Afyonkarahisar MARPOL Atık Alım ve Bunker Su Hizmetleri: Limanlarda Çevresel Uyum ve Güvenlik Rehberi 2025

Günümüz denizcilik sektöründe, liman operasyonlarının çevresel sürdürülebilirlik ve yasal uyumluluk açısından en kritik unsurlarından biri, uluslararası deniz kirliliğini önleme sözleşmesi olan MARPOL'ün belirlediği standartlara uygun atık alım ve bunker su hizmetleridir. 2025 yılı itibarıyla, bu hizmetler sadece bir gereklilik olmanın ötesinde, limanların küresel itibarı ve operasyonel verimliliği için stratejik bir önem taşımaktadır. Gemi operasyonlarından kaynaklanan petrol, kimyasal, çöp, atık su ve diğer zararlı maddelerin kontrollü bir şekilde bertaraf edilmesi, hem deniz ekosistemini korumak hem de liman tesislerinin çevresel ayak izini minimize etmek adına hayati önemdedir. Bunker suyunun (gemilere ikmal edilen yakıt) kalitesi ve tedarik süreçleri de hem gemi performansı hem de çevresel etkiler açısından titizlikle yönetilmelidir. Bu rehber, liman işletmecileri, gemi acenteleri ve ilgili tüm paydaşlar için MARPOL atık alım ve bunker su hizmetlerinin 2025 yılındaki güncel durumu, yasal zorunlulukları, uygulama süreçleri ve sunduğu avantajları detaylı bir şekilde ele alacaktır. İSG uzmanlığımızla, bu süreçlerin hem çevresel hem de iş sağlığı ve güvenliği açısından en üst düzeyde yürütülmesini sağlamanın yollarını aydınlatacağız.

MARPOL Atık Alım ve Bunker Su Nedir?

MARPOL (International Convention for the Prevention of Pollution from Ships), denizcilik faaliyetlerinden kaynaklanan kirliliğin önlenmesi amacıyla Birleşmiş Milletler'e bağlı Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından oluşturulan ve güncellenen uluslararası bir sözleşmedir. MARPOL atık alım hizmetleri, gemilerin operasyonları sırasında oluşan ve çevreye zarar verme potansiyeli taşıyan çeşitli atıkların (petrol ve petrol karışımlı sular, zararlı sıvı maddeler, çöp, atık su, katı atıklar ve hava kirliliği yaratan maddeler) limanlarda özel olarak belirlenmiş tesislerde toplanması, işlenmesi ve bertaraf edilmesi sürecini kapsar. 2025 itibarıyla, bu atıkların ayrıştırılması, depolanması ve taşınması konusunda daha sıkı düzenlemeler ve teknolojik gereklilikler bulunmaktadır.

Bunker suyunun tedariki ise, gemilerin seyirleri için gerekli olan yakıtın limanlarda güvenli ve standartlara uygun şekilde gemilere ikmal edilmesi anlamına gelir. Bu süreç, yakıtın kalitesinin belirlenmesi, ikmalin doğru ekipmanlarla ve emniyetli prosedürlerle yapılması, olası sızıntıların önlenmesi ve çevresel risklerin minimize edilmesini içerir. 2025 ve sonrası dönemde, düşük kükürtlü yakıtlar ve alternatif yakıtların (örn. LNG, metanol) kullanımı ile ilgili MARPOL düzenlemeleri daha da önem kazanmıştır. Bu hizmetler, hem uluslararası denizcilik kurallarına uyumu sağlamak hem de limanların çevresel performansını artırmak için zorunludur.

MARPOL Atık Türleri ve Alım Süreçleri (2025 Güncel Durum):

• Petrol ve Petrol Karışımlı Sular (Annex I): Gemilerin makine dairelerinden, sintine sularından ve tankerlerden kaynaklanan bu atıklar, özel ayırıcılar (OMSB) kullanılarak temizlenmeli ve kalan yağlı sular limanlarda özel tesislere alınmalıdır. 2025 itibarıyla, bu ayırıcıların performans standartları ve denetimleri artmıştır.
• Zararlı Sıvı Maddeler (Annex II): Kimyasal tankerlerden veya diğer gemilerden kaynaklanan kimyasal atıklar, özel prosedürlerle toplanır ve belirlenmiş atık kabul tesislerine aktarılır. Bu atıkların listesi ve bertaraf yöntemleri sürekli güncellenmektedir.
• Çöp (Annex V): Gemilerde oluşan her türlü katı atık (yiyecek artıkları, plastik, metal vb.) MARPOL'e göre kategorize edilir ve limanlarda belirlenen noktalarda alımı yapılır. Plastik atıkların denize boşaltılması kesinlikle yasaktır. 2025 sonrası plastik yönetimi daha da sıkılaşmıştır.
• Atık Su (Annex IV): Gemilerin tuvalet, lavabo ve duşlarından çıkan evsel nitelikli atık sular, arıtılmış veya arıtılmamış olarak limanlara alınabilir. Arıtma standartları ve denetimleri 2025 itibarıyla yükseltilmiştir.
• Hava Kirliliği Yaratan Maddeler (Annex VI): Gemi bacalarından çıkan egzoz gazlarındaki kükürt oksit (SOx) ve azot oksit (NOx) emisyonları ile ilgili kurallar, yakıt kalitesi ve emisyon kontrol teknolojileri açısından bunker su tedarikini doğrudan etkilemektedir. 2025 itibarıyla, bu emisyon limitleri daha da sıkılaştırılmıştır.

MARPOL Atık Alım ve Bunker Su Nasıl Çalışır?

MARPOL atık alım ve bunker su hizmetlerinin işleyişi, uluslararası standartlar ve ulusal mevzuat çerçevesinde titizlikle planlanmış ve yürütülmektedir. 2025 yılı itibarıyla, bu süreçler teknolojik gelişmeler ve çevresel farkındalığın artmasıyla daha da optimize edilmiştir.

MARPOL Atık Alım Süreci:

1. Talep ve Planlama: Gemi, limana yanaşmadan veya yanaştıktan sonra, MARPOL atıklarını liman yönetimine veya yetkilendirilmiş atık alım firmasına bildirir. Atığın türü, miktarı ve tahmini boşaltım zamanı hakkında detaylı bilgi verilir. 2025'te dijital platformlar üzerinden yapılan bildirimler yaygınlaşmıştır.
2. Atık Kabul Tesislerinin Hazırlığı: Limandaki atık kabul tesisleri (depolama tankları, arıtma üniteleri vb.), gemiden gelecek atığın türüne göre hazırlanır. Gerekli ekipmanlar (hortumlar, pompalar, bağlantı noktaları) hazır bulundurulur.
3. Boşaltım İşlemi: Yetkilendirilmiş personel tarafından, geminin atık boşaltım noktası ile liman tesisleri arasında güvenli bağlantılar kurulur. Atıklar, kontrollü bir şekilde pompalar aracılığıyla gemiden tesislere aktarılır. Bu sırada iş sağlığı ve güvenliği önlemleri (kişisel koruyucu donanımlar, acil durum prosedürleri) titizlikle uygulanır. 2025 itibarıyla, otomatik izleme ve kayıt sistemleri bu süreci daha güvenli hale getirmiştir.
4. Kayıt ve Belgelendirme: Boşaltılan atığın türü, miktarı, tarihi ve gemi bilgileri, yasal gerekliliklere uygun olarak kayıt altına alınır. Gemiye, yapılan atık alım işlemini belgeleyen bir makbuz veya atık alım sertifikası verilir. Bu belgeler, geminin MARPOL yükümlülüklerini yerine getirdiğini gösterir.
5. Bertaraf ve İşleme: Limanlardaki atık kabul tesislerinde toplanan atıklar, çevreye zarar vermeyecek şekilde işlenir veya lisanslı bertaraf firmalarına yönlendirilir. 2025 sonrası geri dönüşüm ve ileri bertaraf teknolojilerine daha fazla yatırım yapılmaktadır.

Bunker Su Tedarik Süreci:

1. Talep ve Sözleşme: Gemi sahibi veya acentesi, ihtiyaç duyduğu yakıt türünü (örn. VLSFO, MGO, LNG), miktarını ve ikmal zamanını belirterek bunker suyu tedarikçisi ile anlaşır. 2025 itibarıyla, yakıt sözleşmelerinde çevresel uygunluk ve sertifikasyon gereklilikleri daha belirgin hale gelmiştir.
2. Yakıt Kalite Kontrolü: Tedarikçi, gemiye ikmal edilecek yakıtın uluslararası standartlara (örn. ISO 8217) ve MARPOL Annex VI gerekliliklerine uygunluğunu sağlamak için numuneler alır ve analiz eder. 2025 sonrası, yakıt kalitesinin uzaktan izlenmesi ve dijital raporlanması yaygınlaşmaktadır.
3. Güvenli İkmal: Bunker gemisi veya boru hattı aracılığıyla yakıt ikmali, özel güvenlik prosedürleri eşliğinde gerçekleştirilir. Sızıntı önleme sistemleri, yangın söndürme ekipmanları ve acil durum planları her zaman hazır bulundurulur. 2025 itibarıyla, ikmal sırasında çevresel risk değerlendirmeleri daha detaylı yapılmaktadır.
4. Kayıt ve Teslim: İkmal edilen yakıtın miktarı, kalitesi, saati ve gemi bilgileri kayıt altına alınır. Gemiye, teslim edilen yakıtı gösteren bir teslimat belgesi (bunker delivery note) verilir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

MARPOL atık alım ve bunker su hizmetleri, uluslararası ve ulusal düzeyde sıkı yasal düzenlemelere tabidir. 2025 yılı itibarıyla bu mevzuatların güncelliği ve uygulanması daha da kritik hale gelmiştir.

Başlıca Yasal Düzenlemeler:

• MARPOL 73/78 Sözleşmesi: Denizden kaynaklanan kirliliğin önlenmesi için temel uluslararası sözleşmedir. Altı eki (Annex) ile farklı kirlilik türlerini kapsar. 2025 itibarıyla, Annex VI (Hava Kirliliği) ve Annex V (Çöp) ile ilgili güncellemeler yakından takip edilmelidir.
• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Limanlarda gerçekleştirilen tüm operasyonlarda olduğu gibi, atık alım ve bunker su hizmetleri sırasında çalışanların sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasını zorunlu kılar. Tehlikeli maddelerle çalışma, kişisel koruyucu donanım kullanımı, acil durum planları bu kanun kapsamında değerlendirilir.
• Çevre Kanunu ve İlgili Yönetmelikler (Türkiye): Limanlardaki atık yönetimi, atıkların toplanması, taşınması, işlenmesi ve bertaraf edilmesi ile ilgili tüm süreçler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından belirlenen yönetmeliklere tabidir. 2025 itibarıyla, atıkların sınıflandırılması ve geri dönüşüm oranları konusunda yeni hedefler belirlenmiştir.
• Liman İşletme Yönetmelikleri: Her limanın kendi özel işletme yönetmelikleri MARPOL atık alım ve bunker su hizmetleri için ek gereklilikler getirebilir.
• Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Kararları ve Denizden Kirliliği Önleme Komitesi (MEPC) Tavsiyeleri: MARPOL'ün güncellenmesi ve uygulanmasına yönelik kararlar, 2025 sonrası dönemde de sektörü şekillendirmeye devam etmektedir.
• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Liman işletmelerinin ve hizmet sağlayıcıların, atık alım ve bunker su operasyonları sırasında iş sağlığı ve güvenliği risklerini sistematik olarak yönetmelerini sağlar.
• ISO 14001 (Çevre Yönetim Sistemleri): Çevresel etkileri minimize etme ve yasal uyumluluğu sağlama konusunda rehberlik eder.

2025 Güncel Mevzuat Vurguları:

• Düşük kükürtlü yakıt kullanımının zorunluluğu ve bununla ilgili denetimlerin artması (Annex VI).
• Plastik atıkların yönetimi ve denize atılmasının kesinlikle yasaklanması (Annex V).
• Atık su arıtma standartlarının yükseltilmesi (Annex IV).
• Dijitalleşen kayıt tutma ve raporlama sistemlerinin yaygınlaşması.
• Gelişmiş atık işleme ve geri dönüşüm teknolojilerine yapılan yatırımlar.

Kimler İçin Gereklidir?

MARPOL atık alım ve bunker su hizmetleri, liman ekosistemindeki birçok paydaş için hem yasal bir zorunluluk hem de operasyonel bir gerekliliktir. 2025 yılı itibarıyla bu gerekliliklerin kapsamı ve denetimleri daha da genişlemiştir.

Temel Olarak Kimler İçin Gereklidir:

• Uluslararası ve Ulusal Sefer Yapan Gemiler: Tüm ticari gemiler, yolcu gemileri, tankerler, kuru yük gemileri gibi MARPOL sözleşmesine taraf olan tüm gemiler, atıklarını limanlarda MARPOL standartlarına uygun olarak aldırarak bertaraf etmekle yükümlüdür.
• Liman İşletmecileri: Liman sahalarında gemilerin atıklarını güvenli bir şekilde alabilecekleri tesisleri kurmak, işletmek ve bu hizmeti sağlamakla sorumludurlar. Limanların çevresel standartlarını yükseltmek ve uluslararası geçerliliğini korumak için bu hizmetin etkinliği kritiktir.
• Gemi Acenteleri: Gemi adına ilgili tüm işlemleri yürüten acenteler, MARPOL atık alım ve bunker su taleplerinin yapılmasından, gerekli belgelerin düzenlenmesine kadar olan süreçlerde gemiyle liman otoritesi arasında köprü görevi görür.
• Bunker Su Tedarikçileri: Gemilere yakıt ikmali yapan firmalar, hem yakıtın kalitesini hem de ikmal sürecinin çevresel ve güvenlik standartlarına uygunluğunu sağlamakla yükümlüdür. 2025 sonrası, alternatif yakıt tedariki de bu kapsamda değerlendirilmektedir.
• Atık Yönetimi Firmaları: Limanlarda toplanan atıkları alarak, yasal prosedürlere uygun şekilde işleyen, taşıyan veya bertaraf eden lisanslı firmalar bu sürecin ayrılmaz bir parçasıdır.
• Deniz Ulaştırma Genel Müdürlüğü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Gibi Resmi Kurumlar: Bu kurumlar, MARPOL ve ilgili ulusal mevzuatın uygulanmasını denetler, standartları belirler ve uyumluluğu sağlarlar.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonelleri: Atık alım ve bunker su operasyonları sırasında çalışanların güvenliğini sağlamak, risk değerlendirmeleri yapmak ve gerekli önlemleri almakla yükümlüdürler.

2025'te Artan Sorumluluklar:

• Daha sıkı denetimler ve raporlama yükümlülükleri.
• Gelişmiş izleme ve veri analiz sistemlerinin kullanımı.
• Çalışanların çevresel ve güvenlik eğitimlerinin artırılması.
• Alternatif yakıtların tedariki ve yönetimi konusunda yeni düzenlemeler.

Avantajları ve Faydaları

MARPOL atık alım ve bunker su hizmetlerinin doğru ve standartlara uygun şekilde yürütülmesi, limanlar, gemiler ve genel olarak deniz ekosistemi için çok sayıda önemli fayda sağlamaktadır. 2025 yılı ve sonrası dönemde bu faydaların önemi daha da artmaktadır.

Sağlanan Başlıca Avantajlar:

• Çevresel Koruma: Deniz kirliliğinin önlenmesi, deniz yaşamının korunması ve ekosistemin dengesinin sürdürülmesi en temel faydadır. MARPOL standartlarına uyum, deniz ekosistemlerine verilen zararı minimize eder.
• Yasal Uyumluluk ve İtibar: Uluslararası ve ulusal denizcilik kurallarına uyum, gemilerin ve limanların yasal yaptırımlardan kaçınmasını sağlar. Bu uyumluluk, limanların ve işletmelerin küresel itibarını artırır, uluslararası ticarette rekabet avantajı sunar.
• İş Sağlığı ve Güvenliği: Standartlara uygun atık alım ve güvenli bunker su ikmal süreçleri, çalışanların tehlikeli maddelere maruz kalma riskini azaltır. Doğru prosedürler ve ekipman kullanımı, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemeye yardımcı olur. 2025 itibarıyla, İSG'nin bu süreçlerdeki rolü daha da merkezi hale gelmiştir.
• Operasyonel Verimlilik: Düzenli ve planlı atık alım hizmetleri, gemilerin limanda bekleme sürelerini azaltır. Güvenilir ve kaliteli bunker su tedariki, gemilerin operasyonel performansını optimize eder.
• Maliyet Etkinliği: Kirlilik cezalarından kaçınmak, acil durum müdahale maliyetlerini düşürmek ve çevre dostu operasyonlarla uzun vadede daha sürdürülebilir bir iş modeli oluşturmak mümkündür.
• Teknolojik Gelişim: MARPOL uyumluluğu, liman ve gemi operasyonlarında daha modern ve çevre dostu teknolojilerin benimsenmesini teşvik eder. 2025 sonrası, dijitalleşme ve otomasyon bu alanda önemli bir trenddir.
• Sürdürülebilir Liman Yönetimi: Çevresel sorumlulukların yerine getirilmesi, limanların sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmasına katkı sağlar ve yeşil liman sertifikasyonları için zemin hazırlar.
• Alternatif Yakıtların Güvenli Kullanımı: Bunker su hizmetleri, sadece fosil yakıtlarla sınırlı kalmayıp, LNG, metanol gibi çevreci alternatif yakıtların güvenli ve standartlara uygun tedarikini de kapsayarak geleceğin denizciliğine uyum sağlar.