Evren, Ankara CO Karbon Monoksit Ölçümü: Güvenli Bir İş Ortamı İçin 2025 Rehberi

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında 15 yılı aşkın deneyimimle, günümüzdeki en kritik konulardan biri olan CO (Karbon Monoksit) ölçümünün 2025 yılındaki güncel durumunu, yasal gerekliliklerini ve uygulama detaylarını sizler için derledim. Karbon monoksit, renksiz, kokusuz ve tatsız olması nedeniyle 'sessiz katil' olarak da bilinen, yanma sonucu ortaya çıkan zehirli bir gazdır. Özellikle kapalı ve yeterince havalandırılmayan iş yerlerinde ciddi sağlık riskleri oluşturabilir. 2025 itibarıyla, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde işverenlerin çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini koruma yükümlülükleri daha da belirginleşmiştir. Bu kapsamda, CO seviyelerinin düzenli olarak ölçülmesi ve kontrol altında tutulması, yalnızca yasal bir zorunluluk olmakla kalmayıp, aynı zamanda iş yerinde olası kazaları önlemenin ve verimliliği artırmanın da temel bir gerekliliğidir. Bu rehber, CO ölçümünün neden önemli olduğunu, yasal çerçevesini, uygulama süreçlerini ve uzman tavsiyelerini 2025 perspektifiyle ele alacaktır.

CO Karbon Monoksit Nedir?

Karbon monoksit (CO), karbon içeren maddelerin tam yanması sonucunda oluşan renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır. Doğal gaz, LPG, kömür, odun gibi yakıtların yetersiz oksijenle yanması durumunda ortaya çıkar. Sanayi tesisleri, ısınma sistemleri, motorlu taşıt egzozları, jeneratörler ve çeşitli endüstriyel süreçler, CO'nun başlıca kaynakları arasında yer alır. İnsan vücudu için son derece zehirli olan CO, solunum yoluyla kana karışır ve oksijen taşıma kapasitesini düşürür. Bu durum, başta beyin ve kalp olmak üzere organlarda oksijen yetersizliğine (hipoksi) yol açar. Düşük konsantrasyonlarda baş ağrısı, baş dönmesi, mide bulantısı gibi belirtilere neden olurken, yüksek konsantrasyonlarda bilinç kaybı, koma ve ölümle sonuçlanabilir. 2025 itibarıyla, bu gazın iş yerlerindeki varlığına yönelik farkındalık ve önleyici tedbirlerin önemi artmıştır.

CO Karbon Monoksit Nasıl Tespit Edilir ve Ölçülür?

CO tespiti ve ölçümü, özel olarak tasarlanmış dijital CO ölçüm cihazları ile yapılır. Bu cihazlar, ortamdaki karbon monoksit konsantrasyonunu ppm (milyonda parça) birimiyle ölçer. Ölçüm süreci genellikle şu adımları içerir:

• Cihaz Kalibrasyonu: Ölçüm cihazının doğru sonuç vermesi için düzenli olarak kalibre edilmesi şarttır. Kalibrasyon, cihazın bilinen CO konsantrasyonlarına karşı doğru tepki verdiğini doğrular. 2025 güncel mevzuatına göre, kalibrasyonun yetkili laboratuvarlarca ve belirli periyotlarla yapılması zorunludur.
• Ortamın Belirlenmesi: CO gazının kaynağı olabilecek veya birikme riski taşıyan alanlar belirlenir. Bu alanlar genellikle kazan daireleri, kapalı otoparklar, endüstriyel fırınların çevresi, egzoz gazı çıkış noktaları ve yetersiz havalandırılan çalışma alanlarıdır.
• Ölçüm Uygulaması: CO ölçüm cihazı, belirlenen alanlarda, genellikle çalışma yüksekliğinde ve olası birikim noktalarında kullanılır. Cihaz, ortamdaki CO seviyesini anlık olarak gösterir.
• Raporlama: Yapılan ölçümlerin sonuçları, ölçüm tarihini, saati, CO konsantrasyonunu, ölçüm yapılan alanı ve ölçümü gerçekleştiren yetkili personelin bilgilerini içeren bir raporla belgelenir. Bu raporlar, yasal mevzuata uygunluk açısından saklanmalıdır.

2025 itibarıyla, CO ölçüm cihazlarının güncel standartlara (örn. EN 50543 gibi Avrupa standartları) uygunluğu ve ölçüm sonuçlarının güvenilirliği büyük önem taşımaktadır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat (2025 Güncel Durum)

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanındaki temel yasal düzenleme 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur. Bu kanun, işverenlere çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlü kılar. CO gazına yönelik özel düzenlemeler ise çeşitli yönetmeliklerde yer alır:

• Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik: Bu yönetmelik, tehlikeli kimyasalların iş yerlerinde kullanımı, depolanması ve maruziyet sınırları hakkında genel hükümler içerir. CO gazı, bu yönetmelik kapsamında tehlikeli bir madde olarak değerlendirilir.
• Çalışma Ortamı Kimyasal Biyolojik Fiziksel Etkenlere Maruziyet Deriştireçleri Yönetmeliği: Bu yönetmelik, iş yerlerindeki kimyasal etkenler için maruziyet sınır değerlerini (MAK - Maksimum Çalışma Ortamı Konsantrasyonu) belirler. CO için belirlenen maruziyet sınır değerleri, düzenli olarak takip edilmeli ve aşılmamalıdır. 2025 itibarıyla bu değerler güncel mevzuata göre belirlenmektedir.
• Havalandırma ile İlgili Yönetmelikler: İş yerlerinin yeterli havalandırmaya sahip olması, CO gibi zararlı gazların birikmesini önlemek açısından kritik öneme sahiptir. İlgili yönetmelikler, iş yerlerinin havalandırma sistemlerinin tasarımını, bakımını ve etkinliğini düzenler.

Bu yasal düzenlemeler, işverenlerin CO'ya maruziyet riskini değerlendirmesini, gerekli önleyici tedbirleri almasını ve periyodik ölçümler yaptırmasını zorunlu kılar. 2025 yılında da bu yükümlülükler devam etmekte olup, denetimlerde bu hususlara dikkat edilecektir.

CO Karbon Monoksit Ölçümü Kimler İçin Gereklidir?

CO ölçümü, özellikle aşağıdaki sektörlerde ve iş yerlerinde faaliyet gösteren tüm işverenler için zorunludur ve hayati önem taşır:

• Sanayi Tesisleri: Yanma süreçlerinin yoğun olduğu metal işleme, kimya, enerji üretimi gibi sektörlerde CO birikimi riski yüksektir.
• Isıtma ve Soğutma Sistemleri Bulunan Yerler: Kazan daireleri, ısıtma sistemlerinin bulunduğu kapalı alanlar, jeneratör odaları önemli CO kaynaklarıdır.
• Kapalı Otoparklar ve Garajlar: Motorlu taşıtların egzoz gazları nedeniyle CO seviyelerinin yükselme riski bulunur.
• Madencilik ve Tünel İnşaatı: Patlayıcı madde kullanımı ve motorlu araçlar CO birikimine neden olabilir.
• Kimyasal Üretim Tesisleri: Bazı kimyasal reaksiyonlar CO üretebilir.
• Depolama Alanları: Kapalı ve havalandırılmayan depolarda, kullanılan ekipmanlar veya kendiliğinden oluşan gazlar nedeniyle risk oluşabilir.
• Atık Yönetimi Tesisleri: Çürütme ve bertaraf süreçleri CO salınımına yol açabilir.

2025 itibarıyla, bu alanlarda çalışan personelin sağlığını korumak amacıyla CO ölçümlerinin düzenli ve profesyonelce yapılması gerekmektedir.

CO Karbon Monoksit Ölçümünün Avantajları ve Faydaları

CO ölçümünün iş yerlerine sağladığı başlıca avantajlar şunlardır:

• Yasal Uyumluluk: İlgili kanun ve yönetmeliklere uyum sağlayarak olası cezai yaptırımlardan kaçınılır.
• Çalışan Sağlığının Korunması: Zehirli gaz maruziyetini önleyerek çalışanların sağlığını korur ve meslek hastalıklarının önüne geçer.
• Kaza Önleme: CO zehirlenmesi ve buna bağlı kazaların önüne geçilir.
• İş Gücü Verimliliği: Sağlıklı bir çalışma ortamı, çalışanların motivasyonunu ve verimliliğini artırır.
• İşveren İtibarının Artması: Güvenli bir iş yeri imajı, hem çalışanlar hem de paydaşlar nezdinde olumlu bir etki yaratır.
• Olası Hasarların Önlenmesi: Yüksek CO seviyeleri, bazı makine ve ekipmanların performansını olumsuz etkileyebilir. Düzenli ölçümler bu riskleri de azaltır.

2025 yılında, bu faydaların bilincinde hareket etmek, iş yerlerinin sürdürülebilirliği ve çalışan memnuniyeti açısından kritik öneme sahiptir.