Gaziantep Bölüm 3 Bileşimi: Kapsamlı Bir Bakış ve 2025 Uygulamaları

İş sağlığı ve güvenliği alanında, kimyasal maddelerin güvenli kullanımı hayati önem taşımaktadır. Bu bağlamda, Bölüm 3 bileşimi, bir kimyasal ürünün içerik bilgisini detaylandıran kritik bir unsurdur. Özellikle 2025 ve sonrasında, güncellenen mevzuat ve artan bilinç düzeyi ile Bölüm 3 bileşiminin doğru ve eksiksiz bir şekilde hazırlanması, işverenlerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi ve çalışanların sağlığını koruması açısından vazgeçilmez hale gelmiştir. Bu rehber, KİMYASAL DEĞERLENDİRME UZMANI perspektifiyle, Bölüm 3 bileşiminin ne anlama geldiğini, neden bu kadar önemli olduğunu ve 2025 itibarıyla güncel yasal gerekliliklerini detaylı bir şekilde ele alacaktır. Hedef kitlemiz, kimyasal madde üreticileri, ithalatçıları, dağıtıcıları ve bu maddeleri işyerlerinde kullanan tüm işverenlerdir.

Bölüm 3 Bileşimi Nedir?

Bölüm 3 bileşimi, bir kimyasal maddenin veya karışımın içeriğinde bulunan tüm bileşenlerin, tehlike sınıflandırmalarına göre ayrıntılı bir şekilde listelendiği bölümdür. Bu bölüm, genellikle Güvenlik Bilgi Formları (GBF) kapsamında yer alır ve bir kimyasalın potansiyel risklerini anlamak için temel teşkil eder. 2025 itibarıyla, bu bölümün hazırlanmasında uluslararası standartlar ve Türkiye'deki ilgili mevzuat (özellikle REACH Tüzüğü'nün Türkiye'deki uyarlamaları ve KKDIK Yönetmeliği) esas alınmaktadır. Bölüm 3'te yer alan bilgiler, hem kimyasalın üreticisi veya ithalatçısı tarafından sağlanmalı hem de işyerinde bu maddeyi kullanan işveren tarafından anlaşılmalıdır.

Bölüm 3 bileşiminde yer alması gereken temel unsurlar şunlardır:

• Kimyasal Adı (IUPAC Adı): Maddenin uluslararası kabul görmüş kimyasal adlandırma sistemine göre belirlenen adı.
• CAS Numarası (Chemical Abstracts Service Registry Number): Her kimyasal maddeye özgü benzersiz tanımlayıcı numara.
• EC Numarası (European Community Number): Avrupa Birliği bünyesinde kullanılan kimyasal madde numarası.
• Konsantrasyon Aralığı: Karışımlarda, her bir bileşenin belirli bir ağırlıkça veya hacimce yüzde (%) aralığı belirtilir. Bu, özellikle tehlikeli maddelerin belirli eşik değerlerinin altında veya üstünde olup olmadığını belirlemek için kritiktir.
• Tehlike Sınıflandırması: Her bir bileşenin, GHS (Uyumlaştırılmış Küresel Sistem) veya CLP (Sınıflandırma, Etiketleme ve Ambalajlama) gibi ilgili mevzuata göre tehlike sınıfları ve kategorileri.
• Eşlik Eden Tehlike İfadeleri (H-İfadeleri): Bileşenin spesifik tehlikelerini tanımlayan kodlar (örneğin, H315 - Cilt tahrişine neden olur).
• Önleyici Tedbir İfadeleri (P-İfadeleri): Bileşenin güvenli kullanımı ve maruziyeti önlemek için alınması gereken önlemleri belirten kodlar (örneğin, P280 - Koruyucu eldiven/koruyucu giysi/göz koruyucu/yüz koruyucu kullanın).

2025 itibarıyla, özellikle 'karışımlar' bölümünde, bir karışımın tehlikeli olarak sınıflandırılmasına neden olan tüm bileşenlerin (belirli konsantrasyon eşiklerinin üzerindekiler) listelenmesi zorunludur. Düşük konsantrasyonlarda bulunan ancak yine de tehlike oluşturan maddeler de belirtilmelidir. GBF'nin bu bölümü, kimyasalın doğru şekilde etiketlenmesi ve risk değerlendirmelerinin yapılabilmesi için temel veri setini oluşturur.

Bölüm 3 Bileşimi Nasıl Hazırlanır ve Uygulanır?

Bölüm 3 bileşiminin hazırlanması, titiz bir çalışma gerektirir ve genellikle kimyasal madde üreticileri, ithalatçıları veya formülatörleri tarafından gerçekleştirilir. Bu süreç, aşağıdaki adımları içerebilir:

1. Maddenin Tanımlanması: Kullanılan tüm kimyasal maddelerin doğru kimyasal adları, CAS ve EC numaraları ile eksiksiz bir şekilde belirlenmesi.
2. Veri Toplama: Her bir bileşenin güncel tehlike sınıflandırmaları, toksikolojik ve ekotoksikolojik verileri gibi ilgili tüm bilgilerin toplanması. Bu veriler, tedarikçilerden alınan GBF'ler, bilimsel yayınlar veya kimyasal veri tabanlarından elde edilebilir.
3. Sınıflandırma ve Hesaplama: Karışımlarda, GHS/CLP veya ilgili ulusal mevzuata göre bileşenlerin tehlike sınıflandırmalarının yapılması. Karışımın genel tehlike sınıflandırması, içerdiği bileşenlerin konsantrasyonları ve kendi tehlike özellikleri dikkate alınarak hesaplanır.
4. GBF'nin Hazırlanması: Toplanan ve sınıflandırılan tüm bilgilerin, GBF'nin 16 bölümünün standart formatına uygun olarak, özellikle Bölüm 3'e işlenmesi.
5. Güncelleme ve Gözden Geçirme: Mevzuatta veya kimyasalın içeriğinde herhangi bir değişiklik olduğunda, Bölüm 3 bileşiminin ve dolayısıyla GBF'nin düzenli olarak güncellenmesi. 2025 itibarıyla, bu güncellemelerin mevzuata uygunluğu sürekli olarak takip edilmelidir.

İşverenler açısından ise, Bölüm 3 bileşiminin uygulanması, işyerinde kullanılan kimyasalların risklerini anlamak ve yönetmekle ilgilidir. Bu, aşağıdaki adımları içerir:

• GBF'lerin Temini ve Saklanması: İşyerinde kullanılan tüm kimyasal maddelere ait güncel GBF'lerin tedarikçilerden temin edilmesi ve kolayca erişilebilir bir şekilde saklanması.
• Risk Değerlendirmesi: Bölüm 3'te yer alan bileşen bilgileri kullanılarak, kimyasalın işyerindeki kullanım şekline, maruziyet potansiyeline ve çalışma koşullarına göre risk değerlendirmesinin yapılması.
• Eğitim ve Bilgilendirme: Çalışanların, kullandıkları kimyasalların içerdiği tehlikeler ve Bölüm 3 bileşiminde yer alan bilgiler hakkında eğitilmesi ve bilgilendirilmesi.
• Kontrol Önlemlerinin Belirlenmesi: Risk değerlendirmesi sonuçlarına göre, uygun kişisel koruyucu donanımların (KKD) seçimi, havalandırma sistemlerinin kurulması, hijyen önlemleri gibi kontrol önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanması.

2025'te, iş sağlığı ve güvenliği denetimlerinde, GBF'lerin güncelliği ve Bölüm 3 bileşiminin doğruluğu önemli bir denetim kalemi olacaktır. Özellikle KKDIK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması) Yönetmeliği'nin getirdiği yükümlülükler, bu sürecin daha da kritik hale gelmesini sağlamıştır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Bölüm 3 bileşimi ile ilgili yasal zorunluluklar, hem ulusal mevzuatımız hem de uluslararası standartlar tarafından belirlenmektedir. Bu zorunluluklar, işverenlerin ve kimyasal tedarikçilerinin uyması gereken temel prensipleri oluşturur.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

6331 sayılı Kanun, işverenlerin işyerindeki riskleri belirlemesini, değerlendirmesini ve gerekli önlemleri almasını zorunlu kılar. Kimyasal maddelerle ilgili risklerin değerlendirilmesi, bu maddelerin içerik bilgilerinin doğru bir şekilde bilinmesini gerektirir. GBF'ler ve Bölüm 3 bileşimi, bu risk değerlendirme sürecinin temelini oluşturur. Kanun, aynı zamanda çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimini de kapsamaktadır.

KKDIK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması) Yönetmeliği (2017/2157)

KKDIK Yönetmeliği, REACH Tüzüğü'nün Türkiye'ye uyarlanmış halidir ve kimyasalların üretimi, ithalatı ve kullanımıyla ilgili kapsamlı düzenlemeler getirir. Bu yönetmelik kapsamında, kimyasal maddelerin ve karışımların tehlike sınıflandırması, etiketlenmesi ve GBF'lerinin hazırlanması zorunludur. Bölüm 3 bileşimi, KKDIK kapsamında GBF'nin ayrılmaz bir parçasıdır ve içeriğin doğru ve güncel olması büyük önem taşır. 2025 itibarıyla, yönetmeliğin güncel hükümleri ve uygulama takvimleri yakından takip edilmelidir.

Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA Yönetmeliği)

SEA Yönetmeliği, kimyasal maddelerin ve karışımların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanması konusunda uluslararası (GHS) ve Avrupa Birliği (CLP) mevzuatına uyumu sağlamaktadır. Bölüm 3 bileşimi, bir kimyasalın SEA Yönetmeliği'ne göre doğru şekilde sınıflandırılabilmesi ve etiketlenebilmesi için gerekli temel bilgiyi sağlar.

ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri)

ISO 45001 standardı, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinin kurulması ve sürdürülmesi için uluslararası bir çerçeve sunar. Bu standart, tehlikeli maddelerin yönetimi, risk değerlendirmesi ve acil durum hazırlığı gibi konuları kapsar. Bölüm 3 bileşimindeki bilgiler, ISO 45001'in gerektirdiği risk değerlendirmelerinin ve kontrol önlemlerinin etkin bir şekilde planlanmasına ve uygulanmasına yardımcı olur.

2025 Güncel Durum: 2025 itibarıyla, Türkiye'de kimyasal güvenliği alanında önemli bir bilinç artışı gözlemlenmektedir. KKDIK'in tam olarak uygulanması ve AB ile entegrasyonun artması, GBF'lerin hazırlanması ve Bölüm 3 bileşiminin doğruluğu konusunda daha sıkı denetimlere yol açmaktadır. İşverenlerin, güncel mevzuata tam uyum sağlamaları ve bu bilgileri etkin bir şekilde kullanmaları, yasal yaptırımlardan kaçınmak ve çalışan sağlığını güvence altına almak için kritik öneme sahiptir.

Kimler İçin Gereklidir?

Bölüm 3 bileşimi, kimyasal maddelerin tedarik zincirindeki tüm paydaşlar için gereklidir. Bu, başlıca aşağıdaki grupları kapsar:

• Kimyasal Madde Üreticileri ve İthalatçıları: Ürettikleri veya ithal ettikleri kimyasal maddelerin içeriğini doğru bir şekilde tanımlamak ve GBF'lerini hazırlamakla yükümlüdürler. Bölüm 3, bu GBF'lerin temelini oluşturur.
• Kimyasal Karışım Formülatörleri: Farklı kimyasalları karıştırarak yeni ürünler oluşturan firmalar, nihai ürünün içeriğini ve tehlike sınıflandırmasını belirlemek için Bölüm 3 bileşimini doğru hazırlamak zorundadır.
• Dağıtıcılar ve Toptancılar: Tedarik zincirinde yer alan ve kimyasalları yeniden paketleyen veya dağıtan firmalar, orijinal GBF'lerin güncel ve doğru olduğundan emin olmalı ve müşterilerine sunmalıdır.
• İşverenler (Kullanıcılar): İşyerlerinde kimyasal madde kullanan tüm işverenler, bu maddelerin GBF'lerini temin etmeli ve Bölüm 3 bileşimindeki bilgileri kullanarak işyeri risklerini değerlendirmelidir. Bu, işçilerin sağlığını ve güvenliğini sağlamanın temel adımıdır.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonelleri: İSG uzmanları, risk değerlendirmeleri yapmak, eğitim programları hazırlamak ve işyerinde kimyasal güvenliği standartlarını oluşturmak için Bölüm 3 bileşimindeki bilgilere başvururlar.
• Acil Müdahale Ekipleri: Kimyasal dökülmeler, yangınlar veya diğer acil durumlarda, Bölüm 3 bileşimi, müdahale ekiplerinin doğru kimyasalları, olası reaksiyonları ve alınması gereken önlemleri anlamalarına yardımcı olur.

2025 itibarıyla, tedarik zincirinde şeffaflığın artması ve kimyasal güvenliği konusundaki farkındalığın yükselmesiyle birlikte, Bölüm 3 bileşiminin doğruluğu ve erişilebilirliği daha da önem kazanmıştır. Herhangi bir eksiklik veya yanlışlık, hem yasal sorunlara hem de ciddi iş kazalarına yol açabilir.

Avantajları ve Faydaları

Bölüm 3 bileşiminin doğru ve eksiksiz bir şekilde hazırlanması ve kullanılması, işyerleri ve tüm paydaşlar için önemli avantajlar ve faydalar sağlar:

• Yasal Uyumluluk: KKDIK, SEA gibi ilgili mevzuata uyumu sağlar, denetimlerde olası yaptırımları ve cezaları önler.
• Gelişmiş Risk Yönetimi: Kimyasalın içeriğini detaylı olarak bilmek, işyerindeki maruziyet risklerinin daha doğru bir şekilde belirlenmesini ve etkili kontrol önlemlerinin alınmasını sağlar.
• Çalışan Sağlığının Korunması: Tehlikeli bileşenlerin bilinmesi, çalışanların bu maddelere karşı korunmasına yönelik uygun KKD'lerin seçilmesine ve güvenli çalışma prosedürlerinin oluşturulmasına olanak tanır.
• Etkin Acil Durum Müdahalesi: Acil durumlarda, kimyasalın içeriği hakkında doğru bilgiye sahip olmak, müdahale ekiplerinin daha hızlı ve etkili hareket etmesini sağlar, hasarı ve olası yaralanmaları minimize eder.
• Ürün Güvenliği ve İtibar: Ürünlerin içerik bilgilerini şeffaf bir şekilde sunmak, müşteri güvenini artırır ve firmanın ürün güvenliği konusundaki itibarını güçlendirir.
• Maliyet Tasarrufu: Kazaların ve meslek hastalıklarının önlenmesi, işgünü kayıplarını azaltır ve tedavi masraflarını düşürür.
• Uluslararası Ticaret Kolaylığı: GBF'lerin uluslararası standartlara uygun olması, ürünlerin uluslararası pazarlarda kabul görmesini kolaylaştırır.
• Çevresel Koruma: Kimyasalların tehlikeli bileşenlerinin bilinmesi, çevresel risklerin daha iyi yönetilmesine ve uygun bertaraf yöntemlerinin belirlenmesine yardımcı olur.

2025 itibarıyla, sürdürülebilirlik ve sorumlu kimyasal yönetimi anlayışının yaygınlaşmasıyla birlikte, Bölüm 3 bileşiminin sağladığı şeffaflık ve güvenlik faydaları daha da değerli hale gelmektedir.