Karasu, Sakarya IMDG Tehlikeli Yük İşlemleri: Limanlarda Güvenlik ve Uyum

Liman hizmetleri, küresel ticaretin can damarıdır ve bu süreçte taşınan yüklerin büyük bir kısmı tehlikeli maddelerden oluşmaktadır. Uluslararası Denizcilik Tehlikeli Yükler (IMDG) Koduna uygun olarak gerçekleştirilen tehlikeli yük işlemleri, hem insan sağlığı ve güvenliği hem de çevresel koruma açısından hayati öneme sahiptir. 2025 yılı itibarıyla, limanlarda IMDG tehlikeli yük yönetimi, en güncel uluslararası standartlar ve mevzuatlarla şekillenmektedir. Bu rehber, liman işletmecileri, lojistik firmaları, gemi acenteleri ve ilgili tüm paydaşlar için IMDG tehlikeli yük işlemlerinin tanımını, kapsamını, yasal gerekliliklerini ve en iyi uygulamalarını detaylı bir şekilde sunmaktadır. Türkiye'nin önde gelen İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uzmanları tarafından hazırlanan bu içerik, limanlarda güvenli ve verimli bir operasyonel ortam sağlamak amacıyla güncel bilgilerle donatılmıştır.

IMDG Tehlikeli Yük İşlemleri Nedir?

IMDG (International Maritime Dangerous Goods) Tehlikeli Yük İşlemleri, uluslararası deniz taşımacılığında kullanılan tehlikeli maddelerin sınıflandırılması, ambalajlanması, işaretlenmesi, etiketlenmesi, dokümantasyonu, yüklenmesi, istiflenmesi ve taşınması ile ilgili uluslararası kurallar bütünüdür. Bu kod, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından yayımlanır ve deniz yoluyla taşınan tehlikeli yüklerin yol açabileceği riskleri en aza indirmeyi hedefler. 2025 yılı itibarıyla IMDG Kodu'nun güncel revizyonları (örneğin, 2024 Cilt 1 ve 2 ile ilgili revizyonlar) geçerlidir ve bu güncellemeler, yeni tehlikeli maddelerin eklenmesi, mevcut sınıflandırmaların gözden geçirilmesi ve güvenlik prosedürlerinin iyileştirilmesi gibi alanları kapsamaktadır.

Tehlikeli yükler, yanıcı, patlayıcı, zehirli, radyoaktif veya çevresel olarak zararlı maddeleri içerebilir. Bu maddelerin doğru yönetilmemesi, gemi kazalarına, yangınlara, çevre kirliliğine ve ciddi insan sağlığı sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle, IMDG Kodu'na sıkı sıkıya uyum, liman güvenliğinin temel taşıdır.

IMDG Tehlikeli Yük Sınıfları (2025 Güncel Durum)

IMDG Kodu, tehlikeli maddeleri risklerine göre dokuz ana sınıfa ayırır:

• Sınıf 1: Patlayıcı Maddeler
• Sınıf 2: Gazlar (Alevlenir gazlar, alevlenmez gazlar, zehirli gazlar)
• Sınıf 3: Alevlenir Sıvılar
• Sınıf 4: Alevlenir Katılar; Kendiliğinden Reaktif Maddeler; Islanınca Alevlenir Maddeler
• Sınıf 5: Oksitleyici Maddeler ve Organik Peroksitler
• Sınıf 6: Zehirli ve Bulaşıcı Maddeler
• Sınıf 7: Radyoaktif Maddeler
• Sınıf 8: Aşındırıcı Maddeler
• Sınıf 9: Muhtelif Tehlikeli Maddeler ve Karışımlar

Her bir sınıfın kendi içinde alt grupları ve özel taşıma gereksinimleri bulunmaktadır. 2025 itibarıyla, bu sınıflandırmalar en son bilimsel ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda güncellenmiş olabilir.

IMDG Tehlikeli Yük İşlemleri Nasıl Çalışır?

IMDG tehlikeli yük işlemleri, bir dizi dikkatli ve prosedürel adımı içeren karmaşık bir süreçtir. Bu süreç, yükün başlangıç noktasından nihai varış noktasına kadar güvenli bir şekilde taşınmasını sağlar. 2025'te de bu adımların temel mantığı aynı kalmakla birlikte, dijitalleşme ve teknolojik gelişmelerle süreçlerin verimliliği artırılmaktadır.

Temel Uygulama Süreçleri (2025 Güncel Yaklaşım)

1. Sınıflandırma ve Belirleme: Yükün tehlike sınıfının, UN numarası ve doğru isminin IMDG Kodu'na göre belirlenmesi. Bu, üretici veya gönderici tarafından yapılır.
2. Ambalajlama: Tehlikeli maddenin, uluslararası standartlara uygun, onaylı ve dayanıklı ambalajlara konulması. Ambalajların performans testlerinden geçmiş olması ve UN onay işaretini taşıması gerekir.
3. İşaretleme ve Etiketleme: Ambalajların üzerine doğru tehlike sembolleri (etiketleri), UN numarası, gönderici ve alıcı bilgileri gibi zorunlu bilgilerin yapıştırılması.
4. Dokümantasyon: Tehlikeli yük beyanı (Dangerous Goods Declaration - DGD), malzeme güvenlik bilgi formu (MSDS/SDS) ve diğer gerekli belgelerin eksiksiz ve doğru bir şekilde hazırlanması. Bu belgeler, gemi kaptanı ve liman otoriteleri için kritik bilgiler içerir.
5. Yükleme ve İstifleme: Tehlikeli yüklerin gemiye veya liman sahasına yüklenmesi ve istiflenmesi sırasında, IMDG Kodu'nun gerektirdiği ayrım kurallarına (incompatible goods'dan uzak tutma), stabiliteye ve güvenlik mesafelerine uyulması.
6. Gözetim ve Kontrol: Yükleme ve boşaltma operasyonları sırasında sürekli gözetim ve kontrolün sağlanması. Herhangi bir sızıntı, hasar veya olağanüstü durumda acil müdahale planlarının hazır bulundurulması.
7. Acil Durum Müdahalesi: Kimyasal sızıntılar, yangınlar veya diğer acil durumlar için özel olarak eğitilmiş ekiplerin ve gerekli ekipmanların hazır olması.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

IMDG tehlikeli yük işlemleri, ulusal ve uluslararası düzeyde sıkı yasal düzenlemelere tabidir. 2025 itibarıyla bu mevzuatların güncel versiyonları ve uygulamaları esastır. Türkiye'de bu alanda Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ve ilgili diğer kurumlar tarafından çıkarılan yönetmelikler ve genelgeler geçerlidir.

Temel Yasal Çerçeveler (2025 Güncel Durum)

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşyerlerinde alınması gereken her türlü önleyici ve düzeltici tedbirleri kapsar. Tehlikeli maddelerle çalışılan liman operasyonlarında işçi sağlığı ve güvenliği açısından temel mevzuattır.
• Tehlikeli Maddelerin Taşınması Hakkında Yönetmelik (2025 ve sonrası güncellemeler): Karayolu, demiryolu, denizyolu ve havayolu ile tehlikeli madde taşımacılığını düzenleyen genel nitelikli yönetmeliklerdir. IMDG Kodu'nun denizyolu taşımacılığına uyarlanmış hali olarak düşünülebilir.
• Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Belgeleri: IMDG Kodu'nun en güncel versiyonları (örneğin, 2024 Cilt 1 ve 2), SOLAS (Denizde Can Güvenliği Sözleşmesi) ve MARPOL (Denizlerin Gemilerden Kirliliğinin Önlenmesi Sözleşmesi) gibi uluslararası sözleşmeler ve kodlar, Türkiye'nin de taraf olduğu anlaşmalar gereği yasal olarak bağlayıcıdır.
• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Liman işletmelerinin, tehlikeli yük operasyonları da dahil olmak üzere tüm faaliyetlerinde İSG risklerini sistematik olarak yönetmelerini sağlar. Bu standart, tehlikeli madde yönetim süreçlerini de kapsar.
• Liman Yönetmelikleri ve İlgili Genelgeler: Liman başkanlıkları ve ilgili idareler tarafından yayımlanan yerel düzenlemeler.

Bu yasal düzenlemelere uyum sağlamak, hem idari para cezalarından kaçınmak hem de en önemlisi, olası kazaları ve zararları önlemek için zorunludur.

Kimler İçin Gereklidir?

IMDG tehlikeli yük işlemleri, deniz yoluyla tehlikeli madde taşıyan veya limanlarda bu tür yüklerle işlem yapan tüm paydaşlar için geçerlidir. 2025 itibarıyla bu kapsam daha da genişlemiş ve denetimler sıkılaşmıştır.

Kapsam Dahilindeki Paydaşlar (2025 Güncel Kitle)

• Gemi Sahipleri ve İşletmecileri: Gemilerinde tehlikeli yük taşıyan tüm gemi tipleri.
• Liman İşletmeleri: Liman sahasında tehlikeli yüklerin depolanması, elleçlenmesi ve yüklenmesi/boşaltılması işlemlerini gerçekleştiren kuruluşlar.
• Yük Sahipleri ve Göndericiler: Tehlikeli madde üreten, paketleyen ve denizyoluyla sevk eden firmalar.
• Gemi Acenteleri ve Operasyon Firmaları: Gemi operasyonlarını yöneten ve tehlikeli yük beyanlarını hazırlayan aracılar.
• Depolama ve Lojistik Firmaları: Liman içinde veya yakınında tehlikeli yük depolayan ve taşıyan firmalar.
• Tanker Terminalleri ve Özel Tesisler: Sıvı veya gaz halindeki tehlikeli maddeleri depolayan ve aktaran tesisler.
• Denetim ve Ruhsatlandırma Kurumları: İlgili kamu kurumları ve denetleyici otoriteler.

Avantajları ve Faydaları

IMDG tehlikeli yük işlemlerine uyum sağlamak, sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda operasyonel verimlilik, itibar ve sürdürülebilirlik açısından da önemli faydalar sağlar. 2025'te bu faydaların bilinci daha da artmıştır.

Sağlanan Faydalar (2025 Perspektifi)

• Artan Güvenlik: Kazaların, yangınların, sızıntıların ve çevresel felaketlerin önlenmesiyle insan sağlığı, can ve mal güvenliği korunur.
• Yasal Uyumluluk: Cezai yaptırımlardan, operasyonel durdurmalardan ve itibar kaybından kaçınılır.
• Operasyonel Verimlilik: Doğru planlama ve uygulamalar sayesinde yükleme/boşaltma süreleri kısalır, gecikmeler azalır.
• Maliyet Etkinliği: Kazalar sonrası oluşan temizlik, onarım ve tazminat maliyetleri önlenir.
• İtibar ve Rekabet Gücü: Güvenilir ve güvenli bir operasyonel geçmiş, firmaların sektördeki itibarını artırır ve yeni iş fırsatları yaratır.
• Çevresel Koruma: Tehlikeli maddelerin çevreye zarar vermesi engellenerek ekolojik denge korunur.
• Uluslararası Kabul: IMDG Kodu'na uyum, uluslararası denizcilik sektöründe kabul görmeyi ve ticaretin sorunsuz ilerlemesini sağlar.