Samsun Bölüm 13 Bertaraf Bilgileri: Güvenli ve Çevre Dostu Atık Yönetimi (2025)

Kimyasal maddelerin güvenli bir şekilde bertaraf edilmesi, hem çalışan sağlığı hem de çevresel sürdürülebilirlik açısından hayati önem taşımaktadır. İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında KİMYASAL DEĞERLENDİRME UZMANI olarak, özellikle Kimyasal Güvenlik Bilgi Formları (KGSBF) ve Güvenlik Bilgi Formları (GBF) içinde yer alan 'Bölüm 13 Bertaraf Bilgileri'nin 2025 yılı itibarıyla güncel gerekliliklerini ve uygulamalarını ele alacağız. Bu bölüm, tehlikeli atıkların nasıl toplanacağını, taşınacağını, işleneceğini ve nihai olarak bertaraf edileceğini detaylandırarak, ilgili mevzuata uyumu ve çevreye minimum etkiyi sağlamayı hedefler. Hedef kitlemiz, kimyasal madde üreten, ithal eden, depolayan, kullanan ve bertaraf eden tüm firmalar ile bu süreçlerde görev alan İSG profesyonelleridir. 2025 yılına girerken, mevzuat güncellemeleri ve teknolojik gelişmeler ışığında Bölüm 13'ün önemi daha da artmıştır.

Bölüm 13 Bertaraf Bilgileri Nedir? (2025 Güncel)

Bölüm 13 Bertaraf Bilgileri, bir kimyasal maddenin veya bu maddeyi içeren atıkların çevresel açıdan en güvenli ve yasalara uygun şekilde nasıl bertaraf edileceğine dair kritik bilgileri içeren bir bölümdür. Kimyasal Güvenlik Bilgi Formları (KGSBF) ve Güvenlik Bilgi Formları (GBF) formatının ayrılmaz bir parçasıdır. 2025 yılı itibarıyla bu bölüm, sadece atığın nasıl yok edileceğini değil, aynı zamanda atık sınıflandırması, ön işlemler, geri dönüşüm potansiyeli, taşıma gereklilikleri ve ulusal/uluslararası düzenlemelere uyum gibi çok daha geniş bir perspektifi kapsamaktadır. Amaç, kimyasal atıkların insan sağlığına, çevreye ve altyapıya zarar vermesini önlemektir.

2025 Yılında Bölüm 13'ün Önemi ve Kapsamı:

• Atık Sınıflandırması: Tehlikeli veya tehlikesiz atık ayrımının net bir şekilde yapılması.
• Bertaraf Yöntemleri: Yakma, depolama (özellikle tehlikeli atık depolama alanları), geri kazanım, yeniden işleme gibi uygun yöntemlerin belirtilmesi.
• Kirlenmiş Ambalajlar: Maddenin kendisi gibi bertaraf edilmesi gereken ambalajların özel talimatları.
• Yasal Mevzuata Uygunluk: Ulusal (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı düzenlemeleri, 2025 güncel mevzuat) ve uluslararası (örn. REACH, CLP, Basel Sözleşmesi) atık yönetimi yönetmeliklerine atıfta bulunulması.
• Çevresel Etki Değerlendirmesi: Bertaraf yöntemlerinin potansiyel çevresel etkileri hakkında kısa bilgilendirme.
• Yetkili Bertaraf Tesisleri: Önerilen veya zorunlu olan lisanslı bertaraf tesislerinin bilgileri.

Bölüm 13 Bertaraf Bilgileri Nasıl Hazırlanır ve Uygulanır? (2025 Süreçleri)

Bölüm 13'ün hazırlanması, karmaşık bir veri analizi ve yasal uyum sürecini gerektirir. 2025 yılında bu süreç, daha sıkı denetimler ve artan çevresel farkındalık nedeniyle daha da önem kazanmıştır.

Hazırlık Süreci:

1. Maddenin Özelliklerinin Belirlenmesi: Kimyasalın fiziksel, kimyasal ve toksikolojik özellikleri, bertaraf yöntemlerini doğrudan etkiler.
2. Atık Oluşum Senaryolarının Analizi: Üretim, kullanım veya depolama sırasında oluşabilecek farklı atık türlerinin (saf madde, kontamine olmuş malzemeler, reaksiyon artıkları vb.) belirlenmesi.
3. Mevzuat Taraması: 6331 Sayılı Kanun, Çevre Kanunu, Atık Yönetimi Yönetmelikleri (2025 güncel halleri), Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği gibi ilgili tüm yasal düzenlemelerin incelenmesi.
4. Bertaraf Yöntemlerinin Araştırılması: Maddenin niteliğine uygun, çevresel açıdan en az zararlı ve ekonomik olarak uygulanabilir bertaraf yöntemlerinin (örn. özel yakma tesisleri, kimyasal arıtma, stabilizasyon, güvenli depolama) araştırılması.
5. Geri Dönüşüm ve Geri Kazanım Olanaklarının Değerlendirilmesi: Mümkünse, atığın geri dönüştürülebilir veya geri kazanılabilir bileşenlerinin olup olmadığının tespiti.
6. Taşıma ve Depolama Gerekliliklerinin Belirlenmesi: Atığın nakliyesi için gereken özel izinler, ambalajlama standartları ve geçici depolama koşullarının tanımlanması.
7. Uzman Görüşü Alınması: Kimyasal değerlendirme uzmanları ve atık yönetimi profesyonellerinden destek alınması.

Uygulama Süreci:

• KGSBF/GBF'de Doğru Bilgilendirme: Hazırlanan bilgilerin eksiksiz ve anlaşılır bir şekilde ilgili belgelere işlenmesi.
• Yetkili Bertaraf Firmaları ile Çalışma: Lisanslı ve yetkin bertaraf tesisleri ile anlaşmalar yapılması.
• Atık Kayıtlarının Tutulması: Oluşan atığın türü, miktarı, bertaraf tarihi ve yöntemi gibi bilgilerin düzenli olarak kaydedilmesi (2025 mevzuatına uygun kayıt sistemleri).
• Çalışanların Eğitimi: Atık yönetimi prosedürleri konusunda ilgili personelin düzenli olarak eğitilmesi.
• Periyodik Kontroller: Bertaraf süreçlerinin etkinliğinin ve yasal uyumun periyodik olarak denetlenmesi.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Durum)

Türkiye'de kimyasal atık yönetimi, hem ulusal mevzuat hem de uluslararası standartlarla sıkı bir şekilde düzenlenmiştir. 2025 itibarıyla bu düzenlemeler daha da sıkılaşmış ve çevresel koruma odaklı hale gelmiştir.

Temel Yasal Düzenlemeler:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, kimyasal maddelerin kullanımı ve bertarafı dahil olmak üzere, çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. Tehlikeli maddelerle ilgili risk değerlendirmesi ve gerekli önlemlerin alınması zorunludur.
• Çevre Kanunu ve İlgili Yönetmelikler:
• Atık Yönetimi Yönetmeliği (2025 güncel): Atıkların oluşumundan nihai bertarafına kadar tüm süreçleri kapsar. Atıkların sınıflandırılması, taşınması, depolanması ve bertarafı için detaylı kurallar içerir.
• Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği: Tehlikeli atıkların tanımı, sınıflandırılması, toplanması, taşınması, geçici depolanması ve bertarafı için özel şartlar getirir. Bu yönetmelik, Bölüm 13 bilgilerinin temelini oluşturur.
• Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDIK): GBF ve KGSBF hazırlama yükümlülüklerini ve içerik standartlarını belirler. Bölüm 13 de bu standartlar çerçevesinde hazırlanır.
• Sanayi Kaynaklı Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği: Endüstriyel tesislerin atıklarını yönetirken çevresel standartlara uymasını zorunlu kılar.
• ISO 45001:2018: İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri standardı, tehlikeli maddelerin güvenli yönetimi ve atıkların bertarafı gibi konuları sistematik bir yaklaşımla ele almayı gerektirir.

Kimler İçin Gereklidir? (2025 Uygulamaları)

Bölüm 13 Bertaraf Bilgileri, kimyasal madde yaşam döngüsünün her aşamasında rol alan tüm paydaşlar için zorunludur.

Ana Sorumlular ve İlgililer:

• Üreticiler ve İthalatçılar: Ürettikleri veya ithal ettikleri kimyasallara ait KGSBF/GBF'lerde Bölüm 13 bilgilerini eksiksiz sağlamakla yükümlüdürler.
• Dağıtıcılar: Ürünlerin kendilerine ulaşan KGSBF/GBF'lerdeki bilgileri nihai kullanıcılara aktarmakla sorumludurlar.
• Kullanıcılar (İşletmeler): Kimyasalları kullanan işletmeler, atıklarını Bölüm 13'te belirtilen yöntemlere uygun olarak yönetmek ve bertaraf etmek zorundadır. Bu, tehlikeli atık beyan sistemine kayıt olmayı da içerebilir.
• Bertaraf Firmaları: Lisanslı bertaraf tesisleri, Bölüm 13'te belirtilen yöntemleri uygulayarak atıkları güvenli bir şekilde işlerler.
• İSG Profesyonelleri (İş Güvenliği Uzmanları, Kimya Mühendisleri, Çevre Mühendisleri): Bu profesyoneller, Bölüm 13 bilgilerinin hazırlanması, uygulanması ve yasal uyumun sağlanmasında kilit rol oynarlar.
• Çalışanlar: Atık yönetimi prosedürlerine uymakla ve bu konudaki eğitimlere katılmakla yükümlüdürler.

Avantajları ve Faydaları (2025 Perspektifi)

Bölüm 13 Bertaraf Bilgilerinin doğru ve eksiksiz hazırlanması ve uygulanması, işletmeler için önemli avantajlar sağlar.

Operasyonel ve Yasal Faydalar:

• Yasal Uyumluluk ve Ceza Önleme: Mevzuata tam uyum sağlayarak ağır para cezaları, faaliyet durdurma gibi yaptırımlardan kaçınılır.
• Çevresel Sürdürülebilirlik: Doğaya verilen zararın en aza indirilmesi, kurumsal sosyal sorumluluk ve marka imajının güçlenmesi.
• İşçi Sağlığı ve Güvenliği: Tehlikeli atıklarla temas riskinin azaltılması, iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi.
• Maliyet Optimizasyonu: Geri dönüşüm ve geri kazanım yöntemlerinin kullanılmasıyla atık bertaraf maliyetlerinin düşürülmesi ve hammadde tasarrufu sağlanması.
• İtibar ve Güvenilirlik: Çevreye duyarlı ve sorumlu bir işletme imajı, paydaşlar (müşteriler, yatırımcılar, kamu) nezdinde güven oluşturur.
• Risk Yönetimi: Kimyasal atıklarla ilgili potansiyel risklerin (çevresel kirlilik, acil durumlar) önceden belirlenip yönetilmesi.
• Verimlilik Artışı: Atık yönetim süreçlerinin optimize edilmesi, operasyonel verimliliği artırır.