Tokat Güvenlik Bilgi Formu (SDS) Hazırlama: Kapsamlı Rehber 2025

Ülkemizde ve küresel ölçekte iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında en kritik belgelerden biri olan Güvenlik Bilgi Formu (SDS), kimyasal maddelerin güvenli kullanımını sağlamak adına vazgeçilmez bir araçtır. KİMYASAL DEĞERLENDİRME UZMANI olarak, 15 yılı aşkın deneyimimizle, 2025 yılı itibarıyla güncellenmiş mevzuat ve ISO standartları çerçevesinde SDS hazırlama sürecini detaylı bir şekilde ele alıyoruz. Bu rehber, kimyasal maddeleri üreten, ithal eden, dağıtan veya kullanan tüm işletmeler için yol gösterici olacaktır. SDS'nin sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, iş yerinde kazaları önleme, çalışan sağlığını koruma ve çevresel riskleri minimize etme potansiyeli taşıdığını vurgulamak isteriz. 2025 yılına özel güncellemeler ve en güncel uygulamalarla, işletmenizin bu alandaki uyumluluğunu en üst düzeye çıkarmasına yardımcı oluyoruz.

Güvenlik Bilgi Formu (SDS) Hazırlama Nedir?

Güvenlik Bilgi Formu (SDS), bir kimyasal maddenin veya karışımın tehlikeli özelliklerini, güvenli kullanımını, depolanmasını, taşınmasını ve acil durumlarda yapılması gerekenleri detaylandıran kapsamlı bir dokümandır. Kimyasal maddelerin üreticileri, ithalatçıları ve dağıtıcıları tarafından, ilgili mevzuata uygun olarak hazırlanması ve son kullanıcılara ulaştırılması zorunludur. SDS, kimyasalın kimliği, tehlike tanımlaması, bileşimi, ilk yardım önlemleri, yangınla mücadele, kaza halinde alınacak önlemler, elleçleme ve depolama, maruz kalma kontrolleri/kişisel korunma, fiziksel ve kimyasal özellikler, kararlılık ve reaktivite, toksikolojik bilgiler, ekolojik bilgiler, bertaraf etme hususları, taşımacılık bilgileri, mevzuat bilgileri ve diğer bilgiler olmak üzere toplam 16 bölümden oluşur. 2025 yılı itibarıyla, REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) gibi uluslararası düzenlemelerle uyumun artması, SDS'nin içeriğinin daha da detaylı ve güncel olmasını gerektirmektedir. Bu belge, kimyasal risk değerlendirmelerinin temelini oluşturur ve iş sağlığı profesyonelleri ile çalışanlar için hayati önem taşır.

Güvenlik Bilgi Formu (SDS) Hazırlama Nasıl Çalışır?

SDS hazırlama süreci, bilimsel verilerin, mevzuatın ve risk değerlendirmelerinin titiz bir şekilde bir araya getirilmesini gerektirir. 2025 güncel uygulamalarıyla bu süreç şu adımları içerir:

• Kimyasalın Tanımlanması ve Sınıflandırılması: Kimyasal maddenin veya karışımın tam kimliği, CAS numarası, saflık derecesi belirlenir. Ardından, en güncel uluslararası sınıflandırma sistemleri (örn. GHS - Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik) kullanılarak tehlike sınıfları ve kategorileri belirlenir.
• Tehlike Değerlendirmesi: Kimyasalın insan sağlığı ve çevre üzerindeki potansiyel tehlikeleri (toksisite, yanıcılık, patlayıcılık, çevresel etkiler vb.) bilimsel çalışmalar ve toksikolojik/ekotoksikolojik verilerle analiz edilir.
• Güvenli Kullanım Bilgilerinin Derlenmesi: Maruz kalma sınır değerleri (TLV, OEL vb.), kişisel koruyucu donanım (KKD) gereksinimleri, depolama koşulları, müdahale prosedürleri gibi bilgiler toplanır.
• Mevzuata Uygunluk Kontrolü: 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK) ve ilgili diğer Türkiye mevzuatına tam uyum sağlanır.
• 16 Bölümlük Formatın Doldurulması: Elde edilen tüm bilgiler, SDS'nin standart 16 bölümüne uygun şekilde, açık, anlaşılır ve teknik terimlerin Türkçe karşılıklarıyla eksiksiz olarak doldurulur.
• Kontrol ve Onay: Hazırlanan SDS, yetkin ve deneyimli bir KİMYASAL DEĞERLENDİRME UZMANI tarafından gözden geçirilir ve onaylanır.
• Yayınlama ve Güncelleme: SDS, ilgili taraflara (işverenler, çalışanlar, acil müdahale ekipleri) elektronik veya basılı formatta ulaştırılır. Kimyasalın içeriğinde, tehlike sınıflandırmasında veya mevzuatta değişiklik olduğunda SDS güncellenmelidir.

2025 Güncel Uygulamalar: Yeni nesil kimyasal analiz yöntemleri, dijital platformlar üzerinden veri paylaşımı ve daha sıkı mevzuat denetimleri, SDS hazırlama sürecini daha dinamik hale getirmiştir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de kimyasal maddelerle ilgili yasal düzenlemeler, iş sağlığı ve güvenliğini en üst düzeyde sağlamayı amaçlamaktadır. 2025 yılı itibarıyla geçerli olan temel yasal zorunluluklar ve mevzuat şunlardır:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, işyerinde kimyasal maddelerin neden olabileceği riskleri belirleme, değerlendirme ve kontrol altına alma yükümlülüğünü getirir. SDS'nin temini ve çalışanlara bu bilgilerin iletilmesi bu kanun kapsamında zorunludur.
• Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK): Avrupa Birliği REACH Tüzüğü'ne paralel olarak hazırlanmış bu yönetmelik, kimyasalların üretimi, ithalatı, piyasaya arzı ve kullanımı ile ilgili kapsamlı düzenlemeler içerir. SDS hazırlama ve bildirim yükümlülükleri bu yönetmelik ile detaylandırılmıştır.
• Tehlikeli Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA): Kimyasal maddelerin tehlikeli özelliklerine göre sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanmasını düzenler. SDS, bu sınıflandırmanın detaylı bir açıklamasını sunar.
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: Kimyasal maddelerin depolandığı ve kullanıldığı iş ekipmanlarının güvenliğine ilişkin hükümler içerir.
• Çalışanların Kimyasal Risklerden Korunması Hakkında Yönetmelik: İşverenlerin çalışanları kimyasal risklere karşı koruma yükümlülüklerini belirler. SDS, risk değerlendirmesinin temel girdilerinden biridir.

2025 Güncel Mevzuat Güncellemeleri: Özellikle KKDİK kapsamındaki yeni kimyasal bildirim süreleri, risk değerlendirme raporlarının güncellenmesi ve yeni tehlike sınıflandırmalarının entegrasyonu gibi konularda güncellemeler mevcuttur. Bu güncellemeler, SDS'nin içeriğini doğrudan etkiler.

Kimler İçin Gereklidir?

Güvenlik Bilgi Formu (SDS) hazırlama ve bulundurma yükümlülüğü, kimyasal maddelerin tedarik zincirinde yer alan tüm aktörler için geçerlidir. Başlıca sorumlu taraflar şunlardır:

• Üreticiler: Kendi ürettikleri kimyasal maddeler için SDS hazırlamakla yükümlüdürler.
• İthalatçılar: Yurt dışından ithal edilen kimyasal maddeler için Türkiye mevzuatına uygun SDS'yi temin etmek veya hazırlamak zorundadırlar.
• Dağıtıcılar ve Tedarikçiler: Kimyasal maddeyi bir sonraki aşamaya iletirken, SDS'nin eksiksiz ve güncel olduğundan emin olmalı ve bunu alıcılara sunmalıdırlar.
• İşverenler: İşyerinde kullanılan tüm kimyasal maddelere ait SDS'leri temin etmek, işyerinde erişilebilir kılmak ve çalışanları bu maddelerin tehlikeleri ve güvenli kullanım yöntemleri hakkında bilgilendirmekle yükümlüdürler.
• Kullanıcılar: Kimyasal maddeleri kullanan her birey, SDS'de yer alan bilgileri anlamalı ve bu bilgilere göre hareket etmelidir.

2025 Hedef Kitle: Özellikle nano malzemeler, biyositler ve endokrin bozucu maddeler gibi yeni nesil kimyasalların kullanımı arttıkça, bu alanlarda uzmanlaşmış KİMYASAL DEĞERLENDİRME UZMANLARI tarafından hazırlanan SDS'lerin önemi artmaktadır.

Avantajları ve Faydaları

Etkin bir Güvenlik Bilgi Formu (SDS) hazırlama süreci, işletmeler ve çalışanlar için sayısız avantaj sunar:

• Yasal Uyumluluk: Mevzuata tam uyum sağlayarak olası cezai yaptırımlardan kaçınmayı sağlar.
• İş Kazalarının Önlenmesi: Kimyasal tehlikelerin doğru tanımlanması ve risklerin azaltılması ile iş kazaları ve meslek hastalıkları riski önemli ölçüde düşer.
• Çalışan Sağlığının Korunması: Çalışanların maruz kalabileceği tehlikeler hakkında bilinçlendirilmesi ve gerekli önlemlerin alınması ile sağlıkları güvence altına alınır.
• Acil Durum Yönetimi: Yangın, dökülme, zehirlenme gibi acil durumlarda ne yapılması gerektiğine dair net bilgiler sunarak müdahale ekiplerinin hızlı ve doğru hareket etmesini sağlar.
• Çevresel Koruma: Kimyasal maddelerin çevreye verebileceği zararların azaltılmasına yönelik bilgileri içerir.
• Operasyonel Verimlilik: Kimyasalların doğru depolanması, taşınması ve kullanılması, fireleri azaltır ve operasyonel süreçleri iyileştirir.
• İtibar ve Güvenilirlik: Güvenlik ve çevre konularında sorumlu bir şirket imajı oluşturarak paydaşlar nezdinde güvenilirliği artırır.
• Ürün Güvenliği: Ürünlerin güvenli bir şekilde piyasaya arz edilmesini sağlayarak marka değerini yükseltir.

2025 Vizyonu: Dijitalleşen dünyada, entegre risk yönetimi sistemleri ile entegre SDS çözümleri, işletmelerin verimliliğini ve güvenlik performansını daha da ileriye taşıyacaktır.