Ordu SEA/CLP Sınıflandırma ve Etiketleme: 2025 Güncel Rehber

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında, özellikle kimyasal maddelerin güvenli kullanımı ve yönetimi, hem çalışanların sağlığı hem de çevresel etkiler açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, 2025 yılı itibarıyla Türkiye'de de tam anlamıyla entegre edilmiş olan SEA (Avrupa Birliği Kimyasallar Tüzüğü - REACH) ve CLP (Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Tüzüğü) düzenlemeleri, kimyasal risklerin belirlenmesi, iletilmesi ve yönetilmesi için kritik bir çerçeve sunmaktadır. Bu rehber, 15 yılı aşkın deneyime sahip bir KİMYASAL DEĞERLENDİRME UZMANI bakış açısıyla, 2025 yılındaki güncel durumu, yasal zorunlulukları, uygulama süreçlerini ve bu alandaki en iyi uygulamaları detaylı bir şekilde ele almaktadır. Amacımız, işletmelerin kimyasal madde güvenliği konusundaki yükümlülüklerini yerine getirmelerine yardımcı olmak ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmaktır.

SEA/CLP Sınıflandırma ve Etiketleme Nedir?

SEA/CLP sınıflandırma ve etiketleme, kimyasal maddelerin ve karışımların insan sağlığı ve çevre üzerindeki potansiyel tehlikelerini belirlemek, bu tehlikeleri uluslararası kabul görmüş standartlara göre sınıflandırmak ve bu bilgileri ambalajlar üzerinde anlaşılır bir şekilde iletmek için kullanılan sistemdir. 2025 yılı itibarıyla Türkiye'de de REACH Tüzüğü'nün bazı maddeleri ve CLP Tüzüğü'nün tamamı ulusal mevzuatımıza entegre edilmiştir. Bu entegrasyon, kimyasal maddelerin piyasaya arzından önce tehlikelerinin doğru bir şekilde değerlendirilmesini ve bu bilgilerin tedarik zinciri boyunca şeffaf bir şekilde paylaşılmasını sağlamaktadır.

2025 Güncel Durum ve Temel Prensipler:

• Tehlike Tanımlama: Kimyasal maddelerin fiziksel (yanıcı, patlayıcı vb.), sağlık (kanserojen, mutajen, toksik vb.) ve çevresel (sucul toksisite vb.) tehlikelerinin bilimsel verilere dayalı olarak belirlenmesi.
• Sınıflandırma: Belirlenen tehlikelere göre, CLP Tüzüğü'nde yer alan sınıflandırma kriterlerine uygun olarak kimyasalın sınıflandırılması. Bu sınıflandırma, tehlike sınıfları ve kategorileri şeklinde ifade edilir.
• Etiketleme: Sınıflandırılan kimyasalın tehlikelerini, risklerini ve güvenli kullanım önlemlerini gösteren standartlaştırılmış etiket öğelerinin (piktogramlar, sinyal kelimeleri, tehlike ifadeleri, önleyici ifadeler) ambalaj üzerine eklenmesi.
• Güvenlik Bilgi Formu (GBF): Kimyasalın tüm tehlike ve risk bilgilerini, güvenli kullanım ve acil durum prosedürlerini içeren detaylı bir belgenin hazırlanması ve son kullanıcıya ulaştırılması. 2025 itibarıyla GBF'lerin içeriği ve formatı da CLP ile uyumlu hale getirilmiştir.

Bu süreçler, kimyasalın üreticisi, ithalatçısı veya dağıtıcısı tarafından yürütülür ve ürünün piyasaya güvenli bir şekilde sunulmasını sağlar.

SEA/CLP Sınıflandırma ve Etiketleme Nasıl Çalışır?

SEA/CLP sınıflandırma ve etiketleme süreci, adım adım ilerleyen ve bilimsel verilere dayanan bir yaklaşımdır. 2025 itibarıyla bu süreçler, Avrupa Birliği'ndeki uygulamalarla tam uyum içinde yürütülmektedir.

Uygulama Süreçleri (2025 Güncel Adımlar):

1. Veri Toplama ve Değerlendirme: Kimyasal maddenin fiziksel-kimyasal özellikleri, toksikolojik ve ekotoksikolojik verileri toplanır. Bu veriler, güvenilir bilimsel kaynaklardan elde edilir.
2. Tehlike Sınıflandırması: Toplanan veriler, CLP Tüzüğü Ek VII'de belirtilen sınıflandırma kriterlerine göre değerlendirilir. Örneğin, bir maddenin akut toksisitesi, cilt tahriş ediciliği, kanserojenliği gibi özellikler incelenir.
3. Sınıflandırma ve Etiketleme Envanteri (C&L Inventory): Eğer madde Avrupa Kimyasallar Ajansı (ECHA) tarafından belirlenmiş bir sınıflandırmaya sahip değilse, bildirim yükümlülüğü devreye girer.
4. Etiket Öğelerinin Belirlenmesi: Sınıflandırmaya göre gerekli piktogramlar (örneğin, alev işareti, kurukafa, ünlem işareti), sinyal kelimeleri (örn. "Tehlike", "Uyarı"), H ifadeleri (tehlike ifadeleri) ve P ifadeleri (önleyici ifadeler) belirlenir.
5. Ambalaj Etiketlemesi: Belirlenen etiket öğeleri, ürünün ambalajına uluslararası kabul görmüş standartlara uygun olarak yapıştırılır. Etiketin boyutu, okunabilirliği ve dayanıklılığı önemlidir.
6. Güvenlik Bilgi Formu (GBF) Hazırlanması: 16 bölümden oluşan GBF, kimyasalın tüm tehlike ve güvenlik bilgilerini detaylandırır. 2025 itibarıyla GBF'lerin güncellenmesi ve CLP uyumlu hale getirilmesi zorunludur.

Örnek Etiket Öğeleri:

Piktogram	Sinyal Kelimesi	Genel Tehlike Anlamı
	Tehlike / Uyarı	Yanıcı, oksitleyici, kendiliğinden reaktif, kendiliğinden ısınan, su ile alevlenir gaz çıkaran maddeler ve karışımlar.
	Tehlike	Akut toksisite (ölümcül veya zehirli)
	Uyarı	Akut toksisite (zararlı), cilt tahrişi, göz tahrişi, cilt hassasiyeti, spesifik hedef organ toksisitesi (tekli maruz kalma).

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de SEA/CLP sınıflandırma ve etiketleme zorunlulukları, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile desteklenen çeşitli yönetmelikler aracılığıyla düzenlenmektedir. 2025 yılı itibarıyla bu mevzuat, Avrupa Birliği düzenlemeleriyle tam uyumlu hale gelmiştir.

Temel Mevzuat (2025 Güncel Durum):

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirten temel kanundur. Kimyasal risklerin yönetimi de bu kapsamdadır.
• Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK): REACH Tüzüğü'nün ulusal karşılığıdır. Kimyasal maddelerin üretimi, ithalatı ve piyasaya arzı ile ilgili kayıt, değerlendirme ve izin süreçlerini düzenler.
• Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA Yönetmeliği): CLP Tüzüğü'nün ulusal karşılığıdır. Kimyasal maddelerin ve karışımların tehlike sınıflandırması, etiketlenmesi ve ambalajlanması ile ilgili usul ve esasları belirler. 2025 itibarıyla bu yönetmelik, en güncel CLP düzenlemeleriyle uyumludur.
• Güvenlik Bilgi Formu Hakkında Yönetmelik: GBF'lerin içeriği, formatı ve düzenlenmesi ile ilgili detayları içerir.

Zorunluluklar ve Yaptırımlar:

• Kimyasal maddeleri piyasaya arz eden veya kullanan tüm işletmelerin, bu maddeleri SEA Yönetmeliği'ne göre sınıflandırması ve etiketlemesi zorunludur.
• GBF'lerin güncel ve doğru olması, son kullanıcılara ulaştırılması gerekmektedir.
• Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde, 6331 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca idari para cezaları ve diğer yaptırımlar uygulanabilir.

Kimler İçin Gereklidir?

SEA/CLP sınıflandırma ve etiketleme zorunlulukları, kimyasal maddelerle doğrudan veya dolaylı olarak etkileşimde bulunan geniş bir yelpazedeki işletmeleri ve paydaşları kapsamaktadır.

Kapsam Dahilindeki Başlıca Paydaşlar (2025 Güncel Uygulama):

• Üreticiler: Kendi bünyelerinde kimyasal madde üreten ve bunları piyasaya arz eden firmalar.
• İthalatçılar: Yurt dışından kimyasal madde ithal edip Türkiye piyasasına sunan firmalar.
• Dağıtıcılar ve Tedarikçiler: Üreticiden veya ithalatçıdan aldıkları kimyasal maddeleri son kullanıcılara ulaştıran firmalar.
• İşverenler: Çalışma ortamlarında kimyasal madde kullanan veya bulunduran tüm işyerleri. Bu, üretim tesislerinden ofis ortamlarına kadar her türlü işyeri için geçerlidir.
• Kullanıcılar (Son Tüketiciler): Endüstriyel veya evsel kullanıma yönelik kimyasal ürünleri satın alan ve kullanan bireyler (etiketleme ve GBF aracılığıyla bilgilendirilirler).
• Ar-Ge ve Laboratuvarlar: Yeni kimyasallar geliştiren veya mevcut kimyasalları analiz eden kuruluşlar.

Özellikle tehlikeli kimyasallarla çalışan sektörlerde (kimya sanayi, ilaç, kozmetik, gıda, tekstil, inşaat, otomotiv, tarım vb.) bu zorunlulukların yerine getirilmesi hayati önem taşır.

Avantajları ve Faydaları

SEA/CLP sınıflandırma ve etiketleme sisteminin doğru bir şekilde uygulanması, hem işletmeler hem de genel olarak toplum için önemli faydalar sağlar. 2025 itibarıyla bu faydalar daha da belirginleşmektedir.

İşletmeler İçin Başlıca Avantajlar:

• Yasal Uyumluluk ve Cezalardan Kaçınma: Mevzuata tam uyum sayesinde idari para cezaları ve yasal yaptırımlar riskini ortadan kaldırır.
• Risk Yönetimi ve Güvenli Çalışma Ortamı: Kimyasal tehlikelerin doğru belirlenmesi ve iletilmesi, iş kazaları ve meslek hastalıkları riskini azaltır, güvenli bir çalışma ortamı oluşturulmasına katkı sağlar.
• Maliyet Tasarrufu: Kazalar, sağlık sorunları ve çevresel hasarların önlenmesi, dolaylı olarak işletme maliyetlerini düşürür.
• Ticari İtibar ve Pazar Erişimi: Güvenlik standartlarına uyum, işletmenin güvenilirliğini artırır ve uluslararası pazarlara erişimde avantaj sağlar.
• İletişim ve Şeffaflık: Tedarik zinciri boyunca kimyasal bilgilerin şeffaf bir şekilde paylaşılmasını sağlayarak işbirliğini güçlendirir.

Toplum ve Çevre İçin Faydaları:

• Çalışan Sağlığının Korunması: Kimyasalların tehlikeleri hakkında doğru bilgilendirme, çalışanların kendilerini koruyabilmelerini sağlar.
• Çevrenin Korunması: Kimyasalların çevre üzerindeki potansiyel olumsuz etkilerinin doğru değerlendirilmesi ve gerekli önlemlerin alınmasıyla ekosistemlerin korunmasına yardımcı olur.
• Tüketici Güvenliği: Son kullanıcıların satın aldıkları ürünlerdeki kimyasalların riskleri hakkında bilinçlenmesini sağlar.