Tekirdağ Bölüm 2 Tehlikelerin Tanımı: Kapsamlı Bir Rehber (2025)

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, firmaların 2025 yılı itibarıyla karşılaşabileceği en kritik konulardan biri olan 'Bölüm 2 Tehlikelerin Tanımı' sürecini detaylandırmak üzere buradayız. Kimyasal maddelerin işyerindeki potansiyel risklerinin belirlenmesi ve bu risklerin yönetilmesi, hem çalışanların sağlığı ve güvenliği hem de yasal uyumluluk açısından hayati önem taşımaktadır. Bu bölüm, işyerinde var olan veya bulunması muhtemel kimyasal maddelerin tehlikeli özelliklerinin tanımlanması, sınıflandırılması ve bu bilgilerin etkin bir şekilde yönetilmesi üzerine odaklanır. Özellikle KİMYASAL DEĞERLENDİRME UZMANI (KDU) rolünün 2025 güncel mevzuat ve ISO standartları çerçevesindeki gerekliliklerini ve uygulama süreçlerini ele alacağız. Bu rehber, işverenler, İSG profesyonelleri ve kimyasal maddelerle çalışan tüm paydaşlar için kapsamlı bir başvuru kaynağı olmayı hedeflemektedir.

Bölüm 2 Tehlikelerin Tanımı Nedir?

Bölüm 2 Tehlikelerin Tanımı, işyerinde kullanılan veya bulunabilecek tüm kimyasal maddelerin sahip olduğu potansiyel tehlikeli özelliklerinin sistemli bir şekilde belirlenmesi, sınıflandırılması ve belgelendirilmesi sürecidir. Bu süreç, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler ile ISO 45001:2018 gibi uluslararası standartlar doğrultusunda zorunlu hale gelmiştir. 2025 yılı itibarıyla bu tanım, yalnızca mevcut kimyasalları değil, aynı zamanda yeni iş süreçleri veya ürünlerle işyerine girebilecek potansiyel kimyasalları da kapsamaktadır. Tehlikelerin tanımı, bir kimyasalın yanıcılık, patlayıcılık, toksisite, korozyon, kanserojenlik gibi fiziksel, sağlık ve çevresel tehlikelerini kapsar. Bu bilgilerin doğru ve eksiksiz bir şekilde tanımlanması, risk değerlendirmesinin temelini oluşturur.

2025 Güncel Bilgiler ve Yaklaşımlar:

• Genişletilmiş Kapsam: Sadece doğrudan kullanılan kimyasallar değil, ara ürünler, yan ürünler ve hatta depolama süreçlerindeki kimyasallar da dahil edilmektedir.
• Dinamik Tanımlama: Kimyasal maddelerin tehlike profilleri zamanla değişebileceğinden, düzenli olarak güncellenmesi gerekmektedir. Yeni bilimsel veriler veya mevzuat değişiklikleri bu güncellemeleri tetikleyebilir.
• Dijitalleşme ve Veri Yönetimi: 2025'te, kimyasal tehlike verilerinin yönetimi için dijital platformlar ve yazılımlar daha yaygın kullanılacaktır. Bu, veri erişimini kolaylaştırır ve hata oranını düşürür.
• Uluslararası Entegrasyon: Küresel tedarik zincirlerinin karmaşıklığı nedeniyle, REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) gibi uluslararası düzenlemelerle uyumlu verilerin kullanılması önem kazanmaktadır.

Tehlike Sınıfları (Örnekler):

Bölüm 2 Tehlikelerin Tanımı Nasıl Çalışır?

Bölüm 2 Tehlikelerin Tanımı süreci, adım adım ilerleyen ve sistematik bir yaklaşımla yürütülmesi gereken bir çalışmadır. 2025 itibarıyla bu süreç, daha entegre ve veri odaklı bir yapıya sahiptir.

Süreç Adımları (2025 Güncel Yaklaşım):

1. Kimyasal Envanterin Oluşturulması: İşyerinde bulunan, kullanılan, depolanan veya üretilen tüm kimyasal maddelerin detaylı bir listesi (ad, miktar, kullanım amacı, tedarikçi bilgileri vb.) oluşturulur. Bu liste, 2025'te genellikle işyeri yönetim sistemlerine entegre dijital veritabanları aracılığıyla tutulur.
2. Bilgi Toplama ve Kaynak Belirleme: Her bir kimyasal madde için tehlike bilgileri toplanır. Bu bilgilerin temel kaynağı, üretici veya ithalatçı tarafından sağlanan Güvenlik Bilgi Formları (GBF)'dır. 2025'te GBF'lerin güncelliği ve uyumluluğu daha sıkı denetlenmektedir. Ek olarak, ulusal ve uluslararası kimyasal veri tabanları, bilimsel yayınlar ve ilgili mevzuat da kullanılır.
3. Tehlike Sınıflandırması: Toplanan bilgiler doğrultusunda, kimyasal maddeler ilgili mevzuat (Örn: KKDIK - Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik) ve uluslararası kabul görmüş sistemlere (Örn: GHS - Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması ve Etiketlenmesi Hakkında Birleşmiş Milletler Sistemi) göre sınıflandırılır. 2025'te bu sınıflandırma, yalnızca tehlike sınıfını değil, aynı zamanda tehlike kategorilerini ve alt kategorilerini de detaylı olarak belirtir.
4. Etiketleme ve Bilgilendirme: Sınıflandırılan kimyasalların kapları, uluslararası standartlara uygun etiketlerle işaretlenir. Bu etiketler, tehlike piktogramları, sinyal kelimeleri, tehlike ifadeleri (H-ifadeleri) ve önleyici tedbir ifadelerini (P-ifadeleri) içerir. 2025'te etiketleme standartları, dijital etiketleme ve QR kod uygulamalarıyla zenginleştirilebilir.
5. Belgelendirme ve Kayıt Tutma: Yapılan tüm sınıflandırma ve etiketleme işlemleri, kimyasal envanteri ve GBF'ler ile birlikte düzenli olarak kayıt altına alınır ve muhafaza edilir. Bu kayıtlar, olası bir denetimde veya acil durumda kullanılmak üzere kolayca erişilebilir olmalıdır. 2025'te bu belgeler genellikle elektronik ortamda saklanır.
6. Eğitim ve Farkındalık: Kimyasal maddelerle doğrudan veya dolaylı olarak temas eden tüm çalışanlara, tanımlanan tehlikeler ve bunlardan korunma yolları hakkında düzenli eğitimler verilir. 2025'te eğitim içerikleri, artırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR) gibi teknolojik araçlarla daha etkili hale getirilebilir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel)

Türkiye'de kimyasal maddelerin tehlikelerinin tanımı ve yönetimi, çeşitli yasal düzenlemelerle güvence altına alınmıştır. 2025 yılı itibarıyla bu mevzuatın uygulanması daha sıkı denetlenmekte ve güncellemeler getirilmektedir.

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, işyerinde var olan veya bulunması muhtemel tehlikeleri belirlemek, riskleri değerlendirmek ve gerekli önleyici tedbirleri almakla yükümlü olduğunu belirtir. Kimyasal tehlikelerin tanımı, bu yükümlülüğün temel bir parçasıdır.
• Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik: Bu yönetmelik, kimyasal maddelerin işyerinde kullanımıyla ilgili özel hükümleri içerir. Tehlikeli kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi, ambalajlanması ve Güvenlik Bilgi Formları'nın hazırlanması gibi konuları detaylandırır.
• KKDIK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik): Avrupa Birliği REACH Tüzüğü'ne paralel olarak ülkemizde yürürlüğe giren KKDIK, kimyasal maddelerin üretiminden nihai kullanıcısına kadar tüm aşamalarda insan sağlığı ve çevreye olan etkilerini değerlendirmeyi amaçlar. 2025'te KKDIK kapsamında kayıt ve bildirim yükümlülükleri daha da önem kazanmıştır.
• Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA Yönetmeliği): Bu yönetmelik, Birleşmiş Milletler'in GHS sistemini temel alarak kimyasal maddelerin tehlike sınıflandırması ve etiketlenmesi için ulusal standartları belirler. 2025'te SEA Yönetmeliği'nin güncel versiyonları ve ekleri takip edilmelidir.
• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Bu uluslararası standart, kuruluşların İSG performanslarını sürekli iyileştirmeleri için bir çerçeve sunar. Bölüm 2 tehlikelerin tanımı, ISO 45001'in 8.1.2 maddesi 'Tehlikelerin Belirlenmesi ve Risklerin Değerlendirilmesi' ile doğrudan ilişkilidir ve kuruluşların risk yönetimi süreçlerinin ayrılmaz bir parçasıdır.

2025 Mevzuat Güncellemeleri:

• Risk Odaklı Denetimler: Olası risklerin daha yüksek olduğu sektörlerde (örneğin, kimya sanayi, madencilik, inşaat) tehlikelerin tanımı ve risk değerlendirmesi süreçleri daha detaylı denetlenecektir.
• Dijital Uyum Süreçleri: Mevzuat uyum süreçlerinin dijitalleştirilmesi teşvik edilecek, çevrimiçi bildirim ve kayıt sistemleri yaygınlaşacaktır.
• Yeni Tehlike Sınıfları: Bilimsel gelişmeler doğrultusunda, yeni tehlike sınıfları veya mevcut sınıflara yönelik güncellemeler mevzuata entegre edilebilir. (Örn: Endokrin bozucular, PBT/vPvB maddeler).

Kimler İçin Gereklidir?

Bölüm 2 Tehlikelerin Tanımı süreci, işyerinde kimyasal maddelerle herhangi bir şekilde temas eden veya bu maddelerin varlığından etkilenebilecek tüm kişi ve kuruluşlar için gereklidir. 2025 itibarıyla bu gereklilik, daha geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

• Tüm İşverenler: İşyerinde kimyasal madde kullanan, üreten, depolayan veya taşıyan her ölçekteki işletme sahibi veya tüzel kişilik. Yasal yükümlülükler doğrudan işverene aittir.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonelleri: İşyeri hekimleri, iş güvenliği uzmanları ve iş sağlığı hemşireleri gibi İSG hizmeti sunan veya işveren adına bu süreçleri yöneten profesyoneller.
• Kimyasal Madde Üreticileri ve İthalatçıları: Ürünlerinin tehlike profillerini belirlemek ve Güvenlik Bilgi Formları'nı (GBF) hazırlamakla yükümlüdürler. Bu bilgiler, kullanıcılar için temel teşkil eder.
• Kimyasal Madde Dağıtıcıları ve Satıcıları: Ürünlerinin tehlikeleri hakkında bilgi sahibi olmalı ve gerekli etiketleme ve bilgilendirme sorumluluklarını yerine getirmelidir.
• Çalışanlar: Kendi çalışma alanlarındaki kimyasal maddelerin tehlikeleri hakkında bilgilendirilmeli ve bu bilgiler doğrultusunda hareket etmelidir.
• Tedarik Zincirindeki Diğer Paydaşlar: Üreticiden son kullanıcıya kadar kimyasal maddelerin bulunduğu her aşamadaki lojistik firmaları, depolama tesisleri gibi kuruluşlar da tehlikelerin tanımı sürecinin dolaylı olarak bir parçasıdır.

2025'te Ek Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Nanomateryaller ve Yeni Nesil Kimyasallar: Bu tür yeni ve potansiyel olarak daha karmaşık tehlikeler içeren maddeler için özel tehlike tanımlama ve risk değerlendirme yöntemleri geliştirilmesi gerekmektedir.
• Biyolojik Etkenler ve Kimyasal Etkenlerin Kombinasyonu: Birlikte maruz kalındığında etkileri artan kimyasal ve biyolojik etkenlerin değerlendirilmesi.
• Uzaktan Çalışma ve Ev Ortamı: Evden çalışma modelinin yaygınlaşmasıyla, ev ortamındaki kimyasal risklerin de değerlendirilmesi ihtiyacı ortaya çıkabilir.

Avantajları ve Faydaları

Bölüm 2 Tehlikelerin Tanımı sürecinin doğru ve etkin bir şekilde yürütülmesi, işletmeler için sayısız avantaja ve faydaya sahiptir. 2025'te bu faydalar, sürdürülebilirlik ve rekabetçilik açısından daha da kritik hale gelmiştir.

• Yasal Uyum ve Cezai Yaptırımlardan Kaçınma: Mevzuata uyum, işverenleri idari para cezaları, ruhsat iptali ve diğer yasal yaptırımlardan korur.
• İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Önlenmesi: Tehlikelerin doğru tanımlanması, risklerin etkin bir şekilde yönetilmesini sağlar, bu da iş kazaları ve meslek hastalıklarının azalmasına yol açar.
• Çalışan Sağlığı ve Güvenliğinin Artırılması: Çalışanların maruz kaldığı risklerin azaltılması, daha sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı yaratır, motivasyonu ve verimliliği artırır.
• Üretim Sürekliliği ve İş Kayıplarının Azaltılması: İş kazaları veya kimyasal maruziyetler nedeniyle meydana gelen iş duruşları ve üretim kayıpları önlenir.
• Maliyet Tasarrufu: İş kazaları, meslek hastalıkları, tazminatlar, sigorta primleri ve üretim kayıpları gibi doğrudan ve dolaylı maliyetler önemli ölçüde azalır.
• İtibar ve Kurumsal Sosyal Sorumluluk: Güvenli bir çalışma ortamı sunan firmalar, hem çalışanları hem de paydaşları nezdinde olumlu bir imaj çizer ve kurumsal sosyal sorumluluklarını yerine getirir.
• Pazar Rekabetçiliği: Uluslararası standartlara uyum ve güvenli çalışma koşulları, özellikle ihracat yapan firmalar için önemli bir rekabet avantajı sağlar.
• Daha Etkin Risk Yönetimi: Tehlikelerin önceden bilinmesi, proaktif risk yönetimi stratejilerinin geliştirilmesine olanak tanır.
• Çevresel Koruma: Kimyasal maddelerin çevresel tehlikelerinin tanımlanması, atık yönetimi ve çevresel kirliliğin önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

2025'te Ek Faydalar:

• Sürdürülebilirlik Hedeflerine Katkı: Güvenli ve sağlıklı çalışma ortamları, sürdürülebilirlik raporlamalarında olumlu bir gösterge olarak yer alır.
• Dijitalleşme Verimliliği: Dijitalleştirilmiş tehlike tanımı ve yönetim sistemleri, veri analizi ve karar alma süreçlerini hızlandırır.
• İnovasyon ve Yeni Ürün Geliştirme: Tehlike analizlerinin erken aşamalarda yapılması, daha güvenli alternatif kimyasalların veya süreçlerin geliştirilmesine ilham verebilir.