Iğdır Kaynak Gözlüğü: Güvenliğiniz İçin Vazgeçilmez Bir Korumadır

Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları olarak, çalışma ortamlarında alınması gereken en kritik önlemlerden biri olan kişisel koruyucu donanımlar (KKD) alanında 15 yılı aşkın deneyimimizle, 2025 yılı itibarıyla kaynak gözlüğünün önemini ve gerekliliğini vurgulamak isteriz. Kaynak gözlüğü, gözleri kaynak işlemi sırasında ortaya çıkan yoğun ışık, ısı ve zararlı radyasyondan koruyarak ciddi göz yaralanmalarını ve uzun vadeli görme kayıplarını önleyen hayati bir ekipmandır. Özellikle metal işleme, inşaat, gemi yapımı ve montaj gibi birçok sektörde kaynak faaliyetleri kaçınılmazdır. Bu faaliyetlerin güvenli bir şekilde yürütülebilmesi için doğru tipte ve standartlara uygun kaynak gözlüğünün seçilmesi, kullanılması ve bakımının yapılması büyük önem taşır. Bu rehberde, 2025 yılı güncel mevzuatları, ISO standartları ve uzman önerileri ışığında kaynak gözlüğünün detaylarını ele alacağız.

Kaynak Gözlüğü Nedir?

Kaynak gözlüğü, kaynak işlemi sırasında açığa çıkan ultraviyole (UV), görünür ışık ve kızılötesi (IR) radyasyonun yanı sıra, erimiş metal sıçramaları ve kıvılcımlara karşı gözleri korumak üzere özel olarak tasarlanmış bir kişisel koruyucu donanımdır. Standart güvenlik gözlüklerinden farklı olarak, kaynak gözlükleri, kaynak arkının yaydığı son derece yoğun ve zararlı ışınları filtreleyebilen özel lenslere sahiptir. Bu lensler, genellikle belirli bir "gölge numarası" (shade number) ile belirtilir ve bu numara, filtrelenen ışığın yoğunluğunu gösterir. Gölge numarası, kaynak yöntemine ve kullanılan akıma göre değişiklik gösterir. 2025 yılı itibarıyla kaynak gözlükleri, kullanıcı konforunu ve koruma seviyesini artıracak şekilde ergonomik tasarımlar, anti-sis kaplamalar ve daha hafif malzemelerle geliştirilmektedir. Ayrıca, otomatik kararan (otomatik kaynak maskeleri) teknolojileri, kaynakçının iş akışını hızlandırmakta ve kesintisiz koruma sağlamaktadır.

Kaynak Gözlüğü Nasıl Çalışır?

Kaynak gözlüklerinin temel çalışma prensibi, özel filtreleme teknolojisine sahip lensleri aracılığıyla zararlı ışınları emmek veya yansıtmaktır. Kaynak işlemi sırasında oluşan ark, insan gözünün hassas yapısına zarar verebilecek çok yüksek yoğunlukta UV ve IR radyasyonu yayar. Bu radyasyon, kısa süreli maruziyette dahi "ark yanığı" (photokeratitis) adı verilen ağrılı bir duruma yol açabilirken, uzun süreli ve tekrarlayan maruziyet katarakt gibi kalıcı görme problemlerine neden olabilir. Kaynak gözlüklerinin lensleri, bu zararlı radyasyonu engelleyerek göze ulaşan ışık miktarını güvenli seviyelere indirir.

2025 Güncel Teknolojiler ve Özellikler:

• Otomatik Kararan Kaynak Maskeleri (Auto-Darkening Welding Helmets): Bu maskeler, kaynak arkı başladığında anında kararan bir LCD lense sahiptir. Ark bittiğinde ise lens tekrar şeffaf hale gelir. Bu, kaynakçının iş parçasına bakmak için maskeyi sürekli indirip kaldırma ihtiyacını ortadan kaldırarak iş verimliliğini artırır ve göz yorgunluğunu azaltır. 2025 modelleri, daha geniş görüş alanları, daha hızlı tepki süreleri ve daha hassas karanlık ayarları ile öne çıkmaktadır.
• Filtre Teknolojileri: Farklı kaynak yöntemleri için özel olarak tasarlanmış filtreler bulunur. Örneğin, TIG kaynağı için daha düşük gölge numaraları, MIG/MAG ve elektrot kaynağı için ise daha yüksek gölge numaraları tercih edilir. 2025 standartlarında, daha geniş bir spektrumda koruma sağlayan ve renk algısını daha iyi koruyan filtreler geliştirilmektedir.
• Ergonomi ve Konfor: Hafif malzemeler, ayarlanabilir baş bantları, iyi bir havalandırma sistemi ve yüzeye tam oturan tasarımlar, uzun süreli kullanımlarda konforu artırır. 2025'te bu özellikler daha da optimize edilerek kullanıcı memnuniyeti hedeflenmektedir.
• Güvenlik Sertifikaları: Üretilen tüm kaynak gözlüklerinin, ilgili ulusal ve uluslararası standartlara (örneğin, EN 379, ANSI Z87.1) uygunluğu belgelenmelidir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanında temel yasal çerçeve 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur. Bu kanun, işverenlerin çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. Kaynak gözlüğü kullanımı da bu kapsamda değerlendirilir ve birçok yönetmelik ile zorunlu hale getirilmiştir.

2025 Güncel Mevzuat ve Standartlar:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin risk değerlendirmesi yapma ve bu riskleri ortadan kaldırma veya azaltma yükümlülüğünü getirir. Kaynak işlemlerinden kaynaklanan göz sağlığı riskleri de bu değerlendirmenin bir parçasıdır.
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: Bu yönetmelik, iş ekipmanlarının güvenli kullanımına ilişkin genel şartları belirler. Kaynak makineleri ve ilgili aksesuarların kullanımı sırasında alınması gereken önlemleri kapsar.
• Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği (30.06.2017 tarihli ve 29975 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan): Bu yönetmelik, işverenin, risk değerlendirmesi sonucu belirlenen tehlikelere karşı çalışanlarına uygun kişisel koruyucu donanımları sağlamakla yükümlü olduğunu açıkça belirtir. Kaynak gözlüğü, bu yönetmelik kapsamında risklere karşı korunmada yer alan temel KKD'lerden biridir.
• ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri: Bu uluslararası standart, kuruluşların iş sağlığı ve güvenliği performanslarını sürekli iyileştirmeleri için bir çerçeve sunar. Kaynak gözlüğü gibi KKD'lerin seçimi, temini, kullanımı ve bakımı, ISO 45001 gereklilikleri doğrultusunda sistematik bir yaklaşımla yönetilmelidir.
• EN 166 (Göz Koruyucuları - Genel Özellikler): Avrupa standartlarından biri olan EN 166, kişisel göz koruyucuların genel gereksinimlerini belirler. Kaynak gözlükleri de bu standarda uygun olarak üretilmeli ve belgelendirilmelidir.
• EN 379 (Otomatik Kaynak Filtreleri): Özellikle otomatik kararan kaynak maskelerinin optik sınıfları, gölge numaraları ve tepki süreleri gibi teknik özelliklerini belirleyen bir standarttır. 2025'te bu standartlara uygunluk, ürünlerin piyasaya arzı için zorunludur.

İşverenler, yapılan risk değerlendirmesi sonucunda, kaynak işlemi yapılan ortamın özelliklerine (kaynak yöntemi, akım şiddeti, kullanılan malzeme vb.) uygun gölge numarasına sahip, CE ve EN standartlarına uygun kaynak gözlüklerini temin etmek ve çalışanlarının doğru kullanımını sağlamakla yükümlüdür.

Kimler İçin Gereklidir?

Kaynak gözlüğü, kaynak işlemi yapan veya kaynak işlemi sırasında yakınında bulunan tüm çalışanlar için gereklidir. Bu, geniş bir meslek grubunu kapsamaktadır:

• Kaynakçılar: Tüm kaynak yöntemlerinde (elektrik ark kaynağı, gaz altı kaynağı (MIG/MAG), TIG kaynağı, gaz kaynağı, direnç kaynağı vb.) çalışanlar.
• Kesim İşlemi Yapanlar: Oksijenle kesim, plazma kesim gibi işlemleri yapanlar.
• Taşlama ve Zımparalama Yapanlar: Kaynak sonrası veya kaynak öncesi yapılan bu işlemler de kıvılcım ve toz oluşturabilir.
• Kaynak Yapılan Alanın Yakınında Bulunanlar: Kaynak işleminin yapıldığı alana yakın çalışanlar da, sıçrayan metal parçacıkları ve ark ışığından korunmak için uygun gözlükleri kullanmalıdır.
• Bakım ve Onarım Personeli: Makine ve ekipmanların tamiri sırasında kaynak işlemi yapılması gereken durumlar.
• İnşaat ve Montaj Çalışanları: Yapısal çelik montajı, gemi inşaatı gibi alanlarda çalışanlar.
• Metal İşleme Atölyelerinde Çalışanlar: Metal parçaların birleştirilmesi veya şekillendirilmesi işlemlerinde kaynak yapan tüm personel.

2025 yılı itibarıyla, iş yerlerinde yapılan iş sağlığı ve güvenliği denetimlerinde, kaynak gözlüğü gibi KKD'lerin uygunluğuna ve kullanımına özel bir önem verilmektedir.

Avantajları ve Faydaları

Kaynak gözlüğünün kullanımı, hem çalışanların sağlığı ve güvenliği hem de iş yerinin genel performansı açısından sayısız avantaja sahiptir:

• Göz Yaralanmalarının Önlenmesi: En önemli faydası, kaynak arkının yaydığı zararlı radyasyon ve sıçrayan kıvılcımların neden olabileceği akut göz yaralanmalarını (ark yanığı, yanıklar, yabancı cisim batması) engellemesidir.
• Uzun Vadeli Göz Sağlığının Korunması: Kronik UV ve IR maruziyetinin neden olabileceği katarakt, pterijyum ve diğer görme bozukluklarını önlemeye yardımcı olur.
• İş Verimliliğinin Artırılması: Doğru ve konforlu bir kaynak gözlüğü, çalışanın daha rahat ve odaklanmış çalışmasını sağlar. Otomatik kararan maskeler, iş akışını kesintiye uğratmadan daha hızlı ve güvenli kaynak yapılmasına olanak tanır.
• İş Kazalarının Azaltılması: Görüş alanının korunması ve gözün rahatsız edilmemesi, genel iş kazası oranlarını düşürmeye katkıda bulunur.
• Yasal Uyumluluk: İşverenlerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesini sağlar ve olası cezai sorumlulukları azaltır.
• Çalışan Memnuniyeti ve Güveni: Çalışanların kendilerini güvende hissetmeleri, motivasyonlarını ve iş memnuniyetlerini artırır.

2025 yılında, iş sağlığı ve güvenliği bilincinin artmasıyla birlikte, kaynak gözlüğü kullanımının avantajları daha da belirgin hale gelmekte ve iş yerleri bu konuda daha proaktif davranmaktadır.