Isparta CLP/SEA Sınıflandırma ve Etiketleme: Güvenli Kimyasal Yönetiminin Temeli (2025)

Günümüzde kimyasalların güvenli kullanımı, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanının en kritik unsurlarından biridir. Bu bağlamda, CLP/SEA sınıflandırma ve etiketleme, tehlikeli maddelerin potansiyel risklerini doğru bir şekilde belirlemek, bu riskleri paydaşlara etkin bir şekilde iletmek ve nihayetinde insan sağlığı ile çevreyi korumak için vazgeçilmez bir araç haline gelmiştir. 2025 yılı itibarıyla bu süreçlerin önemi daha da artmış, mevzuat güncellemeleri ve sektörel beklentilerle birlikte daha kapsamlı bir anlayış gerektirmektedir. Bu rehber, kimyasal değerlendirme uzmanları, üreticiler, ithalatçılar, dağıtıcılar ve kimyasal maddelerle doğrudan veya dolaylı olarak temas eden tüm profesyoneller için hazırlanmıştır. Amacımız, CLP/SEA'nın ne olduğunu, nasıl çalıştığını, yasal zorunluluklarını ve bu sürecin işletmeler için sunduğu avantajları 2025 güncel bilgileriyle detaylı bir şekilde aktarmaktır. Güvenli bir çalışma ortamı ve sürdürülebilir bir gelecek için kimyasal risklerin doğru yönetimi esastır.

CLP/SEA Sınıflandırma ve Etiketleme Nedir?

CLP (Classification, Labelling and Packaging) Tüzüğü ve SEA (Substances and Mixtures of European Agreement) uygulaması, Avrupa Birliği'nde ve bu mevzuata uyum sağlayan ülkelerde kullanılan tehlikeli maddelerin sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanması için belirlenmiş bir çerçevedir. Temel amacı, kimyasal maddelerin ve karışımların insan sağlığı ve çevre üzerindeki potansiyel tehlikelerini uluslararası kabul görmüş bir sistemle tanımlamak ve bu bilgileri risk taşıyan tüm taraflara anlaşılır bir şekilde iletmektir. 2025 itibarıyla bu sistem, küresel kimyasal güvenliğin temel taşı olmaya devam etmektedir.

Bu sistem, Birleşmiş Milletler tarafından geliştirilen Tehlikeli Maddelerin Sınıflandırılması ve Etiketlenmesi Küresel Uyum Sistemi (GHS - Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals) üzerine kuruludur. CLP/SEA, GHS'nin Avrupa Birliği'ndeki yasal düzenlemesidir ve Türkiye'nin de dahil olduğu birçok ülkenin kendi mevzuatlarını oluştururken referans aldığı temel dokümandır. Bu süreç, kimyasal maddelerin fiziksel, sağlık ve çevresel tehlikelerine göre kategorize edilmesini ve bu kategorilere uygun olarak tehlike piktogramları, sinyal kelimeleri, tehlike ifadeleri (H-ibareleri) ve önleyici tedbir ifadeleri (P-ibareleri) içeren etiketlerle piyasaya sunulmasını zorunlu kılar.

CLP/SEA Sınıflandırma Kriterleri (2025 Güncel Durum)

CLP/SEA sınıflandırması, kimyasal maddelerin ve karışımların aşağıdaki ana tehlike sınıflarına göre değerlendirilmesini içerir:

• Fiziksel Tehlikeler: Patlayıcılar, alevlenir maddeler (sıvılar, katılar, gazlar), kendiliğinden reaktif maddeler, piroforik maddeler, kendiliğinden ısınan maddeler, suyla temasında alevlenir gaz çıkaran maddeler, oksitleyici maddeler, organik peroksitler, metaller için aşındırıcı maddeler.
• Sağlık Tehlikeleri: Akut toksisite (oral, dermal, inhalasyon), cilt aşınması/tahrişi, ciddi göz hasarı/göz tahrişi, solunum veya cilt hassasiyeti, üreme hücre mutajenitesi, kanserojenlik, üreme toksisitesi, hedef organ spesifik toksisite (tek maruz kalma ve tekrarlı maruz kalma), solunum yollarına zararlı maddeler.
• Çevresel Tehlikeler: Su ortamına zararlı maddeler (akut ve kronik), ozon tabakasına zararlı maddeler.

2025 itibarıyla güncellenen tehlike sınıflandırmaları ve değerlendirme yöntemleri, özellikle yeni bilimsel veriler ışığında bazı kategorilerde daha hassas yaklaşımlar gerektirebilir. Örneğin, endokrin bozucu etkiler veya kalıcı çevresel etkiler gibi konular daha fazla önem kazanmaktadır.

CLP/SEA Sınıflandırma ve Etiketleme Nasıl Çalışır?

CLP/SEA sürecinin işleyişi, kimyasal bir maddenin veya karışımın tehlikelerinin belirlenmesi ve bu bilgilerin etiket ve güvenlik bilgi formu (GBF) aracılığıyla iletilmesi üzerine kuruludur. 2025 itibarıyla bu süreç, dijitalleşme ve veri paylaşımının artmasıyla daha dinamik bir hal almıştır.

1. Veri Toplama ve Değerlendirme: Kimyasal maddenin veya karışımın fiziksel-kimyasal özellikleri, toksikolojik ve ekotoksikolojik verileri toplanır. Bu veriler, bilimsel literatürden, test raporlarından veya mevcut sınıflandırmalardan elde edilebilir.
2. Sınıflandırma: Toplanan veriler, CLP/SEA Tüzüğü'nde belirtilen kriterlere göre analiz edilerek maddenin veya karışımın hangi tehlike sınıflarına ve kategorilerine girdiği belirlenir. Bu aşama, uzmanlık gerektirir ve genellikle bir kimyasal değerlendirme uzmanı tarafından yürütülür.
3. Etiketleme: Sınıflandırmaya bağlı olarak, etikette bulunması gereken bilgiler belirlenir. Bu bilgiler şunları içerir:
   • Ürün tanımlayıcısı (madde adı, karışım adı, CAS numarası vb.)
   • Tedarikçinin kimliği (ad, adres, telefon numarası)
   • Potansiyel tehlikeyi gösteren piktogramlar (örn. kurukafa, ünlem işareti, alev)
   • Sinyal kelimesi (örn. "Tehlike" veya "Uyarı")
   • Tehlike ifadeleri (H-ibareleri)
   • Önleyici tedbir ifadeleri (P-ibareleri)
   • Ek etiketleme unsurları (gerekiyorsa)
4. Ambalajlama: Kimyasal maddeler, tehlikeli özelliklerini koruyacak ve dökülme, sızıntı gibi riskleri en aza indirecek şekilde ambalajlanır. Ambalajların sağlamlığı ve uygunluğu da önemlidir.
5. Güvenlik Bilgi Formu (GBF) Hazırlama: CLP/SEA sınıflandırması ve etiketleme bilgileri, 16 bölümden oluşan bir GBF'de detaylandırılır. GBF, kimyasal maddeyi kullananlar için kapsamlı bir güvenlik rehberi sunar. 2025 itibarıyla GBF'lerin dijital formatlarda sunulması ve güncel tutulması yaygınlaşmaktadır.

Örnek CLP/SEA Etiket Unsurları (2025)

Aşağıdaki tablo, bazı yaygın tehlikeler için CLP/SEA etiketlerinde bulunabilecek temel unsurları göstermektedir:

Tehlike Sınıfı/Kategorisi	Piktogram	Sinyal Kelimesi	Örnek H-İbaresı	Örnek P-İbaresı
Akut Toksisite (Zehirli)		Tehlike	H301: Yutulduğunda zehirlidir.	P264: Kullanım sonrası elleri iyice yıkayın. P301+P310: YUTULDUĞUNDA: Hemen Ulusal Zehir Danışma Merkezi/doktoru ara.
Cilt Tahrişi		Uyarı	H315: Cilt tahrişine neden olur.	P280: Koruyucu eldiven/koruyucu giysi/göz koruyucu/yüz koruyucu kullanın.
Alevlenir Sıvı Kategori 2		Tehlike	H225: Alevlenir sıvı ve buhar.	P210: Isıdan/kıvılcımdan/açık alevden/sıcak yüzeylerden uzak tutun. Sigara içilmez.

Not: Bu tablo yalnızca örnektir. Gerçek etiketler, ilgili madde veya karışımın tüm tehlikelerini yansıtmalıdır. Piktogramlar için URL'ler temsili olarak verilmiştir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel)

CLP/SEA Tüzüğü ve ona bağlı mevzuat, tehlikeli kimyasalların piyasaya arz edilmesi ve kullanılması konusunda ciddi yasal yükümlülükler getirir. Türkiye'de bu düzenlemeler, Avrupa Birliği mevzuatıyla uyum çerçevesinde şekillenmiştir. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile birlikte, kimyasalların tehlikeli özelliklerinin belirlenmesi ve çalışanların bu tehlikelere karşı korunması temel bir hak ve yükümlülüktür. 2025 itibarıyla mevzuat güncellemeleri ve uyum süreçleri devam etmektedir.

Türkiye'deki Yasal Çerçeve

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, işyerinde bulunan kimyasalların risklerini değerlendirme, çalışanları bilgilendirme ve gerekli önlemleri alma yükümlülüğünü belirler.
• Kimyasalların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK): Bu yönetmelik, REACH Tüzüğü (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması) ve CLP Tüzüğü'nün ilgili hükümlerini Türkiye mevzuatına entegre eder. 2025 yılında, bu yönetmeliğin güncel versiyonları ve ilgili Tebliğler geçerlidir.
• Güvenlik Bilgi Formu (GBF) ve Etiketleme Yönetmeliği: Tehlikeli maddelerin ve karışımların GBF'lerinin hazırlanması ve etiketlenmesi ile ilgili detaylı hükümleri içerir.
• İlgili Diğer Yönetmelikler: İşyerinde kimyasal maddelerle çalışmalarda alınacak özel önlemler, maruziyet sınır değerleri gibi konuları düzenleyen çeşitli ek yönetmelikler de bulunmaktadır.

2025 itibarıyla temel yasal zorunluluklar şunlardır:

• Piyasaya Arz Edilen Tüm Tehlikeli Maddeler ve Karışımlar: CLP/SEA Tüzüğü'ne uygun olarak sınıflandırılmalı ve etiketlenmelidir.
• Üreticiler ve İthalatçılar: Ürünlerinin sınıflandırmasını yapmak ve etiketlerini hazırlamakla yükümlüdür.
• Dağıtıcılar: Ürünlerin doğru etiketlendiğini ve ambalajlandığını kontrol etmeli, GBF'leri kullanıcıya sunmalıdır.
• Son Kullanıcılar (İşverenler): İşyerinde kullanılan kimyasalların etiketlerini ve GBF'lerini incelemeli, risk değerlendirmesi yapmalı ve çalışanları bilgilendirmelidir.
• ECHA (Avrupa Kimyasallar Ajansı) ve Yetkili Otoriteler: Sınıflandırma ve etiketleme bildirimlerini kabul eder ve denetimler yapar. Türkiye'de bu rolü Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı gibi kurumlar üstlenmektedir.

Kimler İçin Gereklidir?

CLP/SEA sınıflandırma ve etiketleme yükümlülükleri, kimyasal maddelerin üretiminden son kullanıcısına kadar zincirin her halkası için geçerlidir. 2025 yılı itibarıyla bu kapsayıcılık daha da artmıştır.

• Üreticiler: Kendi ürettikleri kimyasal maddeleri ve karışımları sınıflandırmak ve etiketlemekle yükümlüdür.
• İthalatçılar: Üçüncü ülkelerden ithal edilen kimyasalların AB veya Türkiye mevzuatına uygun olarak sınıflandırıldığından ve etiketlendiğinden emin olmalıdır.
• Alt Kullanıcılar (İşletmeler): Kendi üretim süreçlerinde veya faaliyetlerinde kullandıkları kimyasalların etiketlerini ve GBF'lerini kontrol etmeli, risk değerlendirmesi yapmalı ve çalışanlarını bilgilendirmelidir.
• Dağıtıcılar: Tedarik zincirinde yer alan kimyasalların doğru etiketlendiğini ve ambalajlandığını sağlamalı, GBF'leri ilgili kişilere ulaştırmalıdır.
• Formülatörler (Karışım Hazırlayanlar): Kendi karışımlarını oluştururken, kullanılan bileşenlerin tehlikelerini dikkate alarak nihai ürünün sınıflandırmasını ve etiketlemesini yapmakla yükümlüdür.
• Araştırma ve Geliştirme Kuruluşları: Yeni kimyasallar geliştirirken veya mevcutları incelerken sınıflandırma ve etiketleme prensiplerini uygulamalıdır.
• Tüketiciler: Doğrudan tehlikeli kimyasallara maruz kalmasalar da, bu sistem sayesinde ürünlerin güvenli kullanımı hakkında bilgi sahibi olurlar.

Avantajları ve Faydaları (2025 Perspektifi)

CLP/SEA sınıflandırma ve etiketleme uygulamaları, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, işletmeler ve genel toplum için önemli faydalar sağlar. 2025'te bu faydalar, sürdürülebilirlik ve dijitalleşme ile daha da güçlenmiştir.

• Artan Güvenlik: Tehlikeli kimyasalların doğru sınıflandırılması ve etiketlenmesi, kullanıcıların potansiyel riskleri anlamasını ve uygun önleyici tedbirleri almasını sağlar. Bu, iş kazalarını, meslek hastalıklarını ve çevresel felaketleri önlemeye yardımcı olur.
• Yasal Uyumluluk ve Ceza Riskini Azaltma: Mevzuata tam uyum, işletmelerin yasal yaptırımlardan ve ağır para cezalarından kaçınmasını sağlar. 2025 itibarıyla denetimler ve uyum gereksinimleri daha sıkı takip edilmektedir.
• Pazara Erişim Kolaylığı: AB üyesi ülkeler ve GHS'yi benimseyen diğer ülkelerle ticaret yapabilmek için CLP/SEA uyumu zorunludur. Bu, uluslararası pazarlara erişimi kolaylaştırır.
• Gelişmiş Risk Yönetimi: Kimyasalların tehlikelerinin net bir şekilde bilinmesi, işletmelerin daha etkili risk değerlendirmeleri yapmasına ve kontrol önlemlerini daha isabetli belirlemesine olanak tanır.
• Çalışan Bilincinin Artması: Doğru etiketleme ve GBF'ler, çalışanların kimyasallarla güvenli çalışma konusunda bilinçlenmesini sağlar. Bu, güvenli bir iş kültürü oluşturur.
• Çevresel Koruma: Kimyasalların çevresel tehlikelerinin doğru belirlenmesi ve iletilmesi, atık yönetimi, dökülme müdahalesi ve genel çevresel etkilerin azaltılması açısından kritiktir.
• Marka İtibarı ve Kurumsal Sorumluluk: Güvenlik ve çevreye duyarlı bir yaklaşım sergileyen firmalar, marka itibarlarını güçlendirir ve kurumsal sosyal sorumluluklarını yerine getirmiş olurlar.
• Daha İyi İletişim ve Veri Paylaşımı: Standartlaştırılmış bir sistem, kimyasal bilgilerinin tedarik zinciri boyunca daha etkin bir şekilde iletilmesini sağlar. 2025'te dijital platformlar aracılığıyla veri paylaşımı daha da önem kazanmıştır.