Keçeli, Sason, Batman Eldiven: İş Sağlığı ve Güvenliğinde Vazgeçilmez Bir Koruyucu

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında, çalışanların maruz kaldığı riskleri en aza indirmek temel bir prensiptir. Bu prensibin hayata geçirilmesinde kritik rol oynayan unsurlardan biri de kişisel koruyucu donanımlar (KKD)dır. KKD'ler arasında, en yaygın ve en çok kullanılanlardan biri şüphesiz eldivendir. Eldivenler, elleri çeşitli tehlikelere karşı koruyarak iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemede birinci hat savunması oluşturur. 2025 yılı itibarıyla, eldivenlerin seçimi, kullanımı ve bakımına yönelik standartlar daha da sıkılaşmış, teknolojik gelişmelerle birlikte daha güvenli ve fonksiyonel ürünler piyasaya sürülmüştür. Bu rehberde, eldivenlerin tanımından başlayarak, yasal zorunluluklarına, kullanım alanlarına, avantajlarına ve 2025 yılındaki güncel duruma dair kapsamlı bilgiler sunulacaktır. Hedef kitlemiz; işverenler, iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri, tedarikçiler ve bu alanda bilgi sahibi olmak isteyen tüm çalışanlardır.

Eldiven Nedir?

Eldiven, temel olarak elleri dış etkenlerden korumak amacıyla tasarlanmış, giyilebilir bir giysidir. Ancak iş sağlığı ve güvenliği bağlamında eldivenler, çok daha spesifik ve hayati bir role sahiptir. Bu özel eldivenler, ellere zarar verebilecek fiziksel, kimyasal, biyolojik, termal ve elektriksel risklere karşı bir bariyer oluşturur. 2025 yılı itibarıyla üretilen eldivenler, EN ISO standartlarına uygun olarak, belirli performans seviyelerini karşılamak üzere tasarlanmaktadır. Farklı iş kollarının ve maruz kalınan risklerin çeşitliliği, eldivenlerin de malzeme, tasarım, kalınlık ve özellikler açısından büyük farklılıklar göstermesine neden olmaktadır. Örneğin, keskin cisimlerle çalışılan ortamlarda kesilmeye dirençli eldivenler, kimyasallarla temas halinde kimyasal dirençli eldivenler, sıcak veya soğuk ortamlarda termal koruyucu eldivenler ve elektrikle çalışan işlerde elektriksel yalıtım sağlayan eldivenler tercih edilir.

2025 Güncel Eldiven Teknolojileri ve Özellikleri:

• Malzeme İnovasyonları: Yüksek performanslı polimerler (nitril, neopren, lateks vb.), özel dokuma teknolojileri ve nano-malzemeler sayesinde daha ince, daha esnek ancak daha dayanıklı eldivenler üretilmektedir.
• Ergonomi ve Konfor: Uzun süreli kullanımlarda bile rahatlık sağlayan, terlemeyi azaltan ve el hareketlerini kısıtlamayan tasarımlar önceliklidir.
• Akıllı Teknolojiler: Bazı gelişmiş eldivenlerde, temas edilen yüzeylerin sıcaklığını algılayan veya belirli kimyasalları tespit edebilen sensörler entegre edilmeye başlanmıştır.
• Çevresel Sürdürülebilirlik: Geri dönüştürülmüş malzemelerden üretilen veya biyolojik olarak parçalanabilen eldiven seçenekleri giderek yaygınlaşmaktadır.

Eldiven Nasıl Çalışır?

Eldivenin çalışma prensibi, maruz kalınan riske ve eldivenin yapıldığı malzemeye göre değişiklik gösterir. Genel olarak eldivenler, ellere ulaşabilecek zararlı etkenleri fiziksel bir bariyer oluşturarak engeller.

Farklı Koruma Mekanizmaları:

• Mekanik Koruma: Kesme, delme, aşınma gibi durumlarda eldivenin dayanıklı malzemesi (örneğin, Kevlar, Dyneema gibi lifler veya kalın sentetik deriler) eli kesici veya delici cisimlerden korur. Eldivenin dokuma sıklığı ve kullanılan liflerin mukavemeti bu koruma seviyesini belirler.
• Kimyasal Koruma: Kimyasal dirençli eldivenler (nitril, bütil kauçuk, Viton vb.), belirli kimyasalların cilde nüfuz etmesini engelleyen özel polimerlerden üretilir. Bu eldivenlerin performansı, temas edilen kimyasalın türüne, konsantrasyonuna, temas süresine ve eldivenin kalınlığına bağlıdır.
• Termal Koruma: Yüksek veya düşük sıcaklıklara karşı koruma sağlayan eldivenler, ısıyı iletmeyen özel yalıtım malzemeleri (örneğin, aramid lifleri, silikon kaplamalar) ile üretilir. Bu eldivenler, yanıkları veya donmaları önlemeye yardımcı olur.
• Elektriksel Yalıtım: Elektrikle çalışan işlerde kullanılan yalıtkan eldivenler, kauçuk veya benzeri dielektrik malzemelerden üretilir. Bu eldivenler, akımın vücuda ulaşmasını engelleyerek elektrik çarpmasını önler. Eldivenlerin voltaj dayanım sınıflandırması, kullanım alanını belirler.
• Biyolojik Koruma: Tıbbi ortamlar veya belirli endüstriyel alanlarda, mikroorganizmalara, virüslere veya bakterilere karşı koruma sağlayan eldivenler kullanılır. Bu eldivenler genellikle lateks, nitril veya neopren gibi malzemelerden üretilir ve sızdırmazlık özelliği ön plandadır.

2025 Yılında Eldiven Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Risk Analizi: Yapılacak işin detaylı risk analizi sonucu belirlenen tehlikeler.
• Standartlara Uygunluk: Eldivenin ilgili EN ISO standartlarını (örneğin, EN 388, EN 374, EN 407, EN 60903) karşıladığından emin olunmalıdır.
• Malzeme ve Tasarım: İşin niteliğine uygun malzeme seçimi ve ergonomik tasarım.
• Doğru Beden: Eldivenin ne çok sıkı ne de çok bol olması, hareket kabiliyetini kısıtlamaması önemlidir.
• Bakım ve Değişim: Eldivenlerin düzenli olarak kontrol edilmesi, temizlenmesi ve hasar gördüğünde derhal değiştirilmesi gereklidir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanında eldiven kullanımı, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler ile düzenlenmiştir. İşverenlerin temel yükümlülüğü, çalışanların maruz kaldığı riskleri değerlendirmek ve bu riskleri ortadan kaldırmak veya kabul edilebilir bir seviyeye indirmek için gerekli önlemleri almaktır. Bu önlemler arasında kişisel koruyucu donanımların temini ve kullanımının sağlanması da yer alır.

Mevzuatın Temel Hükümleri (2025 Güncel Durum):

• Risk Değerlendirmesi: İşyerinde mevcut olan veya bulunabilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelere karşı maruz kalacak kişilerin belirlenmesi, risklerin derecelendirilmesi ve kontrol önlemlerinin kararlaştırılması zorunludur. Eldiven seçimi, bu risk değerlendirmesi sonucunda belirlenen tehlikelere göre yapılmalıdır.
• Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği: Bu yönetmelik, işyerinde kullanılacak KKD'lerin asgari gerekliliklerini, risklere göre sınıflandırılmasını ve CE işareti taşıma zorunluluğunu belirler. Eldivenler de bu yönetmelik kapsamında değerlendirilir.
• Genel İş Sağlığı ve Güvenliği Kuralları: İşveren, çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürecek her türlü durum ve davranıştan kaçınmak, tehlikeleri önlemek, tehlike ve kaza kaynaklarının zararlarını azaltmak için gerekli araç ve gereçleri sağlamakla yükümlüdür.
• Eğitim Yükümlülüğü: İşveren, çalışanlara kullanacakları KKD'lerin (eldivenler dahil) doğru kullanımı, bakımı, muhafazası ve tehlikeleri hakkında gerekli eğitimi vermekle yükümlüdür.

2025 Yılında Öne Çıkan Mevzuat Gelişmeleri:

• Teknolojik Gelişmelere Uyum: Yeni nesil eldiven teknolojilerinin (akıllı eldivenler, gelişmiş malzeme kullanımı) mevzuata entegrasyonu ve standartların güncellenmesi çalışmaları devam etmektedir.
• Risk Analizi Süreçlerinin Dijitalleşmesi: Risk değerlendirme süreçlerinin daha etkin ve izlenebilir olması için dijital platformların kullanımı teşvik edilmektedir.
• Sürdürülebilirlik Odaklı Düzenlemeler: Çevreye duyarlı KKD üretimi ve kullanımı konusunda teşvik edici düzenlemeler gündemdedir.

Kimler İçin Gereklidir?

Eldivenler, işyerinde ellerin potansiyel tehlikelere maruz kaldığı hemen her sektörde çalışanlar için gereklidir. Ancak bazı sektörler ve iş kolları, eldiven kullanımını daha da kritik hale getirmektedir.

Eldiven Kullanımının Zorunlu Olduğu Başlıca Sektörler ve İş Kolları:

• İnşaat Sektörü: Keskin malzemeler, kaba yüzeyler, kimyasallar ve titreşimlere karşı koruma.
• Sanayi ve Üretim: Makine parçaları, kimyasallar, yüksek sıcaklıklar, kesici aletler ve elektrikle çalışma.
• Kimya Endüstrisi: Asitler, bazlar, çözücüler ve diğer tehlikeli kimyasallarla temas.
• Sağlık Sektörü: Enfeksiyon riski, kan ve vücut sıvılarına temas, sterilizasyon işlemlerinde kullanılan kimyasallar.
• Gıda Endüstrisi: Hijyen standartlarının sağlanması, keskin aletler, soğuk depolama ve temizlik kimyasalları.
• Metal İşleme: Keskin kenarlar, metal talaşları, yüksek sıcaklıklar ve yağlı ortamlarda çalışma.
• Otomotiv Sektörü: Yağlar, solventler, keskin parçalar ve montaj işlemleri.
• Tarım ve Ormancılık: Kesikler, sıyrıklar, kimyasallar (pestisitler), titreşim ve zorlu hava koşulları.
• Elektrik ve Elektronik: Elektrik akımına karşı yalıtım sağlayan özel eldivenler.
• Lojistik ve Depolama: Ağır yük kaldırma, keskin kenarlı paketler ve kimyasallar.

2025 Yılında Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• İş Tanımına Uygunluk: Her işin kendine özgü riskleri vardır. Bu nedenle eldiven seçimi, sadece sektöre göre değil, spesifik iş tanımına ve maruz kalınan risklere göre yapılmalıdır.
• Çalışanların Görüşleri: Eldivenlerin konforu ve iş yapmaya uygunluğu konusunda çalışanların geri bildirimleri alınmalı, bu geri bildirimler doğrultusunda iyileştirmeler yapılmalıdır.
• Eğitim ve Farkındalık: Hangi eldivenin ne zaman ve nasıl kullanılacağı konusunda tüm çalışanların bilgilendirilmesi ve bu bilincin sürekli canlı tutulması önemlidir.

Avantajları ve Faydaları

Eldiven kullanımı, bireysel çalışan sağlığı ve güvenliğinin yanı sıra işyeri verimliliği ve maliyet etkinliği açısından da önemli avantajlar sunar. Doğru seçilmiş ve etkili bir şekilde kullanılan eldivenler, çeşitli riskleri azaltarak iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önler.

Temel Avantajlar ve Faydalar:

• Kazaların Önlenmesi: Kesikler, delinmeler, ezilmeler, yanıklar, elektrik çarpmaları ve kimyasal yanıklar gibi doğrudan el yaralanmalarını engeller.
• Meslek Hastalıklarının Azaltılması: Tekrarlayan hareketlerden kaynaklanan rahatsızlıklar (örneğin, karpal tünel sendromu), kimyasallara uzun süreli maruziyetin neden olduğu cilt hastalıkları ve alerjiler gibi meslek hastalıklarının riskini azaltır.
• Hijyenin Sağlanması: Gıda ve sağlık sektörlerinde, eldivenler kontaminasyonu önleyerek hem çalışanın hem de ürünün/hastanın hijyenini sağlar.
• Artan Verimlilik: Çalışanlar, ellerinin güvende olduğunu bildiklerinde daha rahat ve odaklanmış bir şekilde çalışabilirler. Ayrıca, doğru eldivenler işi daha kolay ve güvenli yapmayı sağlayarak verimliliği artırır.
• Maliyet Tasarrufu: İş kazaları ve meslek hastalıkları, tedavi masrafları, iş gücü kaybı, sigorta primlerindeki artışlar ve üretimin durması gibi ciddi maliyetlere yol açar. Eldiven kullanımı bu maliyetleri önemli ölçüde düşürür.
• Yasal Uyumluluk: Mevzuata uygun eldiven kullanımı, işverenlerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesini sağlar ve olası yasal yaptırımları engeller.
• Gelişmiş Tutuş ve Kavrama: Bazı eldivenler, özellikle yağlı veya kaygan yüzeylerde çalışırken artırılmış tutuş sağlayarak iş kazası riskini azaltır.

2025 Yılında Eldivenlerin Getirdiği Ek Faydalar:

• İş Gücü Devamlılığı: Sağlıklı çalışanlar, işe devamlılık oranını artırır.
• Çalışan Memnuniyeti: İşverenin çalışan sağlığına verdiği önem, çalışan memnuniyetini ve motivasyonunu yükseltir.
• Marka İmajı: Güvenli çalışma ortamı sunan firmalar, sektörde daha olumlu bir marka imajına sahip olurlar.