Çavuşoğlu, Ulus, Bartın Mesleki Yeterlilik Başarı Barajı/Puanlama: 2025 Rehberi

Türkiye'de iş gücünün nitelikli hale getirilmesi ve belirli mesleklerdeki bilgi, beceri ve yetkinliklerin ulusal standartlarda belgelendirilmesi, günümüz iş dünyasının en kritik unsurlarından biridir. Bu bağlamda, Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) tarafından yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşları aracılığıyla yürütülen sınavlar, adayların belirli bir meslekteki yeterliliklerini ölçmektedir. Bu süreçlerin adil, şeffaf ve standartlara uygun yürütülmesini sağlayan en temel mekanizmalardan biri ise Mesleki Yeterlilik Başarı Barajı/Puanlama sistemidir. 2025 yılı itibarıyla bu sistemin güncel durumu, yasal çerçevesi ve iş dünyası için taşıdığı önem, bu bilgilendirici rehberde detaylı bir şekilde ele alınacaktır. Bu rehber, işverenler, adaylar ve İSG profesyonelleri başta olmak üzere, mesleki yeterlilik belgelendirme süreçleriyle ilgilenen tüm paydaşlara yönelik hazırlanmıştır.

Mesleki Yeterlilik Başarı Barajı/Puanlama Nedir?

Mesleki Yeterlilik Başarı Barajı/Puanlama, bireylerin belirli bir mesleki standarda göre bilgi, beceri ve yetkinliklerini ölçmek amacıyla MYK tarafından yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşları tarafından yapılan teorik ve performans (uygulama) sınavlarında belirlenen minimum kabul edilebilir başarı düzeyini ifade eder. Basitçe söylemek gerekirse, bir adayın mesleki yeterlilik belgesi alabilmesi için geçmesi gereken minimum puan veya başarı seviyesidir. Bu baraj, hem adayın mesleği güvenli ve etkin bir şekilde icra edebilecek bilgi ve beceriye sahip olduğunu göstermesi hem de belgelendirme sürecinin standart ve güvenilirliğini sağlaması açısından hayati öneme sahiptir.

2025 itibarıyla bu puanlama ve baraj sistemleri, uluslararası standartlar (ISO 17024 gibi) ile uyumlu hale getirilmiş olup, sürekli olarak güncellenmekte ve iyileştirilmektedir. Puanlama genellikle teorik ve performans sınavlarından alınan notların ağırlıklı ortalaması alınarak hesaplanır. Her bir sınav bölümü (örneğin, bilgi soruları, pratik uygulama) için ayrı baraj puanları olabileceği gibi, genel bir final baraj puanı da belirlenebilir. Bu sistemin temel amacı, belgenin gerçekten nitelikli ve yetkin kişilere verilmesini sağlamaktır.

Başarı Barajı/Puanlama Nasıl Belirlenir ve Uygulanır?

Başarı barajı ve puanlama sistemlerinin belirlenmesi, mesleğin niteliğine, risk düzeyine, ulusal ve uluslararası kabul görmüş standartlara göre MYK tarafından veya MYK'nın yetkilendirdiği komisyonlarca yapılır. 2025 yılı itibarıyla bu süreçler daha da şeffaf hale gelmiştir.

Uygulama Süreci Genellikle Şu Adımları İçerir:

• Sınav Tasarımı: Belirlenen mesleki yeterlilik standardına (MYYS) uygun olarak teorik ve performans sınav soruları ile değerlendirme kriterleri hazırlanır.
• Puanlama Anahtarı Oluşturma: Her bir soruya veya performans kriterine verilecek puanlar ve doğru kabul edilecek yanıtlar belirlenir.
• Baraj Puanının Belirlenmesi: Mesleğin gerektirdiği minimum bilgi ve beceri düzeyini karşılamak için geçme notu (baraj puanı) tespit edilir. Bu puan, mesleğin kritik risklerini ve güvenlik gereksinimlerini göz önünde bulundurarak belirlenir. Örneğin, yüksek riskli mesleklerde baraj puanı daha yüksek olabilir.
• Sınav Uygulaması: Adaylar, belirlenen sınav formatına göre teorik ve performans sınavlarına girerler.
• Değerlendirme ve Puanlama: Sınavlar, oluşturulan puanlama anahtarlarına göre değerlendirilir. Teorik sınavlar genellikle doğru cevap sayısına göre, performans sınavları ise önceden belirlenmiş gözlem formları ve kontrol listeleri kullanılarak değerlendirilir.
• Sonuçlandırma: Adayların teorik ve performans sınavlarından aldıkları puanlar birleştirilerek nihai başarı puanı hesaplanır. Bu nihai puan, belirlenen başarı barajının üzerinde ise aday yeterli kabul edilir.

2025 güncel uygulamalarında, dijital değerlendirme araçları ve yapay zeka destekli analiz sistemleri de başarı barajı/puanlama süreçlerinde daha fazla kullanılmaya başlanmıştır. Bu, değerlendirme süreçlerinin hızlanmasını ve objektifliğini artırmayı hedefler. Tablo 1'de örnek bir puanlama yapısı gösterilmiştir:

*Yukarıdaki tablo örnek amaçlıdır. Gerçek baraj puanları mesleğe göre farklılık gösterir.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat Çerçevesi (2025)

Mesleki yeterlilik belgelendirme süreçleri ve dolayısıyla başarı barajı/puanlama sistemleri, Türkiye'de 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile doğrudan ilişkilidir. Kanun, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde, mesleki risklerin azaltılması ve çalışanların yetkinliklerinin artırılması amacıyla belirli mesleklerde MYK belgesi zorunluluğu getirmiştir.

2025 yılı itibarıyla bu yasal çerçeve şu şekilde özetlenebilir:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin, riskleri önlemek ve çalışanların sağlığını korumak için gerekli önlemleri alma yükümlülüğünü belirler. Bu kapsamda, tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışacak kişilerin ilgili mesleklerde MYK belgesine sahip olması, kanunun dolaylı bir gereğidir.
• MYK Mevzuatı: Mesleki Yeterlilik Kurumu'nun Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ile ilgili yönetmelikler, belgelendirme süreçlerini, sınav ve değerlendirme yöntemlerini, başarı barajlarını ve yetkilendirme süreçlerini düzenler.
• Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Sınıftaki Meslekler: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan "Meslek Gruplarına İlişkin İstatistikler" ve ilgili tebliğler, hangi mesleklerde MYK belgesinin zorunlu olduğunu belirler. 2025 itibarıyla bu liste sürekli güncellenmekte ve genişlemektedir.
• ISO Standartları: Mesleki yeterlilik belgelendirme kuruluşlarının akreditasyonu ve faaliyetleri, ISO/IEC 17024 standardı gibi uluslararası normlara uygunluk gerektirir. Bu standartlar, sınavların adil, tutarlı ve güvenilir olmasını sağlamak için başarı barajlarının nasıl belirlenmesi gerektiği konusunda da yönlendirmeler içerir.

Yasal zorunluluklar, işverenlerin, MYK belgesi olmayan kişileri tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalıştırmaları durumunda ciddi idari para cezaları ve hukuki sorumluluklarla karşılaşmasına neden olur. Bu nedenle, başarı barajını geçen ve MYK belgesi alan çalışanların istihdamı, hem yasal uyumluluk hem de iş güvenliği açısından büyük önem taşımaktadır.

Başarı Barajı/Puanlama Kimler İçin Gereklidir?

Mesleki yeterlilik başarı barajı/puanlama sistemi, temel olarak aşağıdaki gruplar için gereklilik arz eder:

• MYK Belgesi Almak İsteyen Adaylar: Belirli bir meslekte çalışmak veya mevcut işinde kariyerini ilerletmek isteyen ve bu nedenle MYK belgesi almaya hak kazanmak isteyen tüm bireyler.
• İşverenler: Özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde, çalışanlarının yasal gerekliliklere uygunluğunu sağlamak ve iş güvenliğini en üst düzeye çıkarmak isteyen firmalar.
• Belgelendirme Kuruluşları: MYK tarafından yetkilendirilmiş, sınavları yürüten ve adayların yeterliliklerini değerlendiren kuruluşlar. Bu kuruluşlar, belirlenen başarı barajlarını adil ve tutarlı bir şekilde uygulamakla yükümlüdür.
• MYK ve İlgili Kamu Kurumları: Ülke genelinde mesleki yeterlilik düzeyini standartlaştırmak, iş gücünün kalitesini artırmak ve iş kazalarını azaltmakla sorumlu olan kurumlar.

2025'te, bu kapsam daha da genişlemiş olup, özellikle yeni gelişen meslekler ve dijitalleşen iş alanları için de MYK belgelendirme süreçleri yaygınlaşmaktadır. Bu da başarı barajı/puanlama sistemlerinin daha fazla sektörde ve daha fazla çalışan profili için anlamlı hale gelmesini sağlamaktadır.

Avantajları ve Faydaları

Mesleki Yeterlilik Başarı Barajı/Puanlama sisteminin sunduğu avantajlar hem bireysel hem de kurumsal düzeyde büyük faydalar sağlamaktadır:

• Artan İş Güvenliği: Yeterli bilgi ve beceriye sahip olduğu kanıtlanmış kişilerin çalışması, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önemli ölçüde azaltır. 2025'te bu etki, teknolojik gelişmelerle birlikte daha da belirginleşmektedir.
• Nitelikli İş Gücü: Belirlenen standartlara göre yetkinliği kanıtlanmış çalışanlar, işverenler için daha verimli ve güvenilir bir iş gücü anlamına gelir.
• Kariyer Gelişimi: Bireyler için MYK belgesi, iş bulma olanaklarını artırır, kariyerlerinde ilerlemelerine yardımcı olur ve daha iyi maaş potansiyeli sunar.
• Yasal Uyum: İşverenler, tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde MYK belgesi zorunluluğunu yerine getirerek yasal yaptırımlardan kaçınır.
• Şeffaf ve Adil Değerlendirme: Standartlaştırılmış başarı barajları, sınav süreçlerinin objektif ve adil olmasını sağlar.
• Uluslararası Tanınırlık: MYK belgeleri, uluslararası kabul gören standartlara uygunluğu sayesinde yurt dışında da geçerlilik kazanabilir, bu da Türk iş gücünün küresel pazarda rekabet gücünü artırır.
• Verimlilik Artışı: Yetkin çalışanlar, işlerini daha hızlı, doğru ve az hata ile yaparlar, bu da genel iş verimliliğini artırır.