Batman Solunabilir Toz (Inhale Toz) Ölçümü Nedir ve Neden Önemlidir?

İş sağlığı ve güvenliği alanında, çalışanların maruz kaldığı en yaygın risklerden biri de solunabilir tozlardır. Bu tozlar, solunum yoluyla vücuda girerek hem kısa vadeli hem de uzun vadeli ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Solunabilir toz ölçümü (Inhale Toz Ölçümü), işyerinde bu tür partiküllerin konsantrasyonunu belirlemek, yasal sınır değerlere uygunluğunu denetlemek ve çalışanların sağlığını korumak için hayati önem taşır. 2025 yılı itibarıyla güncellenen mevzuat ve teknolojik gelişmeler ışığında, bu ölçümlerin önemi daha da artmıştır. Bu rehber, solunabilir tozun ne olduğunu, yasal zorunluluklarını, uygulama süreçlerini ve iş sağlığı güvenliği uzmanlarının önerilerini kapsamaktadır. Hedef kitlemiz, işverenler, İSG profesyonelleri, işyeri hekimleri ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak isteyen tüm paydaşlardır.

Solunabilir Toz (Inhale Toz) Nedir?

Solunabilir toz, genel olarak, solunum sisteminin en derin bölgelerine, yani alveollere kadar ulaşabilen, 0.1 ila 10 mikrometre (µm) çapındaki katı veya sıvı partiküllerin tamamını ifade eder. Bu partiküller, havadaki askı halde bulunurlar ve kaynaklarına göre organik (örneğin, un, pamuk lifleri, ahşap tozu) veya inorganik (örneğin, silika, metal tozları, kömür tozu) olabilirler. Solunabilir tozun büyüklüğü, akciğerlere ne kadar derin nüfuz edebileceğini belirler. Daha küçük partiküller (örneğin, 5 µm'den küçük olanlar), akciğerlerin daha derinlerine ulaşarak alveollerde birikme ve kronik sağlık sorunlarına neden olma potansiyeli taşır. 2025 yılı itibarıyla yapılan güncel araştırmalar, bu partiküllerin sadece akciğer hastalıkları (pnömokonyoz, silikozis, asbestoz gibi) değil, aynı zamanda kardiyovasküler sistem üzerinde de olumsuz etkileri olduğunu göstermektedir.

Solunabilir Toz Ölçümü Nasıl Yapılır?

Solunabilir toz ölçümü, belirli bir işyerinde çalışanların solunum bölgesinde bulunan toz partiküllerinin konsantrasyonunu belirlemek için yapılan bir ortam ölçümüdür. Bu ölçüm, özel olarak tasarlanmış numune alma cihazları (örneğin, portatif toz ölçüm cihazları) ve filtreler kullanılarak gerçekleştirilir. Süreç genellikle şu adımları içerir:

• Planlama: Ölçüm yapılacak alanların, çalışma sürelerinin ve kullanılacak numune alma yöntemlerinin belirlenmesi.
• Numune Alma: Numune alma cihazı, çalışanın solunum bölgesine yakın bir noktaya yerleştirilir. Cihaz, belirli bir süre boyunca havayı emer ve toz partiküllerini bir filtre üzerinde toplar. Bu filtreler, partiküllerin boyut dağılımını analiz etmeye olanak tanır.
• Analiz: Toplanan filtreler, laboratuvar ortamında tartılır ve analiz edilerek havada bulunan solunabilir tozun kütlesel konsantrasyonu (örneğin, mg/m³) belirlenir.
• Raporlama: Elde edilen sonuçlar, yasal sınır değerlerle karşılaştırılır ve bir rapor halinde sunulur. Bu rapor, alınması gereken önleyici tedbirleri de içerebilir.

2025 yılı itibarıyla, ölçüm cihazlarının kalibrasyonu ve kullanılan filtrelerin standartlara uygunluğu büyük önem taşımaktadır. Ayrıca, ölçümün yapıldığı ortam koşulları (sıcaklık, nem) ve çalışma şekli (örneğin, sürekli veya aralıklı çalışma) dikkate alınmalıdır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanında solunabilir toz ölçümleri, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler tarafından zorunlu kılınmıştır. Bu düzenlemeler, işverenlerin çalışanlarının sağlığını korumak amacıyla gerekli önlemleri almasını gerektirir.

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Bu kanun, genel olarak işverenlerin işyerindeki riskleri belirlemesini, değerlendirmesini ve gerekli tedbirleri almasını zorunlu kılar. Toz maruziyeti de bu risklerden biridir.
• Fiziksel, Kimyasal ve Biyolojik Etkenlere Maruziyetin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik: Bu yönetmelik, özellikle kimyasal maddelere ve tozlara maruziyetin sınır değerlerini ve ölçüm gerekliliklerini detaylandırır. 2025 yılı güncel mevzuatına göre, işverenler, tehlikeli tozların (örneğin, silika, asbest, kurşun tozu) maruziyet sınırlarını aşmadığından emin olmak için periyodik olarak ortam ölçümleri yaptırmakla yükümlüdür.
• İş Hijyeni Ölçüm, Analiz ve Değerlendirme: Bu kapsamda yapılan ölçümler, ulusal ve uluslararası standartlara (örneğin, ISO standartları) uygun olarak gerçekleştirilmelidir.

2025 yılı itibarıyla, özellikle kanserojen, mutajen veya reprotoksik (CMR) etkiye sahip tozlar için maruziyet sınırları daha da sıkılaştırılmış olabilir. İşverenler, güncel mevzuata tam uyum sağlamak için profesyonel ölçüm hizmetleri almalıdır.

Kimler İçin Gereklidir?

Solunabilir toz ölçümü, potansiyel olarak toz maruziyetinin olduğu tüm işyerleri için gereklidir. Bu, özel olarak aşağıdaki sektörleri ve çalışma alanlarını kapsar:

• İnşaat Sektörü: Kazı, yıkım, beton işleri, taşlama gibi toz oluşturan faaliyetler.
• Maden ve Taş Ocakları: Cevher çıkarma, kırma, eleme işlemleri.
• Metal Sanayi: Kaynak, kesme, zımparalama, döküm işlemleri.
• Kimya Sanayi: Toz halindeki kimyasalların üretimi, paketlenmesi ve taşınması.
• Gıda Sanayi: Un, şeker, baharat gibi toz halindeki ürünlerin işlenmesi ve paketlenmesi.
• Tekstil Sanayi: Pamuk, yün gibi liflerin işlenmesi.
• Ahşap İşleme: Kesme, zımparalama, rendeleme işlemleri.
• Tarım: Ürünlerin depolanması, işlenmesi ve taşınması sırasında oluşan tozlar.

2025 yılı güncel mevzuatına göre, risk değerlendirmesi sonucunda solunabilir toza maruziyet riski tespit edilen her işveren, çalışanlarının sağlığını korumak adına bu ölçümleri düzenli olarak yaptırmalıdır.

Avantajları ve Faydaları

Solunabilir toz ölçümü yaptırmanın işverenler ve çalışanlar için birçok önemli faydası bulunmaktadır:

• Çalışan Sağlığını Koruma: En temel faydası, solunum yolu hastalıkları, alerjiler ve diğer sağlık sorunlarının önlenmesidir.
• Yasal Uyumluluk: Mevzuata uyum sağlayarak olası cezai yaptırımlardan kaçınma.
• Risk Yönetimi: İşyerindeki toz maruziyetini doğru bir şekilde belirleyerek etkin risk azaltma stratejileri geliştirme.
• Üretkenlik Artışı: Sağlıklı çalışanlar daha verimli çalışır ve iş kazaları/hastalıkları nedeniyle oluşan iş gücü kaybı azalır.
• Maliyet Tasarrufu: İş kazaları ve meslek hastalıklarının tedavisi, tazminatlar ve üretkenlik kaybı gibi maliyetlerin önüne geçme.
• İtibar ve Kurumsal Sosyal Sorumluluk: Çalışan sağlığına verilen önemin gösterilmesi, firmanın itibarını ve kurumsal sosyal sorumluluk bilincini artırır.

2025 yılı itibarıyla, sürdürülebilirlik ve çalışan refahı odaklı iş modellerinin yaygınlaşmasıyla birlikte, bu tür önleyici tedbirlerin önemi daha da artmaktadır.