrudan veya dolaylı olarak etkileşimde bulunan tüm sanayi kuruluşları, ithalatçılar ve tedarik zincirindeki paydaşlardır.

KKDİK (Türkiye REACH) Nedir?

KKDİK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik), Türkiye'de kimyasal maddelerin üretimi, ithalatı, kullanımı ve piyasaya arzı süreçlerini düzenleyen kapsamlı bir mevzuattır. 23 Haziran 2017 tarihli ve 30105 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren bu yönetmelik, Avrupa Birliği'nin REACH Tüzüğü'nün Türkiye'deki karşılığıdır. Temel amacı, insan sağlığı ve çevrenin kimyasal maddelerden kaynaklanabilecek risklere karşı korunmasıdır. Yönetmelik, kimyasal maddelerin özelliklerinin, risklerinin ve güvenli kullanım koşullarının belirlenmesini zorunlu kılar. 2025 yılı itibarıyla, kayıt sürelerinin tamamlanması ve izleme mekanizmalarının daha etkin işlemesiyle birlikte, yönetmeliğin etkileri daha somut hale gelmiştir. KKDİK, kimyasal maddelerin yaşam döngüsü boyunca kontrollü bir şekilde yönetilmesini sağlayarak, piyasada bulunan tüm kimyasalların güvenlik profillerinin oluşturulmasını ve bu bilgilerin ilgili paydaşlara aktarılmasını amaçlar.

2025 Güncel Durum ve Yapı

2025 yılına gelindiğinde, KKDİK'in ilk kayıt dönemleri büyük ölçüde tamamlanmış durumdadır. Bu süreçte, belirli eşik değerlerin üzerindeki tonajlarda kimyasal madde üreten veya ithal eden firmalar, ilgili maddeleri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na (ÇŞB) kaydettirmekle yükümlü tutulmuştur. Kayıt süreci, kimyasal maddenin kimlik bilgilerini, fizikokimyasal özelliklerini, toksikolojik ve ekotoksikolojik verilerini içeren kapsamlı bir dosyanın hazırlanmasını gerektirir. Bu dosyalar, kimyasal maddenin risk değerlendirmesini yapmak ve güvenli kullanım önerilerini belirlemek için kullanılır.

KKDİK, kimyasal maddeleri üç ana kategoriye ayırır:

• Kaydedilmesi Gereken Maddeler: Belirli tonajların üzerinde piyasaya arz edilen maddeler.
• İzni Gereken Maddeler: Yüksek Riskli Kabul Edilen (SVHC - Substances of Very High Concern) maddeler listesinde yer alan ve özel izinle kullanılması gereken maddeler.
• Kısıtlanması Gereken Maddeler: Belirli kullanımları veya piyasaya arzı yasaklanmış veya sınırlandırılmış maddeler.

2025 itibarıyla, SVHC listesi güncellenmekte ve yeni maddeler eklenmektedir. Bu durum, firmaların ürün portföylerini sürekli olarak gözden geçirmeleri gerektiğini göstermektedir.

KKDİK (Türkiye REACH) Nasıl Çalışır?

KKDİK'in işleyişi, kimyasal maddelerin piyasaya arzından önce bilgi toplama, değerlendirme ve risk yönetimi prensiplerine dayanır. Süreç, temel olarak aşağıdaki adımları içerir:

1. Kayıt (Registration)

Yılda 1 ton veya daha fazla miktarda kimyasal madde üreten veya ithal eden firmalar, bu maddeleri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na (ÇŞB) kaydettirmekle yükümlüdür. Kayıt işlemi, kimyasal maddenin kimlik bilgilerini, fizikokimyasal özelliklerini, insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerini gösteren bilgileri içeren bir dosyanın (Teknik Dosya ve Güvenlik Raporu) hazırlanmasını kapsar. Kayıt yükümlülüğü, kimyasal maddeyi piyasaya süren "öncü üretici" veya "öncü ithalatçı" tarafından yerine getirilir. Aynı maddeyi üreten veya ithal eden diğer firmalar, bu kayıt bilgilerini paylaşarak ortak bir kayıt yapabilirler (Ortak Kayıt).

2. Değerlendirme (Evaluation)

ÇŞB, sunulan kayıt dosyalarını değerlendirerek kimyasal maddelerin risklerini inceler. Bu değerlendirme, hem dosya bazında hem de madde bazında yapılabilir. Değerlendirme sonucunda, bir kimyasal maddenin risk oluşturduğuna dair şüpheler varsa, ÇŞB ek bilgi talebinde bulunabilir veya maddeyi daha detaylı incelemeye alabilir.

3. İzin (Authorisation)

Yüksek Riskli Kabul Edilen (SVHC) maddeler için izin sistemi işletilir. Bir madde SVHC listesine dahil edildiğinde, belirli kullanımları için izin başvurusu yapılması gerekebilir. İzin başvurusu, maddenin güvenli bir şekilde kullanılabileceğine dair kanıtların sunulmasını içerir. İzinler, belirli bir süre ve belirli kullanım koşulları için verilir.

4. Kısıtlama (Restriction)

Kimyasal maddelerin insan sağlığı veya çevre için kabul edilemez riskler oluşturduğuna karar verildiğinde, bu maddelerin piyasaya arzı veya kullanımı kısıtlanabilir veya tamamen yasaklanabilir. Kısıtlamalar, belirli kullanımları, konsantrasyonları veya ürün türlerini hedef alabilir.

2025'te Güncel Uygulamalar

2025 itibarıyla, KKDİK'in uygulanması daha sistematik hale gelmiştir. ÇŞB tarafından oluşturulan "Kimyasallar Bilgi Sistemi" (KBS) üzerinden tüm işlemler yürütülmektedir. Firmaların, kimyasal maddelerinin güncel durumunu, olası SVHC statülerini ve izin/kısıtlama gerekliliklerini takip etmeleri büyük önem taşımaktadır. Ayrıca, tedarik zinciri boyunca bilgi akışının sağlanması, özellikle Güvenlik Bilgi Formlarının (GBF) güncel ve doğru olması kritik bir gerekliliktir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

KKDİK, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile entegre bir şekilde, işyerlerinde kullanılan kimyasalların güvenliğinin sağlanmasında merkezi bir rol oynar. Yönetmelik, kimyasal maddeleri piyasaya süren firmalara önemli yükümlülükler getirir:

• Kayıt Yükümlülüğü: Belirlenen tonajların üzerindeki kimyasal maddelerin ÇŞB'ye kayıt edilmesi.
• Bilgi Verme Yükümlülüğü: Tedarik zinciri boyunca kimyasal maddeler hakkında gerekli bilgilerin (GBF gibi) paylaşılması.
• Değerlendirme Yükümlülüğü: Kimyasal maddelerin risklerinin değerlendirilmesi ve güvenli kullanım koşullarının belirlenmesi.
• İzin Yükümlülüğü: İzin gerektiren maddeler için izin başvurularının yapılması.
• Kısıtlama Uyum: Kısıtlanmış maddelerin kullanımına veya piyasaya arzına ilişkin düzenlemelere uyulması.

KKDİK'in temelini oluşturan bazı önemli yönetmelikler ve standartlar şunlardır:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İş sağlığı ve güvenliği genel prensiplerini belirler.
• Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK): Kimyasal maddelerin yönetimine ilişkin detayları içerir.
• Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA Yönetmeliği): Kimyasalların sınıflandırılması ve etiketlenmesi kurallarını belirler.
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: İş ekipmanlarının güvenli kullanımını düzenler.
• ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri: İşyerlerinde İSG yönetiminin sistematik bir şekilde kurulmasını ve sürdürülmesini sağlar.

2025 yılı itibarıyla, bu mevzuatlar sürekli güncellenmekte ve denetimler sıkılaştırılmaktadır. Firmaların mevzuata uyumu, hem yasal cezai yaptırımlardan kaçınmak hem de iş sağlığı ve güvenliğini en üst düzeyde sağlamak açısından hayati önem taşır.

Kimler İçin Gereklidir?

KKDİK (Türkiye REACH), kimyasal maddelerle ilgili faaliyet gösteren çok geniş bir yelpazedeki işletmeleri kapsamaktadır. Başlıca sorumlu taraflar şunlardır:

• Türk Sanayicileri ve Üreticileri: Kendi üretim süreçlerinde kullandıkları veya ürettikleri kimyasal maddeleri piyasaya arz edenler.
• İthalatçılar: Türkiye'ye kimyasal madde ithal eden firmalar.
• Alt Kullanıcılar: Kimyasal maddeleri sanayi veya mesleki faaliyetlerinde kullanan firmalar (örn. boya, temizlik malzemesi, kozmetik üreticileri vb.).
• Yeniden Paketleyiciler ve Yeniden Etiketleyiciler: Kimyasal maddelerin ambalajını veya etiketini değiştiren firmalar.
• Sonraki Temsilciler (Only Representative - OR): Türkiye'de yerleşik olmayan üreticilerin Türkiye'deki yasal temsilcileri.

Bir kimyasal maddeyi piyasaya süren veya ithal eden her tüzel veya gerçek kişi, KKDİK kapsamında belirli yükümlülüklere sahiptir. 2025'te, özellikle tedarik zincirinin alt kademelerindeki firmaların da sorumlulukları daha net belirlenmiş durumdadır. Bir kimyasal maddenin piyasaya arzı veya ithalatı söz konusu olduğunda, ilgili firma öncelikle kendi yükümlülüklerini ve bir önceki tedarikçiden alması gereken bilgileri sorgulamalıdır.

Avantajları ve Faydaları

KKDİK (Türkiye REACH), işletmeler için sadece bir yasal zorunluluk olmanın ötesinde, önemli avantajlar ve faydalar sunmaktadır:

• Artan Güvenlik Kültürü: Kimyasalların risklerinin daha iyi anlaşılması ve yönetilmesi sayesinde iş sağlığı ve güvenliği standartları yükselir. Çalışanlar ve çevre üzerindeki olumsuz etkiler azalır.
• Pazar Erişimi ve Rekabet Gücü: KKDİK uyumluluğu, uluslararası pazarlarda rekabet avantajı sağlar. Avrupa Birliği pazarına ihracat yapan firmalar için bu uyumluluk zorunludur.
• Maliyet Optimizasyonu: Kimyasal maddelerin risklerinin erken tespiti, olası kazaların, sağlık sorunlarının ve çevre kirliliğinin önüne geçerek uzun vadede maliyet tasarrufu sağlar.
• İnovasyon ve Sürdürülebilirlik: Yönetmelik, daha güvenli alternatif kimyasalların geliştirilmesini teşvik eder, bu da sürdürülebilir üretim ve tüketim modellerini destekler.
• Şeffaflık ve Bilgi Akışı: Tedarik zinciri boyunca kimyasal maddeler hakkındaki bilgilerin şeffaf bir şekilde paylaşılması, risklerin daha etkin yönetilmesine olanak tanır.
• Yasal Uyumluluk ve İtibar: Mevzuata tam uyum, yasal yaptırımlardan kaçınmayı ve firma itibarını güçlendirmeyi sağlar.

2025 itibarıyla, bu avantajlar daha da belirginleşmiş olup, KKDİK uyumluluğu, kurumsal sürdürülebilirlik ve stratejik planlamanın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir.