İncirliova, Aydın WBGT Isı Stresi: 2025 Yılında İş Güvenliğinde Güncel Yaklaşımlar ve Ölçüm Rehberi

Yüksek sıcaklıkların iş ortamlarında yarattığı olumsuz etkiler, özellikle sıcak iklimlerde veya kapalı alanlarda çalışanlar için ciddi bir risk faktörü oluşturmaktadır. 2025 yılı itibarıyla İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) alanında, çalışanların sağlığını ve iş verimliliğini korumak adına ısı stresinin doğru bir şekilde değerlendirilmesi ve yönetilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu noktada, Uluslararası Standartlar Organizasyonu (ISO) tarafından da kabul görmüş bir yöntem olan WBGT (Wet-Bulb Globe Temperature) ısı stresi ölçümü, günümüz iş güvenliği uygulamalarının vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Bu rehberde, 2025 yılı güncel mevzuat ve bilimsel veriler ışığında WBGT ısı stresi kavramını, yasal zorunluluklarını, uygulama süreçlerini ve alınması gereken önlemleri detaylı bir şekilde ele alacağız. Hedef kitlemiz, iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri, işverenler, insan kaynakları yöneticileri ve sıcak ortamlarda çalışan personelin sağlığını koruma sorumluluğunu üstlenen tüm ilgili paydaşlardır.

WBGT Isı Stresi Nedir? (2025 Güncel Tanım)

WBGT (Wet-Bulb Globe Temperature), bir kişinin çevresel ısıya maruz kaldığında hissettiği toplam ısı yükünü ölçmek için kullanılan, uluslararası kabul görmüş bir indekstir. Bu indeks, sadece hava sıcaklığını değil, aynı zamanda nem oranını, güneş radyasyonunu ve rüzgar hızını da dikkate alarak daha kapsamlı bir ısı stresi değerlendirmesi sunar. 2025 yılı itibarıyla yapılan güncellemeler ve araştırmalar, WBGT'nin sıcaklık kaynaklı hastalıkların (sıcak çarpması, sıcak bitkinliği vb.) ve iş kazalarının önlenmesinde ne kadar kritik bir araç olduğunu bir kez daha ortaya koymaktadır. WBGT indeksi, üç farklı sıcaklık ölçümünün ağırlıklı ortalaması alınarak hesaplanır:

• Kuru Termometre Sıcaklığı (Dry Bulb Temperature - DBT): Ortamdaki havanın doğrudan ölçülen sıcaklığıdır.
• Yaş Termometre Sıcaklığı (Wet Bulb Temperature - WBT): Su buharlaştıkça soğuma etkisini yansıtan sıcaklıktır. Nem oranının bir göstergesidir.
• Kara Küre Sıcaklığı (Black Globe Temperature - BGT): Güneş radyasyonunun etkisini simüle eden, siyah boyalı bir kürenin yüzey sıcaklığıdır.

Bu üç değerin, belirli ağırlıklarla birleştirilmesiyle elde edilen WBGT, özellikle dış mekanlarda veya yoğun ısı yayan ekipmanların bulunduğu ortamlarda çalışanlar için daha gerçekçi bir risk değerlendirmesi sağlar.

WBGT Isı Stresi Nasıl Hesaplanır ve Ölçülür? (2025 Uygulama Detayları)

WBGT hesaplaması, özel olarak tasarlanmış WBGT metre cihazları ile yapılır. Bu cihazlar, yukarıda belirtilen üç farklı sıcaklık sensörünü bünyesinde barındırır ve anlık olarak ölçüm yapar. 2025 yılındaki teknolojik gelişmeler, bu cihazların daha hassas, taşınabilir ve veri kaydetme özelliklerine sahip olmasını sağlamıştır.

Hesaplama Formülü:

WBGT (℃) = 0.7 × WBT + 0.2 × BGT + 0.1 × DBT

Bu formül, genel bir yaklaşımdır. Farklı uygulamalar ve kuruluşlar için (örneğin, spor etkinlikleri veya askeri eğitimler) bu ağırlıklarda küçük değişiklikler olabilmektedir. Ancak iş sağlığı ve güvenliği bağlamında, bu standart formül yaygın olarak kullanılmaktadır.

Ölçüm Süreçleri ve Dikkat Edilmesi Gerekenler (2025 Perspektifi):

• Cihaz Kalibrasyonu: WBGT metre cihazlarının düzenli olarak kalibre edilmesi, doğru ve güvenilir ölçümler elde etmek için hayati önem taşır. 2025 itibarıyla kalibrasyon standartları daha da sıkılaştırılmıştır.
• Yerleşim Noktası: Ölçüm cihazı, çalışanın bulunduğu ortalama yükseklikte ve doğrudan güneş ışığına maruz kalmayacak (ancak çevresel radyasyonu alacak) bir noktaya yerleştirilmelidir.
• Süreklilik: Özellikle yüksek riskli ortamlarda, ölçümlerin gün boyunca belirli aralıklarla tekrarlanması veya sürekli izlenmesi önerilir.
• Çevresel Faktörler: Rüzgarın doğrudan sensörlere etki etmemesi sağlanmalı, ancak rüzgarın soğutucu etkisi dolaylı olarak hesaba katılmalıdır.

Güncel ISO standartları ve iş sağlığı yönetmelikleri, WBGT ölçümünün periyodik olarak yapılmasını ve elde edilen verilerin kayıt altına alınmasını zorunlu kılmaktadır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat Çerçevesi (2025 Güncel Durum)

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yasal düzenlemeler, çalışanların maruz kalabileceği tüm riskleri kapsamaktadır. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenlere çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu çerçevede, özellikle sıcak ortamlarda çalışma koşulları da yönetmeliklerle düzenlenmiştir.

İlgili Mevzuat ve ISO Standartları:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Genel prensipleri belirler ve işverenlerin risk değerlendirmesi yapma yükümlülüğünü vurgular.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği: İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı görevlendirme zorunluluğunu ve risk değerlendirme süreçlerini detaylandırır.
• Fiziksel Etkenlere Maruziyet Durumunda Çalışanın Sağlığı İçin Risk Değerlendirmesi Yapılması Hakkında Yönetmelik: Bu yönetmelik, sıcaklık, nem, radyasyon gibi fiziksel etkenlerin değerlendirilmesini zorunlu kılar. WBGT ölçümü, bu yönetmelik kapsamında yapılan risk değerlendirmelerinin önemli bir parçasıdır.
• ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri: Bu uluslararası standart, kuruluşların iş sağlığı ve güvenliği performanslarını sürekli iyileştirmeleri için bir çerçeve sunar. WBGT ölçümü ve ısı stresi yönetimi, ISO 45001 gerekliliklerine uyum sağlamada kritik rol oynar.

2025 yılı itibarıyla, ilgili bakanlıklar tarafından yayımlanan genelgeler ve rehberler, özellikle belirli sektörlerde (inşaat, tarım, metal sanayi vb.) sıcaklık riskinin daha sıkı denetlenmesini ve WBGT ölçümünün standart bir prosedür olarak uygulanmasını teşvik etmektedir. Yasal mevzuat, işverenlere riskleri belirleme, değerlendirme, ölçme ve bu riskleri ortadan kaldırma veya kabul edilebilir seviyelere indirme yükümlülüğü getirir.

Kimler İçin WBGT Isı Stresi Ölçümü Gereklidir? (2025 Hedef Gruplar)

WBGT ısı stresi ölçümü, belirli sektörler ve çalışma koşulları için öncelikli olmakla birlikte, genel olarak sıcaklık stresi riski taşıyan her işyeri için potansiyel olarak gereklidir. 2025 yılındaki güncel risk analizleri, aşağıdaki gruplar için bu ölçümün yapılmasını şiddetle tavsiye etmektedir:

• Dış Ortamda Çalışanlar: İnşaat işçileri, tarım çalışanları, yol yapım ekipleri, madenciler, liman işçileri.
• Yüksek Sıcaklık Ortamlarında Çalışanlar: Dökümhaneler, çelik fabrikaları, fırınlar, kazan daireleri, tekstil işletmeleri (buharlı makinelerle çalışan bölümler), çamaşırhaneler.
• Yüksek Nem Ortamlarında Çalışanlar: Kapalı ve havalandırması yetersiz mutfaklar, çamaşırhaneler, bazı kimya tesisleri.
• Yoğun Fiziksel Aktivite Gerektiren İşlerde Çalışanlar: Makinelerin yanında çalışanlar, ağır yük taşıyanlar, sporcular, askerler.
• Kapalı Alanlarda Yetersiz Havalandırması Olan Yerlerde Çalışanlar: Depolar, seralar, bazı üretim atölyeleri.

İşverenler, işyerindeki risk değerlendirmesi sonucunda hangi grupların ne sıklıkla ve hangi koşullarda WBGT ölçümüne tabi tutulacağını belirlemekle yükümlüdür.

WBGT Isı Stresi Ölçümünün Avantajları ve Faydaları (2025 Değerlendirmesi)

WBGT ısı stresi ölçümünün iş sağlığı ve güvenliği açısından sunduğu avantajlar, 2025 yılı itibarıyla daha da belirginleşmiştir. Bu ölçüm, sadece yasal bir gereklilik olmanın ötesinde, işyerinde proaktif bir yönetim anlayışı geliştirilmesine olanak tanır:

• Sağlık Risklerinin Azaltılması: Sıcak çarpması, sıcak bitkinliği, krampları gibi ısı ile ilişkili hastalıkların ve bu durumlardan kaynaklanabilecek iş kazalarının önlenmesine yardımcı olur.
• İş Verimliliğinin Artırılması: Çalışanların kendilerini daha iyi hissetmeleri, yorgunluklarının azalması ve konsantrasyonlarının artması, iş verimliliğinde gözle görülür bir artış sağlar.
• Yasal Uyumluluğun Sağlanması: İlgili mevzuatlara uyum sağlayarak olası cezai yaptırımların ve hukuki sorunların önüne geçilir.
• İşveren İtibarı ve Çalışan Memnuniyeti: Çalışan sağlığına verilen önem, işverenin itibarını artırır ve çalışan memnuniyetini yükselterek işten ayrılma oranlarını düşürebilir.
• Proaktif Risk Yönetimi: Potansiyel riskleri önceden tespit ederek önleyici tedbirlerin alınmasını sağlar, acil durum müdahale maliyetlerini azaltır.
• ISO 45001 Uyumu: Entegre İSG yönetim sistemlerinin kurulmasında ve sürdürülmesinde önemli bir bileşendir.

2025 yılındaki iş dünyası trendleri, sürdürülebilirlik ve çalışan refahının ön planda olduğu bir anlayışı desteklemektedir. WBGT ölçümü, bu hedeflere ulaşmada kilit bir rol oynamaktadır.