Iğdır SDS Hazırlama: Güvenli Kimyasal Kullanımın Temeli

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında, kimyasalların güvenli bir şekilde yönetilmesi, hem çalışanların sağlığını korumak hem de yasal uyumluluğu sağlamak açısından hayati öneme sahiptir. Bu noktada, SDS (Güvenlik Bilgi Formu) hazırlama süreci, kimyasal maddelerin risklerinin doğru bir şekilde iletilmesinde kilit rol oynar. 2025 yılına girerken, SDS hazırlama standartları ve gereklilikleri daha da gelişmiş bir çerçeveye oturmuştur. Bu rehber, KİMYASAL DEĞERLENDİRME UZMANI perspektifiyle, SDS hazırlama sürecinin tanımını, önemini, yasal zorunluluklarını ve güncel uygulamalarını detaylandırarak, firmaların bu kritik süreci en doğru şekilde yönetmelerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Hedef kitlemiz, kimyasal madde üreten, ithal eden, dağıtan veya kullanan tüm işletmeler ile İSG profesyonelleridir.

SDS Hazırlama Nedir?

SDS hazırlama, bir kimyasal maddenin veya karışımın, insan sağlığı ve çevre üzerindeki potansiyel tehlikelerini, güvenli kullanım koşullarını, acil durum müdahale bilgilerini ve bertaraf yöntemlerini içeren kapsamlı bir belgenin oluşturulmasıdır. Bu form, kimyasal ürünün üreticisi veya ithalatçısı tarafından hazırlanır ve ürünün tedarik zinciri boyunca ilgili tüm taraflara (işverenler, çalışanlar, acil durum ekipleri vb.) ulaştırılması zorunludur. 2025 itibarıyla SDS'ler, Birleşmiş Milletler'in Küresel Uyumlu Sınıflandırma ve Etiketleme Sistemi (GHS) ile tam uyumlu hale gelmiş olup, 16 bölümden oluşan standart bir format izlemektedir. Bu standartlaşma, bilgilerin daha kolay anlaşılmasını ve küresel düzeyde tutarlılığın sağlanmasını hedefler.

Güncel mevzuat ve uluslararası standartlar doğrultusunda hazırlanan SDS'ler, kimyasal maddelerin risklerini minimize etmek için kritik bir araçtır. Bu belgeler, sadece bir yasal gereklilik olmanın ötesinde, işyerlerinde proaktif bir risk yönetimi kültürünün oluşturulmasına katkı sağlar. 2025'te güncellenen içerikler, özellikle yeni ortaya çıkan bilimsel bulgular ve teknolojik gelişmeler ışığında, kimyasalların olası etkilerini daha detaylı ve güncel bilgilerle sunmaktadır.

SDS İçeriğinin Temel Unsurları (2025 Güncel Yapısı):

• 1. Madde/Karışım ve Şirket Tanımlaması: Ürün adı, üretici/ithalatçı bilgileri ve acil durum irtibat bilgileri.
• 2. Tehlike Tanımlaması: Kimyasalın sınıflandırılması, tehlike sembolleri, tehlike ve önleyici ifadeler.
• 3. Bileşimi/İçindekiler Hakkında Bilgi: Tehlikeli bileşenlerin kimliği ve konsantrasyonları.
• 4. İlk Yardım Önlemleri: Maruz kalma durumunda uygulanacak acil tıbbi müdahale bilgileri.
• 5. Yangınla Mücadele Önlemleri: Uygun söndürme maddeleri ve özel tehlikeler.
• 6. Kaza Sonucu Yayılma Önlemleri: Sızıntı veya dökülme durumunda alınacak tedbirler.
• 7. Elleçleme ve Depolama: Güvenli kullanım ve saklama koşulları.
• 8. Maruz Kalma Kontrolleri/Kişisel Korunma: Maruziyet sınırları ve gerekli kişisel koruyucu ekipmanlar (KKE).
• 9. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler: Görünüm, koku, kaynama noktası, pH vb.
• 10. Kararlılık ve Reaktivite: Kimyasalın kararlılığı ve kaçınılması gereken durumlar.
• 11. Toksikolojik Bilgiler: Sağlık üzerindeki etkileri, akut ve kronik toksisite verileri.
• 12. Ekolojik Bilgiler: Çevre üzerindeki etkileri, kalıcılık ve bozunabilirlik.
• 13. Bertaraf Etme Önerileri: Güvenli imha yöntemleri.
• 14. Taşıma Bilgileri: Nakliye sırasında uyulması gereken düzenlemeler.
• 15. Mevzuat Bilgileri: Ürünle ilgili ulusal ve uluslararası düzenlemeler.
• 16. Diğer Bilgiler: Hazırlanma tarihi, revizyon bilgileri vb.

SDS Hazırlama Nasıl Çalışır?

SDS hazırlama süreci, titiz bir veri toplama, analiz ve belgeleme çalışmasını gerektirir. 2025 itibarıyla bu süreç, hem mevzuata tam uyumluluğu hem de güncel bilimsel verileri dikkate alarak yürütülmektedir. Süreç genel olarak şu adımları içerir:

1. Kimyasalın Tanımlanması ve Sınıflandırılması: Üretilen veya ithal edilen kimyasalın tam adı, CAS numarası ve içerdiği tüm tehlikeli maddeler belirlenir. Ardından, GHS (Küresel Uyumlu Sınıflandırma ve Etiketleme Sistemi) kriterlerine göre kimyasalın tehlike sınıfları ve kategorileri belirlenir.
2. Veri Toplama ve Analizi: Kimyasalın fiziksel, kimyasal, toksikolojik ve ekolojik özellikleri hakkında güvenilir kaynaklardan (bilimsel yayınlar, bağımsız laboratuvar analizleri, üretici verileri) detaylı bilgi toplanır. 2025 güncel verileri, en son bilimsel araştırmaları ve toksisite çalışmalarını içermelidir.
3. Tehlike İfadelerinin Belirlenmesi: Sınıflandırmaya göre uygun tehlike sembolleri, tehlike ifadeleri (H ifadeleri) ve önleyici ifadeler (P ifadeleri) seçilir.
4. SDS Formatının Oluşturulması: ISO 11014 standardına uygun olarak hazırlanan 16 bölümlük standart SDS şablonu kullanılır. Her bölüm, toplanan ve analiz edilen bilgilerle eksiksiz bir şekilde doldurulur.
5. Yasal Uyum Kontrolü: Hazırlanan SDS'nin, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDIK) ve ilgili diğer ulusal mevzuata uygunluğu kontrol edilir. 2025 itibarıyla KKDIK'in güncel hükümleri dikkate alınmalıdır.
6. Dil ve Çeviri Kontrolü: SDS'nin, ürünün pazarlanacağı veya kullanılacağı dilde doğru ve anlaşılır bir şekilde sunulduğundan emin olunur. Türkçe SDS hazırlama zorunluluğu, Türkiye'deki tüm işletmeler için geçerlidir.
7. Yayınlama ve Güncelleme: Tamamlanan SDS, ürünle birlikte müşterilere sunulur. Kimyasalın tehlike sınıflandırmasında veya mevzuatta önemli değişiklikler olduğunda, SDS'nin derhal güncellenmesi ve ilgili taraflara bildirilmesi gerekmektedir.

2025'te Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Nanomalzemeler ve Yeni Nesil Kimyasallar: Bu tür kimyasalların özel risk değerlendirmeleri ve buna uygun SDS güncellemeleri.
• Biyolojik İzleme Verileri: Çalışan sağlığı takibi için ek biyolojik izleme bilgileri.
• Çevresel Etki Değerlendirmeleri: Daha detaylı ekotoksikolojik ve çevresel kader bilgileri.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Durum)

Türkiye'de SDS hazırlama yükümlülüğü, öncelikli olarak 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDIK) tarafından düzenlenmektedir. Bu mevzuat, Avrupa Birliği'nin REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) ve CLP (Classification, Labelling and Packaging) düzenlemeleriyle uyumlu hale getirilmiştir. 2025 itibarıyla bu mevzuatların güncel hükümleri ve uygulama esasları dikkate alınarak SDS hazırlama süreci yönetilmelidir.

Temel Yasal Düzenlemeler:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, işyerinde bulunan kimyasalların risklerini değerlendirme ve çalışanları bilgilendirme yükümlülüğünü genel çerçevede belirler.
• Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDIK): Bu yönetmelik, kimyasalların piyasaya arz edilmesi ve kullanılmasıyla ilgili detaylı hükümleri içerir. Özellikle, tehlikeli kimyasalların üreticileri ve ithalatçıları için SDS hazırlama ve bildirim zorunluluğunu getirir. 2025 itibarıyla KKDIK'in güncellenmiş ekleri ve bildirim süreleri takip edilmelidir.
• Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA): Bu yönetmelik, GHS (Küresel Uyumlu Sınıflandırma ve Etiketleme Sistemi) prensiplerini Türkiye'ye uyarlayarak, kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanması konusunda standartlar belirler. SDS'ler, SEA yönetmeliğine uygun olarak tehlike bilgilerini içermelidir.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği: İşverenlerin, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğünü ve bu profesyonellerin kimyasal risk değerlendirmelerindeki rolünü tanımlar.

2025 Mevzuat Güncellemeleri ve Beklentiler:

2025 itibarıyla mevzuat güncellemeleri, özellikle aşağıdaki alanlara odaklanmaktadır:

• Sürdürülebilirlik ve Çevre Odaklılık: Kimyasalların çevresel etkileri ve döngüsel ekonomi prensipleriyle uyumu konularında daha sıkı düzenlemeler.
• Yeni Tehlike Sınıfları: Endokrin bozucu, kalıcı, birikici ve toksik (PBT) veya çok kalıcı ve çok birikici (vPvB) maddeler gibi yeni tehlike sınıflarının tanımlanması ve bu maddeler için ek veri gereklilikleri.
• Dijitalleşme ve Veri Paylaşımı: Kimyasal bildirim ve kayıt süreçlerinin dijital platformlar üzerinden yürütülmesi ve veri paylaşımının artırılması.

ISO Standartları:

• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): İşyerlerindeki kimyasal risklerin sistematik yönetimi için bir çerçeve sunar. SDS'ler, bu standardın gerektirdiği risk değerlendirmesi ve bilgi paylaşımı süreçlerinin temelini oluşturur.
• ISO 11014 (Güvenlik Bilgi Formları): Uluslararası düzeyde kabul görmüş 16 bölümlü SDS formatını belirler. Türkiye'deki SDS hazırlama süreçleri bu standarda büyük ölçüde uyum sağlamaktadır.

Kimler İçin Gereklidir?

SDS hazırlama yükümlülüğü, kimyasal maddelerin yaşam döngüsünün farklı aşamalarında yer alan tüm paydaşlar için geçerlidir. Bu, hem kimyasalları üretenler hem de kullananlar için geçerli bir gerekliliktir. 2025 itibarıyla bu kapsam daha da genişlemiş ve detaylanmıştır.

SDS Hazırlama Zorunluluğu Olan Kurum ve Kişiler:

• Kimyasal Madde Üreticileri: Kendi ürettikleri kimyasallar için SDS hazırlamak ve müşterilerine sunmakla yükümlüdürler.
• Kimyasal Madde İthalatçıları: Yurtdışından ithal ettikleri kimyasallar için, ulusal mevzuata uygun SDS'leri hazırlamak veya mevcut SDS'leri uyarlamakla sorumludurlar.
• Kimyasal Madde Dağıtıcıları ve Toptancıları: Tedarik zincirinde yer alan kimyasalların SDS'lerinin güncel olduğundan emin olmalı ve müşterilerine iletmelidirler.
• İşverenler: İşyerlerinde kullandıkları kimyasal maddelere ait SDS'leri temin etmek, çalışanların erişimine açık tutmak ve bu bilgileri kullanarak risk değerlendirmesi yapmakla yükümlüdürler.
• Alt Kullanıcılar: Üretilen veya ithal edilen kimyasalları kendi üretim süreçlerinde kullanan işletmelerin, tedarikçilerinden aldıkları SDS'leri saklamaları ve çalışanlarını bilgilendirmeleri gerekir.

Özel Durumlar ve Ek Gereklilikler (2025):

• Karışımlar: Birden fazla kimyasalın bir araya gelmesiyle oluşan karışımlar için, tehlikeli bileşenlerin oranlarına göre ayrı bir SDS hazırlanması gerekmektedir.
• AB Dışı Ülkelerden İthalat: Türkiye'ye ithal edilen kimyasallar için, ulusal mevzuata (KKDIK, SEA) uyumlu Türkçe SDS'ler zorunludur. Gerekirse uluslararası SDS'lerin çevirisi ve uyarlaması yapılmalıdır.
• Yeni Kimyasallar: Piyasaya yeni sürülen kimyasallar için ön bildirim ve kayıt süreçleri ile birlikte SDS hazırlama yükümlülüğü de başlar.

Avantajları ve Faydaları

SDS hazırlama ve bu formların etkin kullanımı, bir işletme için sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, önemli stratejik avantajlar ve faydalar sunar. 2025 itibarıyla bu faydalar, sürdürülebilirlik ve iş güvenliği kültürünün entegrasyonuyla daha da belirginleşmektedir.

İşletmeler İçin SDS Hazırlama Avantajları:

• Yasal Uyumluluk ve Cezalardan Kaçınma: Mevzuata tam uyum sağlayarak olası idari para cezalarını ve hukuki yaptırımları önler. 6331 ve KKDIK gibi yönetmeliklere uyum, işletme itibarını da korur.
• Çalışan Sağlığı ve Güvenliğinin Artırılması: Kimyasalların tehlikeleri ve güvenli kullanım yöntemleri hakkında çalışanları bilinçlendirerek iş kazaları ve meslek hastalıklarını azaltır. Bu, işgücü verimliliğini doğrudan etkiler.
• Risk Yönetimi ve Önleme: SDS'lerde yer alan bilgiler, işyerindeki kimyasal risklerin doğru bir şekilde belirlenmesine, değerlendirilmesine ve kontrol altına alınmasına olanak tanır. Bu, proaktif bir güvenlik kültürü oluşturulmasını sağlar.
• Acil Durum Hazırlığı: Yangın, dökülme veya zehirlenme gibi acil durumlarda nasıl müdahale edileceğine dair net bilgiler sunarak, olayların daha kontrollü yönetilmesine ve hasarın minimize edilmesine yardımcı olur.
• Ürün Kalitesi ve Güvenilirliği: Kapsamlı ve doğru SDS'ler, ürünün güvenli bir şekilde üretildiğini ve pazarlandığını göstererek müşteri güvenini artırır ve marka imajını güçlendirir.
• Tedarik Zinciri Yönetimi: Tedarik zincirindeki tüm tarafların kimyasalların riskleri hakkında bilgilendirilmesini sağlayarak, işbirliğini ve şeffaflığı artırır.
• Çevresel Sorumluluk: Kimyasalların çevreye etkileri hakkında verilen bilgiler, işletmelerin çevresel sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmalarına katkı sağlar.
• Maliyet Tasarrufu: İş kazaları, sağlık sorunları, çevresel hasarlar ve yasal cezalar gibi maliyetleri azaltarak uzun vadede tasarruf sağlar.

2025'te Öne Çıkan Değerler:

• Sürdürülebilirlik Raporlaması: SDS'lerdeki çevresel veriler, sürdürülebilirlik raporlaması için girdi sağlar.
• Dijital Dönüşüm: SDS'lerin dijital platformlarda yönetilmesi, erişim kolaylığı ve güncellemelerin hızlı takibi.
• Global Pazarlara Erişim: Uluslararası standartlara uygun SDS'ler, ihracat yapan firmalar için global pazarlara erişimi kolaylaştırır.