Kırıkkale Güvenlik Bilgi Formu 16 Başlık: Kapsamlı Rehber (2025)

Kimyasalların güvenli kullanımı, iş sağlığı ve güvenliğinin temel taşlarından biridir. Bu bağlamda, Güvenlik Bilgi Formu (GBF) 16 başlık yapısı, işyerlerinde kullanılan tehlikeli maddelerin risklerini anlamak, yönetmek ve çalışanları bilgilendirmek için kritik bir araçtır. GBF, kimyasal ürünün üreticisi veya ithalatçısı tarafından hazırlanarak, ürünü kullanan tüm taraflara (işverenler, çalışanlar, acil durum ekipleri vb.) kimyasalın tehlikeleri, güvenli kullanım önlemleri, depolama koşulları ve acil durum müdahale bilgilerini eksiksiz sunar.

2025 yılı itibarıyla mevzuatımızdaki ve uluslararası standartlardaki güncellemelerle birlikte GBF'lerin hazırlanması ve güncel tutulması zorunluluğu daha da önem kazanmıştır. REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) ve CLP (Classification, Labelling and Packaging) gibi uluslararası düzenlemelerin Türkiye'deki yansımaları, GBF'lerin içeriğinin ve formatının standardizasyonunu sağlamıştır. Özellikle 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler, tehlikeli kimyasallarla çalışan işyerlerinde işverenlerin bu bilgileri temin etme ve gerekli önlemleri alma yükümlülüğünü açıkça belirtmektedir.

Bu rehber, işverenlerin, iş güvenliği uzmanlarının, kimyasal tedarikçilerinin ve kimyasallarla doğrudan temas eden tüm profesyonellerin 2025 yılına özel güncel bilgilerle GBF 16 başlık yapısını tam olarak anlamalarına yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Amacımız, GBF'lerin sadece bir yasal zorunluluk olmanın ötesinde, işyerinde proaktif bir risk yönetimi aracı olarak nasıl etkin kullanılacağını ortaya koymaktır.

Güvenlik Bilgi Formu 16 Başlık Nedir?

Güvenlik Bilgi Formu (GBF), tehlikeli bir kimyasal maddenin veya karışımın özelliklerini, kullanımını, saklanmasını, taşınmasını, maruziyet durumunda alınacak önlemleri ve acil durumlarda yapılacakları detaylandıran, uluslararası kabul görmüş 16 bölümlük bir dokümandır. Bu format, kimyasalın kullanıcılarına standart bir şekilde bilgi sunulmasını sağlayarak, kimyasalların yol açabileceği risklerin etkin bir şekilde yönetilmesine olanak tanır. GBF, kimyasalın üreticisi veya ithalatçısı tarafından hazırlanır ve kimyasal ile birlikte kullanıcılara ulaştırılır.

2025 Güncel Bilgilerle GBF'nin Önemi:

• Artan Kimyasal Çeşitliliği ve Kullanımı: Günümüzde işyerlerinde kullanılan kimyasal madde çeşitliliği ve kullanım yoğunluğu artmıştır. Bu durum, potansiyel tehlikelerin daha karmaşık hale gelmesine neden olmaktadır.
• Mevzuat Güncellemeleri: Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde Türkiye'de de kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve güvenli bilgi formlarının hazırlanmasına yönelik düzenlemeler sürekli güncellenmektedir. 2025 itibarıyla bu güncellemeler, GBF'lerin içeriğinin daha detaylı ve doğru olmasını gerektirmektedir.
• Risk Azaltma Odaklı Yaklaşım: GBF, sadece bilgi vermekle kalmayıp, aynı zamanda kimyasalların yol açabileceği riskleri minimize etmeye yönelik stratejiler sunar. Bu, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemede temel bir adımdır.

GBF 16 Başlık Yapısı (2025 Güncel İçerik Detayları):

1. Madde/Karışım ve Şirket/İşletme Tanımlaması: Kimyasalın adı, üreticisi/ithalatçısı ve iletişim bilgileri.
2. Tehlike Tanımlanması: Kimyasalın sınıflandırılmasına göre tehlike sınıfları, etiket unsurları (piktogramlar, uyarı kelimeleri, tehlike ve önleyici ifadeler). 2025 itibarıyla CLP Tüzüğü'ne tam uyum esastır.
3. Bileşimi/İçindekiler Hakkında Bilgi: Karışımlarda tehlikeli bileşenlerin adı, CAS numarası ve konsantrasyon aralıkları.
4. İlk Yardım Önlemleri: Maruziyet durumunda (solunum, deri teması, göz teması, yutma) yapılacak acil müdahaleler.
5. Yangınla Mücadele Önlemleri: Yangın söndürme maddeleri, uygun olmayan söndürme maddeleri, yangın durumunda özel tehlikeler ve koruyucu ekipmanlar.
6. Kaza Sonucu Yayılma Önlemleri: Sızıntı veya dökülme durumunda alınacak çevre ve kişisel koruyucu önlemler.
7. Kullanım ve Depolama: Güvenli kullanım, hijyen önlemleri, uygun depolama koşulları (sıcaklık, nem, uyumsuz maddelerden uzak tutma).
8. Maruz Kalma Kontrolleri/Kişisel Korunma: Maruziyet limitleri (varsa), mühendislik kontrolleri (havalandırma vb.) ve kişisel koruyucu donanım (KKD) önerileri (gözlük, eldiven, solunum maskesi vb.).
9. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler: Görünüm, koku, pH, kaynama noktası, parlama noktası, yoğunluk gibi temel fiziksel ve kimyasal veriler.
10. Kararlılık ve Reaktivite: Kimyasalın kararlılığı, tehlikeli reaksiyon olasılığı, kaçınılması gereken durumlar ve uyumsuz maddeler.
11. Toksikolojik Bilgiler: Kimyasalın insan sağlığı üzerindeki etkileri (akut/kronik toksisite, kanserojenlik, mutajenlik vb.).
12. Ekolojik Bilgiler: Çevre üzerindeki etkileri (sudaki canlılara toksisite, biyobozunurluk, toprakta hareket vb.).
13. Bertaraf Etme Hususları: Atıkların güvenli bir şekilde imha edilmesi için öneriler ve yasal düzenlemelere uygunluk.
14. Taşıma Bilgileri: Tehlikeli madde taşımacılığına ilişkin UN numarası, taşıma sınıfı, ambalajlama grubu gibi bilgiler.
15. Mevzuat Bilgileri: İlgili ulusal ve uluslararası düzenlemeler hakkında özet bilgi.
16. Diğer Bilgiler: Hazırlanma tarihi, revizyon bilgileri, kısaltmalar ve ek referanslar.

Güvenlik Bilgi Formu 16 Başlık Nasıl Çalışır?

GBF 16 başlık yapısı, kimyasalın yaşam döngüsünün her aşamasında (üretim, depolama, taşıma, kullanım, bertaraf) güvenli bilgi akışını sağlamak üzere tasarlanmıştır. Kullanıcılar, GBF'ye başvurarak bir kimyasal hakkında ihtiyaç duydukları tüm kritik bilgileri tek bir dokümanda bulabilirler. Bu, karar verme süreçlerini hızlandırır ve doğru önlemlerin alınmasına yardımcı olur.

2025 Güncel Uygulama Süreçleri:

• Risk Değerlendirmesi Entegrasyonu: GBF'ler, işverenlerin işyerindeki kimyasal risk değerlendirmelerini yaparken temel başvuru kaynağıdır. 2025 itibarıyla risk değerlendirmeleri, GBF'deki güncel tehlike ve önleyici tedbir bilgilerini içermelidir.
• Eğitim ve Bilgilendirme: İşverenler, GBF'lerde yer alan bilgileri kullanarak çalışanlarını kimyasalların tehlikeleri, güvenli kullanım yöntemleri ve acil durum prosedürleri hakkında düzenli olarak eğitmeli ve bilgilendirmelidir. 2025'te bu eğitimlerin etkinliği ve kayıt altına alınması daha fazla önem kazanmıştır.
• Acil Durum Planlaması: Yangın, dökülme veya personel maruziyeti gibi acil durum senaryolarında, GBF'nin 4, 5 ve 6. bölümleri, acil durum ekipleri ve personeli için hayati önem taşır. Bu bölümler, hızlı ve doğru müdahale için yol göstericidir.
• Tedarik Zinciri Yönetimi: Üreticiden son kullanıcıya kadar olan tedarik zincirinde GBF'nin güncel ve doğru bir şekilde iletilmesi, tüm tarafların kimyasal güvenliği konusunda aynı bilgi düzeyinde olmasını sağlar.
• Dijitalleşme ve Erişilebilirlik: 2025 itibarıyla GBF'lerin dijital ortamlarda (şirket intranetleri, özel platformlar) erişilebilir olması, bilgiye daha hızlı ulaşılmasını kolaylaştırmaktadır. isgteklif.com gibi platformlar, bu erişilebilirliği destekleyebilir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de tehlikeli kimyasalların güvenli kullanımı, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler ile düzenlenmektedir. GBF'lerin hazırlanması ve işyerlerinde bulundurulması, bu mevzuatın temel gerekliliklerindendir.

2025 Güncel Yasal Çerçeve:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenin genel yükümlülükleri arasında, çalışanların sağlık ve güvenliğini tehlikeye atacak kimyasallarla ilgili riskleri belirlemek, ölçmek, değerlendirmek ve gerekli önlemleri almak yer alır. GBF, bu risklerin belirlenmesinde temel bir kaynaktır.
• Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA): (AB CLP Tüzüğü'ne uyumlu) Kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve GBF formatının belirlenmesinde temel alınır. 2025 itibarıyla SEA yönetmeliğindeki güncel sınıflandırma ve etiketleme kriterlerine tam uyum şarttır.
• Kimyasal Maddelerin Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK): (AB REACH Tüzüğü'ne uyumlu) Kimyasalların piyasaya arzı ve kullanımıyla ilgili detaylı kurallar getirir. GBF'lerin bu yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanması zorunludur.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği: İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesinde dikkat edilecek hususları belirler. GBF'lerin İSG hizmetlerinin bir parçası olarak kullanılması gerektiğini vurgular.
• ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri: İşyerlerinde İSG yönetim sistemlerinin kurulması ve sürdürülmesi için uluslararası standartları belirler. GBF'lerin etkin kullanımı, bu standardın gerekliliklerinin karşılanmasına doğrudan katkı sağlar.

Kimler İçin Gereklidir?

Güvenlik Bilgi Formu (GBF) 16 başlık, kimyasallarla iş süreçlerinde etkileşimde bulunan geniş bir kitle için gereklidir:

• İşverenler: Kimyasal risklerini yönetmek, yasal yükümlülüklerini yerine getirmek ve çalışanlarını korumak için GBF'leri temin etmek ve kullanmakla yükümlüdürler.
• İş Güvenliği Uzmanları (İSGÜM): Risk değerlendirmeleri, acil durum planları ve eğitim programları oluştururken GBF'leri temel kaynak olarak kullanırlar.
• Kimya Mühendisleri ve Teknik Personel: Kimyasalların üretim, işleme ve depolama süreçlerinde güvenli prosedürleri belirlemek için GBF'lere başvururlar.
• İşyeri Hekimleri ve Sağlık Personeli: Kimyasal maruziyet durumlarında ilk yardım ve tedavi süreçlerini yönetmek için GBF'deki toksikolojik ve ilk yardım bilgilerinden yararlanırlar.
• Çalışanlar: Kullandıkları kimyasalların tehlikeleri, güvenli kullanım yöntemleri ve acil durumlarda ne yapmaları gerektiği konusunda bilgilendirilmek için GBF'lere erişim hakkına sahiptirler.
• Depolama ve Lojistik Firmaları: Kimyasalların güvenli bir şekilde depolanması ve taşınması için GBF'deki depolama, taşıma ve uyumluluk bilgilerini kullanırlar.
• Acil Durum Müdahale Ekipleri (İtfaiye, AFAD vb.): Kimyasal yangınlar, dökülmeler veya salınımlar gibi olaylarda müdahale stratejilerini belirlemek için GBF'lerdeki bilgileri kullanırlar.
• Çevre Birimleri: Kimyasalların çevreye olası etkilerini değerlendirmek ve bertaraf süreçlerini yönetmek için GBF'deki ekolojik bilgilere ihtiyaç duyarlar.

Avantajları ve Faydaları

Güvenlik Bilgi Formu (GBF) 16 başlık yapısının etkin kullanımı, işyerleri için sayısız avantaja ve faydaya sahiptir:

• İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Önlenmesi: Kimyasalların tehlikeleri hakkında doğru bilgi, potansiyel riskleri azaltarak iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önler.
• Yasal Uyumluluk: GBF'lerin eksiksiz ve güncel olması, işverenlerin 6331 Sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere uyumunu sağlar, cezai yaptırımlardan kaçınmalarına yardımcı olur.
• Risk Yönetiminin Güçlendirilmesi: GBF, kimyasal risk değerlendirmelerinin daha sistematik ve doğru yapılmasını sağlar.
• Etkin Acil Durum Müdahalesi: Acil durumlar için net ve anlaşılır bilgiler sunarak, müdahale sürelerini kısaltır ve zararı minimize eder.
• Çalışan Bilincinin Artırılması: Çalışanların kimyasalların riskleri ve güvenli kullanım yöntemleri hakkında bilinçlenmesini sağlayarak, işyerinde güvenli bir kültür oluşturur.
• Maliyet Tasarrufu: İş kazaları, meslek hastalıkları, çevresel zararlar ve yasal cezalar gibi maliyet kalemlerini azaltır.
• Ürün Güvenliği ve Güvenilirliği: Üretici veya ithalatçı açısından, ürünlerinin güvenli kullanımı hakkında bilgi sağlayarak marka itibarını ve ürün güvenilirliğini artırır.
• Uluslararası Ticaret Kolaylığı: Standartlaştırılmış GBF formatı, uluslararası ticarette kimyasal bilgi akışını kolaylaştırır.
• Çevre Koruma: Kimyasalların çevreye olan etkileri hakkında bilgi vererek, çevresel kirliliği önlemeye yönelik tedbirlerin alınmasına katkı sağlar.