Niğde DDP DAP FCA EXW Teslim Şekilleri: Lojistik ve Taşımacılıkta Güvenli Sevkiyat Rehberi

Uluslararası ticarette taşımacılık ve sevkiyat süreçlerinin temelini oluşturan teslim şekilleri, tarafların sorumluluklarını, maliyetlerini ve risklerini belirler. DDP (Delivered Duty Paid), DAP (Delivered at Place), FCA (Free Carrier) ve EXW (Ex Works) gibi teslim şekilleri, bu karmaşık yapının önemli unsurlarıdır. 2025 itibarıyla global tedarik zincirlerinin daha da entegre hale gelmesi ve iş sağlığı ile güvenliği (İSG) mevzuatının sürekli güncellenmesiyle birlikte, bu teslim şekillerine ilişkin güncel bilgiler büyük önem taşımaktadır. Lojistik ve taşımacılık sektöründe faaliyet gösteren firmalar için bu terimlerin derinlemesine anlaşılması, operasyonel verimliliği artırmanın yanı sıra yasal uyumluluğu sağlamak ve en önemlisi, tüm süreçlerde çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak açısından kritik öneme sahiptir. Bu rehber, DDP, DAP, FCA ve EXW teslim şekillerini güncel mevzuat ve ISO standartları çerçevesinde, 2025 ve sonrasına yönelik bilgilerle detaylandırarak, sektör profesyonellerine kapsamlı bir bakış sunmaktadır.

DDP DAP FCA EXW Nedir?

DDP, DAP, FCA ve EXW, Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından belirlenen ve malın alıcıya teslim edildiği noktayı, bu noktaya kadar olan risk ve maliyetin hangi tarafa ait olduğunu tanımlayan Incoterms (Uluslararası Ticaret Terimleri) kurallarıdır. Bu kurallar, uluslararası ve yerel ticarette mal alım satım sözleşmelerinin ayrılmaz bir parçasıdır ve sözleşmeye açıkça atıfta bulunularak kullanılır.

DDP (Delivered Duty Paid - Vergileri Ödenmiş Teslim)

Tanım: Satıcının, malları varış noktasında, gümrük işlemleri tamamlanmış ve ithalat vergileri (KDV dahil) ödenmiş olarak alıcıya teslim ettiği teslim şeklidir. Satıcı, malların alıcının belirttiği yere güvenli bir şekilde ulaşması için gereken tüm sorumlulukları ve maliyetleri üstlenir. Bu, satıcı için en yüksek sorumluluk seviyesini temsil eder.

2025 Güncel Durum: DDP, özellikle gelişmekte olan pazarlara yapılan ihracatlarda, alıcının gümrükleme ve vergi süreçleriyle uğraşmasını istemediği durumlarda tercih edilir. Ancak, satıcının hedef ülkenin vergi ve gümrük mevzuatını detaylıca bilmesi ve yönetmesi gerekliliği, bu teslim şeklini karmaşık hale getirebilir. 2025'te, dijital gümrükleme sistemlerinin yaygınlaşmasıyla DDP uygulamaları daha şeffaf hale gelebilir, ancak satıcı üzerindeki yük devam edecektir.

DAP (Delivered at Place - Yere Teslim)

Tanım: Satıcının, malları belirlenmiş varış noktasında, ithalat gümrükleme işlemleri tamamlanmamış (ancak ihracat gümrüklemesi yapılmış) ve taşıma araçlarından boşaltılmaya hazır halde alıcıya teslim ettiği teslim şeklidir. Malların varış noktasına kadar taşınması ve varış noktasında alıcıya teslim edilmesiyle ilgili tüm risk ve maliyet satıcıya aittir. İthalat vergileri ve diğer harçlar ise alıcı tarafından ödenir.

2025 Güncel Durum: DAP, DDP'ye göre satıcı için daha az riskli, ancak alıcı için de daha fazla sorumluluk getiren bir teslim şeklidir. 2025 itibarıyla, tedarik zinciri esnekliğinin önem kazandığı bir dönemde DAP, satıcıların lojistik kontrolünü büyük ölçüde sürdürmesine olanak tanırken, alıcıların da kendi ülkelerindeki gümrük süreçlerini yönetebilmesini sağlar.

FCA (Free Carrier - Taşıyıcıya Teslim)

Tanım: Satıcının, malları kendi işyerinde veya belirlenmiş başka bir yerde, alıcı tarafından tayin edilen taşıyıcıya teslim ettiği teslim şeklidir. Mallar taşıyıcıya teslim edildiği anda, risk ve maliyet alıcıya geçer. İhracat gümrüklemesi satıcı tarafından yapılırken, ithalat gümrüklemesi ve malların nihai varış noktasına taşınması alıcının sorumluluğundadır.

2025 Güncel Durum: FCA, en sık kullanılan ve en esnek teslim şekillerinden biridir. 2025'te, global tedarik zincirlerindeki dalgalanmalar göz önüne alındığında, satıcıların sevkiyat üzerindeki kontrolünü nispeten erken bırakabilmesi ve alıcıların kendi lojistik ağlarını daha etkin kullanabilmesi açısından tercih edilmeye devam edecektir. Özellikle multimodal taşımacılıkta önemli bir rol oynar.

EXW (Ex Works - İşyerinde Teslim)

Tanım: Satıcının, malları kendi işyerinde (fabrika, depo vb.) alıcının tasarrufuna bıraktığı teslim şeklidir. Bu, satıcının en az sorumluluk aldığı teslim şeklidir. Malların işyerinden alınması, yüklenmesi, taşınması, gümrük işlemleri ve sigortalanması dahil olmak üzere tüm risk ve maliyet alıcıya aittir.

2025 Güncel Durum: EXW, özellikle yerel satıcılar ve alıcıların birbirini iyi tanıdığı durumlarda veya alıcının kendi nakliye ve gümrükleme ağını kurmak istediği durumlarda kullanılır. 2025'te, küresel tedarik zincirlerinin karmaşıklığı ve artan düzenlemeler göz önüne alındığında, EXW, alıcılar için önemli bir risk ve operasyonel zorluk taşıyabilir. Alıcıların, özellikle ihracat gümrüklemesi gibi konularda satıcının ülkesindeki yasal gereklilikleri tam olarak anlaması kritiktir.

DDP DAP FCA EXW Nasıl Çalışır?

Bu teslim şekillerinin işleyişi, tarafların yükümlülüklerinin net bir şekilde tanımlanmasına dayanır. 2025 itibarıyla, dijitalleşmenin ve otomasyonun artmasıyla bu süreçler daha verimli hale gelmektedir.

Uygulama Süreçleri (2025 Güncel Yaklaşım)

1. Sözleşme Yapılması: Alıcı ve satıcı, hangi Incoterm kuralının uygulanacağını sözleşmede açıkça belirtir. 2025'te, sözleşmelerin dijital platformlarda hazırlanması ve imza altına alınması yaygınlaşacaktır.
2. Malın Hazırlanması ve Paketleme: Satıcı, seçilen Incoterm kuralına göre malları hazırlar ve paketler. Paketleme, taşınma şekline ve varış ülkesinin gerekliliklerine uygun olmalıdır. 2025'te, sürdürülebilir ambalaj çözümleri daha fazla önem kazanacaktır.
3. Taşıma ve Lojistik Düzenlemeleri: Hangi tarafın taşıma düzenlemelerini yapacağı, Incoterm kuralına göre belirlenir.
• EXW: Alıcı taşıma düzenlemelerini yapar.
• FCA: Alıcı taşıma düzenlemelerini yapar, ancak malları satıcının belirlediği noktada taşıyıcıya teslim etme sorumluluğu satıcıdadır.
• DAP: Satıcı, malları alıcının belirttiği varış noktasına kadar taşıma düzenlemelerini yapar.
• DDP: Satıcı, malları varış noktasına kadar taşıma düzenlemelerini yapar ve tüm gümrükleme ile vergi işlemlerini gerçekleştirir.
4. Gümrükleme: İhracat ve ithalat gümrüklemesi, Incoterm kuralına göre ilgili tarafa aittir. 2025'te, e-gümrükleme sistemleri ve otomasyon, bu süreci hızlandıracaktır.
5. Sigortalama: Genellikle malların taşınması sırasındaki riskleri kapsayan sigorta, riskin geçtiği tarafça yaptırılır. Ancak sözleşmede farklı bir düzenleme yapılabilir.
6. Teslim ve Risk Devri: Mallar, belirlenen noktada ve zamanda karşı tarafa teslim edilir. Risk, belirlenen noktada taraflar arasında devrolur.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Durum)

Tüm uluslararası ve yerel ticari işlemlerde olduğu gibi, DDP, DAP, FCA ve EXW teslim şekillerinde de iş sağlığı ve güvenliği (İSG) mevzuatına uyum esastır. Türkiye'de 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler, bu süreçlerdeki yasal çerçeveyi belirler.

İSG Mevzuatı ve Sorumluluklar (2025)

• 6331 Sayılı Kanun: İşverenlerin, çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. Bu, malların yüklenmesi, boşaltılması, taşınması ve depolanması gibi tüm aşamalarda geçerlidir.
• Yükleme ve Boşaltma Güvenliği: Malların yüklenmesi ve boşaltılması sırasında iş kazalarını önlemek amacıyla gerekli önlemlerin alınması zorunludur. Bu, uygun kaldırma ekipmanlarının kullanılması, çalışanların kişisel koruyucu donanımlarının (KKD) sağlanması ve güvenli çalışma prosedürlerinin oluşturulmasını içerir.
• Taşıma Araçları Güvenliği: Kullanılan taşıma araçlarının (kamyon, gemi, uçak) teknik bakımlarının düzenli yapılması ve güvenlik standartlarına uygun olması gerekir. 2025'te, otonom araçlar ve gelişmiş güvenlik sistemlerinin kullanımı yaygınlaşsa da, geleneksel araçların güvenliği de önemini koruyacaktır.
• Depolama Güvenliği: Malların depolanması sırasında, istifleme prensiplerine uyulması, yanıcı/patlayıcı maddelerin ayrı depolanması ve acil durum planlarının hazırlanması gereklidir.
• Denetim ve Yaptırımlar: İş müfettişleri, işyerlerinde İSG mevzuatına uyumu denetler ve aykırı durumlar için idari para cezaları uygulayabilir.

ISO Standartları ve Entegrasyonu

• ISO 45001:2018 (İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri): Bu standart, kuruluşların iş sağlığı ve güvenliği performansını sürekli iyileştirmeleri için bir çerçeve sunar. DDP, DAP, FCA ve EXW gibi karmaşık lojistik süreçlerde, ISO 45001 uygulaması, risk değerlendirmelerinin sistematik yapılmasını, acil durum hazırlıklarının güçlendirilmesini ve çalışanların sürece katılımını sağlayarak kazaları ve meslek hastalıklarını önlemede kilit rol oynar. 2025'te, tedarik zincirlerinde sürdürülebilirlik ve güvenliğin birleşimi, ISO 45001'in önemini daha da artıracaktır.

Kimler İçin Gereklidir?

DDP, DAP, FCA ve EXW teslim şekilleri, uluslararası ticaret yapan tüm firmalar için geçerlidir. Bu, hem alıcılar hem de satıcılar için geçerlidir:

• İhracatçılar: Mallarını yurt dışına satan firmalar, hangi teslim şeklini kullanacaklarını belirleyerek sorumluluklarını tanımlarlar.
• İthalatçılar: Yurt dışından mal temin eden firmalar, tedarikçileriyle anlaşırken teslim şekillerini dikkate alırlar.
• Lojistik ve Nakliye Firmaları: Taşıma, depolama ve gümrükleme süreçlerini yöneten firmalar, Incoterms kurallarına göre hangi hizmetleri sağlayacaklarını bilirler.
• Gümrük Müşavirleri: Gümrükleme işlemlerini yürüten profesyoneller, Incoterms'e göre gümrükleme sorumluluğunun kimde olduğunu bilerek hareket ederler.
• Sigorta Şirketleri: Malların taşınması sırasındaki risklere karşı sigorta poliçeleri düzenleyen firmalar, riskin hangi noktada devrolduğunu bilerek primleri belirlerler.

2025'te, e-ticaretin artmasıyla birlikte, küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ'ler) de uluslararası ticarette daha aktif rol alması beklenmektedir. Bu durum, KOBİ'lerin de Incoterms kurallarını iyi anlamasını ve bu konularda profesyonel destek almasını zorunlu kılacaktır.

Avantajları ve Faydaları (2025 Perspektifiyle)

Doğru Incoterms kuralının seçilmesi, hem alıcı hem de satıcı için önemli avantajlar sağlar:

Satıcı Açısından Avantajlar

• EXW/FCA: Satıcı, malları kendi işyerinden veya belirlediği noktadan sevk ederek lojistik üzerindeki kontrolünü erken bırakır, bu da operasyonel yükünü azaltır. 2025'te, satıcıların ana faaliyet alanlarına odaklanmasını kolaylaştırır.
• DAP/DDP: Satıcı, alıcıya kadar olan tüm süreci yöneterek müşteri memnuniyetini artırabilir ve daha rekabetçi bir teklif sunabilir. 2025'te, dijital takip sistemleri sayesinde bu süreçler daha şeffaf ve yönetilebilir hale gelecektir.

Alıcı Açısından Avantajlar

• EXW/FCA: Alıcı, kendi lojistik ağını ve tercihlerini kullanarak maliyetleri optimize etme ve sevkiyat üzerinde tam kontrol sağlama imkanı bulur. 2025'te, global tedarik zinciri dalgalanmalarına karşı daha esnek bir yapı sunar.
• DAP: Alıcı, malların kendi ülkesindeki belirlenen noktaya kadar gelmesini sağlayarak ithalat süreçlerini daha kolay yönetebilir.
• DDP: Alıcı, hiçbir ek işlem veya maliyetle uğraşmadan malları teslim alır, bu da özellikle gümrükleme ve vergi süreçlerinde uzmanlığı olmayan alıcılar için büyük kolaylık sağlar.

Genel Faydalar (2025 ve Ötesi)

• Risk Yönetimi: Tarafların sorumluluklarının net belirlenmesi, olası anlaşmazlıkları ve riskleri minimize eder.
• Maliyet Kontrolü: Hangi tarafın hangi maliyetten sorumlu olduğunun bilinmesi, bütçeleme ve maliyet kontrolünü kolaylaştırır.
• Operasyonel Verimlilik: Belirli teslim şekilleri, operasyonel süreçleri standartlaştırarak verimliliği artırır. 2025'te, teknoloji entegrasyonu ile bu verimlilik daha da yükselecektir.
• İş Sağlığı ve Güvenliği: Doğru Incoterms kullanımı, İSG yükümlülüklerinin doğru tarafa atfedilmesini sağlayarak, iş kazalarının önlenmesine ve güvenli çalışma ortamlarının oluşturulmasına katkıda bulunur.