Kırklareli Göz ve Yüz Koruma (Gözlük/Siperlik)

İş yerlerinde alınması gereken en temel önlemlerden biri, çalışanların göz ve yüzlerini zararlı etkilerden korumaktır. Göz ve yüz koruma (gözlük/siperlik), bu hayati önemi taşıyan Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kategorisinde yer almaktadır. Günümüzde, teknolojik gelişmeler ve artan iş güvenliği bilinciyle birlikte, göz ve yüz koruma çözümleri de çeşitlenmiş ve standartları yükselmiştir. 2025 yılı itibarıyla, iş kazalarının önlenmesinde ve çalışan sağlığının korunmasında bu donanımların rolü daha da belirgin hale gelmiştir. Özellikle kimyasal sıçramalar, toz partikülleri, uçuşan parçacıklar, radyasyon ve darbe risklerinin bulunduğu ortamlarda, doğru gözlük veya siperlik seçimi, kalıcı hasarların önüne geçmenin en etkili yoludur. Hedef kitlemiz, tüm sektörlerde faaliyet gösteren işverenler, iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri ve bu donanımları kullanmak zorunda olan tüm çalışanlardır. Bu rehberde, göz ve yüz koruma ekipmanlarının ne anlama geldiğini, nasıl çalıştıklarını, yasal zorunluluklarını ve doğru seçim kriterlerini 2025 güncel bilgileriyle ele alacağız.

Göz ve Yüz Koruma (Gözlük/Siperlik) Nedir?

Göz ve yüz koruma (gözlük/siperlik), çalışanların gözlerini ve yüzlerini fiziksel, kimyasal, termal veya radyasyon kaynaklı zararlı etkilere karşı korumak amacıyla tasarlanmış kişisel koruyucu ekipmanlardır. Bu kategori, temel olarak güvenlik gözlükleri, kimyasal gözlükleri, kaynakçı gözlükleri, toz gözlükleri, yüz siperlikleri ve bunların kombinasyonlarını kapsar. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatımızda, özellikle 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler gereğince, risk değerlendirmesi sonucunda belirlenen tehlikelere karşı çalışanların korunması zorunludur. 2025 yılı itibarıyla, bu ekipmanların seçiminde ve kullanımında uluslararası standartlara (örneğin, EN 166, EN 170, EN 171, EN 172, EN 175 gibi Avrupa standartları ve bunlara uyumlu ulusal standartlar) uyum büyük önem taşımaktadır. Üreticilerin ürünlerini bu standartlara göre belgelendirmesi ve kullanıcıların da doğru sertifikasyona sahip ürünleri tercih etmesi gerekmektedir.

Göz ve yüz koruma ekipmanları, maruz kalınan riskin türüne göre farklı özelliklere sahip olabilir:

• Darbe Direnci: Uçuşan parçacıklar, kıymıklar veya düşen cisimlerden korunma sağlar. (Örnek: A, B, F sınıfları EN 166 standardına göre)
• Kimyasal Sıçrama Koruması: Asitler, bazlar veya diğer aşındırıcı sıvılara karşı koruma sağlar. (Örnek: Sıvı sıçramalarına karşı koruma sağlayan modeller)
• Toz Koruması: İnce toz parçacıklarının göze girmesini engeller. (Örnek: Kenarları kapalı ve hava delikleri olan modeller)
• Radyasyon Koruması: Ultraviyole (UV) ve kızılötesi (IR) radyasyon gibi zararlı ışınlardan korunma sağlar. (Örnek: Kaynak ve lazer operasyonları için özel filtreli gözlükler ve siperlikler)
• Termal Koruma: Yüksek sıcaklık veya erimiş metal sıçramalarına karşı yüzü ve gözleri korur.

Göz ve Yüz Koruma (Gözlük/Siperlik) Nasıl Çalışır?

Göz ve yüz koruma ekipmanlarının çalışma prensibi, maruz kalınan tehlikenin türüne ve ekipmanın tasarımına göre değişiklik gösterir. Temel amaç, gözlerin ve yüzün hassas bölgelerini fiziksel engeller veya özel filtreler aracılığıyla korumaktır.

Güvenlik Gözlükleri: Genellikle polikarbonat gibi darbelere dayanıklı malzemelerden üretilir. Çerçeveleri ve lensleri, uçuşan parçacıkların veya küçük darbelerin göze ulaşmasını engelleyecek şekilde tasarlanır. Yan korumaları sayesinde, yandan gelen tehlikelere karşı da ek güvenlik sunarlar. Bazı modellerde, buğulanmayı önleyici kaplamalar (anti-fog) veya çizilmeyi önleyici kaplamalar (anti-scratch) bulunur.

Kimyasal Gözlükleri: Bu gözlükler, sızdırmazlık sağlayan yumuşak bir çerçeveye sahiptir ve genellikle doğrudan havalandırma delikleri yerine dolaylı havalandırma sistemleri kullanır. Bu, kimyasal sıvıların sıçramasının doğrudan göze temas etmesini engeller.

Yüz Siperlikleri: Genellikle şeffaf polikarbonat veya PET malzemeden yapılır ve yüzün tamamını, çene hattına kadar kapsayacak şekilde tasarlanır. Özellikle kimyasal sıçramaları, tozlu ortamlarda uçuşan parçacıklar ve kaynak işlemlerinde oluşan kıvılcımlar gibi daha geniş alanları korumak için kullanılır. Genellikle güvenlik gözlükleri ile birlikte kullanılmaları tavsiye edilir.

Kaynak Gözlükleri ve Siperlikleri: Kaynak sırasında ortaya çıkan yoğun ultraviyole (UV) ve kızılötesi (IR) radyasyonu ile parlak ışığa karşı koruma sağlarlar. Bu ekipmanlar, belirli bir gölge derecesine sahip özel filtreli lensler içerir. Renk numaraları (shade number) ile belirtilen bu filtreler, maruz kalınan kaynak akımına göre seçilir.

2025 Güncel Bilgiler ve Teknolojiler:

• Akıllı Lens Teknolojileri: Otomatik kararan kaynak maskeleri ve optik sınıflı (optical class) değişken kararan lensler, iş akışını kolaylaştırmaktadır.
• Gelişmiş Malzemeler: Daha hafif, daha dayanıklı ve çizilmeye karşı daha dirençli yeni nesil polikarbonat ve poliamid malzemeler kullanılmaktadır.
• Ergonomik Tasarımlar: Uzun süreli kullanıma uygun, yüze tam oturan, ayarlanabilir kayışlara ve burun pedlerine sahip modeller tercih edilmektedir.
• Buhar Önleyici (Anti-Fog) Kaplamalar: Yüksek nemli ortamlarda veya hızlı sıcaklık değişimlerinde buğulanmayı engelleyen kaplamaların etkinliği artırılmıştır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de göz ve yüz koruma (gözlük/siperlik) kullanımı, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan ilgili yönetmeliklerle düzenlenmiştir. İşverenlerin temel yükümlülüğü, işyerinde yürütülen faaliyetlerden kaynaklanabilecek riskleri belirlemek, bu riskleri ortadan kaldırmak veya en aza indirmek, bu mümkün değilse uygun Kişisel Koruyucu Donanımları (KKD) temin etmek ve çalışanların doğru kullanımını sağlamaktır.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Kanun'un 4. maddesi, işverenin genel yükümlülüklerini belirtir. Buna göre işveren, iş sağlığı ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. 19. madde ise, risklerin önlenmesi veya azaltılması için işverenin alması gereken önlemleri sıralar ve bunlardan birinin de KKD kullanımı olduğunu vurgular.

İlgili Yönetmelikler:

• İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (2012/394): İşyerindeki risklerin değerlendirilmesi ve bu risklere karşı alınacak önlemleri detaylandırır.
• Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği (2013/2866): KKD'lerin piyasaya arz edilmesi, tasarımı, üretimi ve denetimi ile ilgili usul ve esasları belirler. Bu yönetmelik, KKD'lerin CE işareti taşıması ve ilgili ulusal veya uluslararası standartlara (EN, ISO vb.) uygun olması gerektiğini şart koşar.
• Sağlık Gözetimi Yönetmeliği (2016/294): Risk değerlendirmesi sonucunda göz ve yüz sağlığı açısından risk altında olduğu belirlenen çalışanların periyodik sağlık gözetimini zorunlu kılar.

2025 Güncel Durum ve Uygulama:

• Risk Değerlendirmesi: İşyerlerinde yapılan detaylı risk değerlendirmeleri, hangi tür göz ve yüz koruyucuya ihtiyaç duyulduğunu belirlemede temel oluşturur.
• Uygunluk Beyanı ve CE İşareti: Üreticilerin, ürünlerinin ilgili Avrupa direktiflerine ve standartlara uygun olduğunu gösteren bir uygunluk beyanı sunması ve ürün üzerinde CE işaretinin bulunması zorunludur.
• Eğitim ve Denetim: İşverenler, çalışanlara KKD'lerin doğru kullanımı, bakımı ve saklanması konusunda eğitim vermekle yükümlüdür. Ayrıca, bu ekipmanların düzenli olarak kullanılıp kullanılmadığı denetlenmelidir.
• Standartlara Uygunluk: Türkiye'de geçerli olan EN standartları ve bunlara karşılık gelen TS EN standartları esas alınır. Örneğin, EN 166 (Göz koruyucuları - Genel özellikler), EN 170 (Göz koruyucuları - Ultraviyole filtreleri - Gereksinimler ve test yöntemleri), EN 171 (Göz koruyucuları - Kızılötesi filtreleri - Gereksinimler ve test yöntemleri), EN 172 (Güneş koruyucu filtreler - Endüstriyel kullanımlar için) ve EN 175 (Kaynak ve benzeri işlemler sırasında göz ve yüz koruyucuları) gibi standartlar göz ve yüz koruyucuları için temel referanslardır.

Kimler İçin Gereklidir?

Göz ve yüz koruma ekipmanları, potansiyel bir tehlike bulunan her türlü iş ortamında çalışanlar için gereklidir. Bu gereklilik, risk değerlendirmesi sonucunda belirlenir ve sektöre, yapılan işleme ve maruz kalınan tehlikelere göre değişiklik gösterir.

Başlıca Risk Grupları ve Sektörler:

• İnşaat Sektörü: Uçuşan tozlar, çakıl taşları, çimento tozları, kesme ve delme işlemlerinden çıkan kıvılcımlar ve parçacıklar.
• Metal İşleme Sektörü: Kaynak, taşlama, kesme, delme, perçinleme gibi işlemlerden çıkan kıvılcımlar, kıymıklar, metal tozları ve yüksek ısı.
• Kimya Endüstrisi: Asit, baz, çözücü gibi kimyasalların sıçrama veya buharlaşma riskleri.
• Laboratuvarlar: Kimyasal maddeler, biyolojik örnekler, cam kırıkları ve ultraviyole (UV) ışınları.
• Ağaç İşleme Sektörü: Talaşlar, küçük ahşap parçacıkları ve kullanılan aletlerden çıkan kıvılcımlar.
• Enerji Sektörü: Yüksek voltajlı ekipmanlarla çalışırken oluşabilecek ark patlamaları, UV ve IR radyasyonu.
• Madencilik: Tozlu ortamlar, uçuşan kaya parçacıkları ve darbeler.
• Tarım: Toz, gübre sıçramaları, yabani ot ilaçları ve mekanik ekipmanlardan çıkan parçacıklar.
• Lazer Operasyonları: Lazer ışınlarının gözlere zarar verme riski.
• Elektrik ve Elektronik Sanayi: Lehimleme, montaj, test işlemleri sırasında oluşabilecek küçük parçacıklar ve kimyasallar.

2025 Yılında Artan Farkındalık: Uzun vadede görme kaybı gibi geri dönüşü olmayan hasarlara yol açabilen düşük seviyeli ama sürekli maruziyetler (örneğin, hafif tozlu ortamlar, UV ışınlarına maruz kalma) konusunda da farkındalık artmıştır. Bu nedenle, risk değerlendirmeleri daha kapsamlı hale gelmiş ve koruyucu önlemler çeşitlenmiştir.

Avantajları ve Faydaları

Göz ve yüz koruma ekipmanlarının kullanımı, hem çalışanlar hem de işverenler açısından sayısız avantaja sahiptir. Bu avantajlar, çalışan sağlığının korunmasından yasal uyumluluğa kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Çalışanlar İçin Avantajları:

• Kalıcı Yaralanmaların Önlenmesi: Görme kaybı, kornea hasarı, yüzdeki derin kesikler gibi geri dönüşü olmayan yaralanmaların önüne geçilir.
• İş Göremezlik Süresinin Azalması: Göz veya yüz yaralanmaları iş gücü kaybına neden olabilir. Koruyucu ekipmanlar bu riski ortadan kaldırarak çalışanın işine devam etmesini sağlar.
• Konfor ve Güvenlik Hissi: Doğru seçilmiş ve rahat kullanılan ekipmanlar, çalışanın kendini daha güvende hissetmesini sağlar ve işine odaklanmasına yardımcı olur.
• Uzun Vadeli Sağlık: Göz yorgunluğu, baş ağrısı gibi kısa vadeli etkilerin yanı sıra, uzun vadede oluşabilecek kronik göz rahatsızlıkları ve cilt sorunları önlenir.

İşverenler İçin Avantajları:

• Yasal Mevzuata Uyum: 6331 Sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere uyum sağlayarak cezai yaptırımlardan kaçınılır.
• İş Kazası Maliyetlerinin Azalması: İş kazalarının neden olduğu tazminat, tedavi masrafları, iş gücü kaybı ve üretim duruşu gibi maliyetler önemli ölçüde düşer.
• Üretkenlik Artışı: Çalışanların daha güvende hissetmesi ve sağlıklarının korunması, motivasyonlarını ve dolayısıyla üretkenliklerini artırır.
• İşveren İmajının Güçlenmesi: Çalışan sağlığına verdiği önem, şirketin itibarını ve profesyonel imajını olumlu yönde etkiler.
• Sigorta Maliyetlerinin Düşmesi: İş kazası oranlarının düşmesi, işverenlerin sigorta primlerinde indirim sağlamasına olanak tanıyabilir.
• Standartlara Uyumlu Ürünler: ISO ve EN gibi uluslararası standartlara uygun, sertifikalı ürünlerin kullanılması, kalite ve güvenilirlik sağlar.

2025 Yılında Öne Çıkan Faydalar: Dijitalleşen iş akışları ve veri analizi sayesinde, hangi sektörde hangi riskin daha yoğun olduğu ve hangi KKD'nin daha etkili olduğu konusunda daha net veriler elde edilmektedir. Bu da, kaynakların daha verimli kullanılmasına ve doğru KKD seçiminin daha kolay yapılmasına olanak tanır.