Ankara Kimyasal Yönetimi ve SDS

İşyerlerinde kullanılan kimyasalların insan sağlığına ve çevreye zarar vermeden yönetilmesi, sürdürülebilir ve güvenli bir çalışma ortamının temelini oluşturur. Kimyasal yönetimi, bu süreçlerin planlanması, uygulanması, denetlenmesi ve sürekli iyileştirilmesini kapsayan kapsamlı bir sistemdir. Bu sistemin en kritik bileşenlerinden biri ise Güvenlik Bilgi Formu (SDS - Safety Data Sheet)'dir. SDS, bir kimyasal maddenin tehlikelerini, güvenli kullanımını, depolanmasını, taşınmasını ve acil durumlarda yapılması gerekenleri detaylandıran 2025 itibarıyla güncel ve standartlaştırılmış bir belgedir. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler uyarınca, işverenlerin kimyasallarla ilgili riskleri belirleme, değerlendirme ve kontrol altına alma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu yükümlülüğün etkin bir şekilde yerine getirilmesi, hem çalışanların sağlığını korumak hem de olası kazaları ve çevresel zararları önlemek açısından hayati öneme sahiptir. Bu bilgilendirici içerik, kimyasal yönetimi ve SDS'nin 2025 itibarıyla güncel tanımını, yasal zorunluluklarını, uygulama süreçlerini ve uzman önerilerini detaylandırarak, işyerlerinizde güvenli bir kimyasal yönetim sistemi kurmanıza rehberlik edecektir. Hedef kitlemiz, kimyasallarla çalışan veya kimyasal bulunduran tüm işyerleri, İSG profesyonelleri ve bu alanda bilgi sahibi olmak isteyen herkesi kapsamaktadır.

Kimyasal Yönetimi ve SDS Nedir?

Kimyasal Yönetimi, işyerlerinde kullanılan, depolanan, taşınan veya üretilen kimyasal maddelerin insan sağlığına, güvenliğine ve çevreye olan potansiyel zararlarını en aza indirmek amacıyla yürütülen sistemli bir süreçtir. Bu süreç, kimyasalların tanımlanmasından başlayarak, risk değerlendirmesi, kontrol önlemlerinin alınması, çalışanların eğitimi, acil durum planlaması ve atık yönetimi gibi birçok adımı içerir. 2025 itibarıyla, kimyasal yönetimi yaklaşımları, sadece mevzuata uyum sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda proaktif risk azaltma ve sürdürülebilirlik ilkelerini de benimsemektedir. ISO 45001:2018 gibi uluslararası standartlar, bu yönetim sistemlerinin entegre bir şekilde kurulmasına ve sürdürülmesine olanak tanır.

Güvenlik Bilgi Formu (SDS) ise, bir kimyasal ürünün tehlike sınıflandırmasını, fiziksel ve kimyasal özelliklerini, sağlık ve çevresel etkilerini, güvenli kullanım şartlarını, depolama ve taşıma bilgilerini, maruz kalma sınırlarını, ilk yardım önlemlerini ve acil durum müdahale prosedürlerini içeren, uluslararası kabul görmüş formatta hazırlanmış kapsamlı bir dokümandır. 2025 itibarıyla SDS'ler, Küresel Uyumlu Sistem (GHS - Globally Harmonized System) prensiplerine uygun olarak daha standart ve anlaşılır hale gelmiştir. Bir SDS, bir kimyasalın güvenli bir şekilde yönetilmesi için gerekli tüm temel bilgileri sağlar ve çalışanların kimyasalın riskleri hakkında bilinçlendirilmesinde kilit rol oynar.

2025 Güncel Kimyasal Yönetimi ve SDS Durumu:

• Artan Mevzuat Sıkılığı: 2025 itibarıyla, kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve SDS'lerin hazırlanması konusunda mevzuat daha da sıkılaşmıştır. REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) ve CLP (Classification, Labelling and Packaging) gibi Avrupa Birliği düzenlemelerinin etkileri ve Türkiye'deki karşılıkları (KKDIK vb.) sürekli güncellenmektedir.
• Dijitalleşme ve Erişilebilirlik: SDS'lerin dijital platformlarda daha kolay erişilebilir olması ve güncellemelerin anında yayınlanması yaygınlaşmıştır.
• Risk Odaklı Yaklaşım: Sadece tehlikeyi belirtmek yerine, kimyasalın işyerindeki kullanımına özgü risklerin değerlendirilmesi ve buna yönelik kontrol önlemlerinin belirlenmesi ön plana çıkmıştır.
• Sürdürülebilirlik Entegrasyonu: Kimyasal yönetimi, çevresel etkilerin azaltılması ve döngüsel ekonomi prensipleriyle daha fazla entegre edilmektedir.

Kimyasal Yönetimi ve SDS Nasıl Çalışır?

Kimyasal yönetimi ve SDS'nin etkin bir şekilde çalışması, bir dizi birbirini tamamlayan adımdan oluşur:

1. Kimyasalların Tanımlanması ve Envanterinin Oluşturulması:

• İşyerinde kullanılan, depolanan, taşınan veya üretilen tüm kimyasalların listesi (kimyasal adı, miktarı, kullanım amacı, depolandığı yer vb.) oluşturulur.
• Her kimyasal için güncel ve doğru SDS'ler temin edilir. Eğer kimyasal yerli üretim ise, üretici firmadan SDS talep edilir. İthal ürünler için ise ithalatçı firmanın sorumluluğundadır.

2. Risk Değerlendirmesi:

• Her bir kimyasalın tehlike sınıflandırması (toksisite, yanıcılık, reaktivite vb.) SDS'lerden elde edilir.
• Bu tehlikelerin işyerindeki kullanım koşulları (maruziyet süresi, sıklığı, kullanılan miktar, havalandırma durumu vb.) dikkate alınarak risk seviyesi belirlenir.
• Risk değerlendirmesi, 6331 Sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde periyodik olarak güncellenmelidir.

3. Kontrol Önlemlerinin Alınması:

Risklerin azaltılması için aşağıdaki hiyerarşi takip edilir:

• Eliminasyon/Yerine Koyma: Tehlikeli kimyasalların daha az tehlikeli olanlarla değiştirilmesi veya tamamen ortadan kaldırılması.
• Mühendislik Kontrolleri: Havalandırma sistemleri (lokal egzoz havalandırması gibi), kapalı sistemler, otomatik dozajlama sistemleri gibi fiziksel önlemler.
• İdari Kontroller: Çalışma prosedürlerinin belirlenmesi, kimyasalların güvenli depolanması (ayrı bölmeler, uyumlu kimyasalların bir arada olmaması), etiketleme, uyarı levhaları, sınırlı erişim alanları.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): (En son çare olarak) Uygun eldivenler, gözlükler, maskeler, önlükler gibi KKD'lerin sağlanması ve doğru kullanımının öğretilmesi. SDS'lerde belirtilen KKD gereksinimleri bu aşamada belirleyicidir.

4. Çalışanların Eğitimi ve Bilgilendirilmesi:

• Tüm çalışanlar, kullandıkları veya maruz kaldıkları kimyasalların tehlikeleri, güvenli kullanım yöntemleri, acil durum prosedürleri ve SDS'lerin nasıl okunup anlaşılacağı konusunda düzenli olarak eğitilmelidir.
• Eğitimler, 2025 itibarıyla güncel mevzuat ve standartlara uygun olmalıdır.

5. Acil Durum Planlaması ve Müdahale:

• Kimyasal dökülmeleri, yangınlar veya zehirlenmeler gibi acil durumlar için hazırlıklı olunmalıdır.
• Acil durum planları, SDS'lerde yer alan ilk yardım ve yangın söndürme bilgilerini içermelidir.
• Gerekli ilk yardım malzemeleri ve yangın söndürme ekipmanları hazır bulundurulmalıdır.

6. Kayıt Tutma ve İzleme:

• Kimyasal envanteri, risk değerlendirmeleri, eğitim kayıtları, denetim sonuçları ve kazaların kayıtları düzenli olarak tutulmalı ve izlenmelidir.
• Bu kayıtlar, sistemin etkinliğini değerlendirmek ve iyileştirme alanlarını belirlemek için kullanılır.

Yasal Zorunluluklar ve Mevzuat

Türkiye'de kimyasal yönetimi ve SDS'lerle ilgili yasal zorunluluklar, öncelikli olarak 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan çeşitli yönetmelikler tarafından belirlenir. 2025 itibarıyla bu mevzuat, uluslararası standartlarla uyumlu hale getirilmiş ve güncellenmiştir.

Temel Yasal Düzenlemeler:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlerin genel yükümlülüklerini (risk değerlendirmesi yapma, önleyici tedbirler alma, çalışanları bilgilendirme ve eğitim verme, gerekli araç ve gereçleri sağlama vb.) belirler.
• Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (ve güncel karşılıkları): Bu yönetmelik, kimyasalların işyerinde kullanımı, depolanması, taşınması ve bunlarla ilgili risklerin nasıl yönetileceği konusunda detaylı hükümler içerir. 2025 itibarıyla, bu yönetmeliklerde GHS (Küresel Uyumlu Sistem) prensipleri ve REACH/CLP gibi uluslararası düzenlemelerin etkileri daha belirgin hale gelmiştir.
• Tehlikeli Kimyasalların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (ve güncel karşılıkları): Kimyasalların tehlike sınıflandırması, etiketlenmesi ve ambalajlanması ile ilgili standartları belirler. SDS'lerin de bu sınıflandırmaya uygun olarak hazırlanması gerekmektedir.
• Biyolojik Etkenlere Maruz Kalma Riski-Killer Hakkında Yönetmelik: Biyolojik etkenlerle ilgili özel durumları ele alır.
• Kanserojen ve Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik: Kanserojen ve mutajen etkili kimyasalların yönetimi için ek önlemleri zorunlu kılar.

2025 Güncel Yasal Yaklaşımlar:

• GHS Uyumluluğu: SDS'lerin ve etiketlerin hazırlanmasında GHS (Küresel Uyumlu Sistem) standartlarının tam olarak uygulanması zorunludur. Bu, kimyasal tehlikelerin uluslararası düzeyde tutarlı bir şekilde iletilmesini sağlar.
• KKDIK (Türkiye'nin REACH'i): Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDIK) kapsamındaki yükümlülükler, kimyasalların piyasaya arzı ve kullanımıyla ilgili daha detaylı düzenlemeler getirmektedir. 2025 itibarıyla, bu yönetmeliğin uygulama süreçleri daha oturmuş ve işletmelerin uyum sağlaması daha da kritik hale gelmiştir.
• Risk Bazlı Yaklaşım: Mevzuat, sadece tehlikeyi belirtmekle kalmayıp, kimyasalın işyerindeki gerçek kullanımına dayalı risklerin değerlendirilmesini ve buna yönelik spesifik önlemlerin alınmasını zorunlu kılar.

Bu yasal düzenlemelere uyum sağlamak, işverenlerin yasal sorumluluklarını yerine getirmelerinin yanı sıra, çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak için de temel bir gerekliliktir.

Kimler İçin Gereklidir?

Kimyasal yönetimi ve Güvenlik Bilgi Formu (SDS) gereklilikleri, kimyasallarla herhangi bir şekilde temas eden veya kimyasalların bulunduğu işyerlerinde faaliyet gösteren tüm işletmeler ve çalışanlar için geçerlidir. 2025 itibarıyla bu kapsam daha da genişlemiş ve detaylandırılmıştır:

İşverenler:

• Tüm işverenler, işyerlerinde bulundurdukları kimyasalların risklerini belirlemek, değerlendirmek ve kontrol altına almakla yükümlüdür. Bu, kimyasal yönetimi sisteminin kurulmasını ve SDS'lerin ilgili tüm birimlere ulaştırılmasını zorunlu kılar.

Çalışanlar:

• Kimyasallarla doğrudan çalışan veya kimyasalların bulunduğu ortamlarda bulunan tüm çalışanlar, bu kimyasalların tehlikeleri, güvenli kullanım yöntemleri ve acil durum prosedürleri hakkında bilgilendirilmeli ve eğitilmelidir. SDS'ler, çalışanların bu bilgilere ulaşmasını sağlar.

Belirli Sektörler ve Faaliyet Alanları:

• Kimya Sanayi: Kimyasal üretimi, depolanması ve dağıtımı yapan firmalar.
• İmalat Sanayi: Boya, temizlik malzemeleri, metal işleme, tekstil, otomotiv gibi birçok alt sektörde kullanılan kimyasallar.
• Sağlık Sektörü: Laboratuvar kimyasalları, dezenfektanlar, ilaç hammaddeleri.
• Tarım Sektörü: Pestisitler, gübreler.
• İnşaat Sektörü: Yapıştırıcılar, solventler, boyalar.
• Gıda Sanayi: Temizlik maddeleri, katkı maddeleri.
• Enerji Sektörü: Yağlar, yakıtlar, bakım kimyasalları.
• Lojistik ve Depolama: Kimyasal maddelerin taşınması ve depolanması.

Hizmet Sağlayıcılar:

• Kimyasal temizlik hizmeti veren firmalar, endüstriyel temizlik şirketleri.

Kısacası, işyerinde bir gram dahi kimyasal bulunuyorsa, o işyerinde kimyasal yönetimi ve SDS'lere uyum zorunludur.

Avantajları ve Faydaları

Etkin bir kimyasal yönetimi ve SDS uygulaması, bir işyerine sadece yasal uyumluluk açısından değil, aynı zamanda operasyonel, ekonomik ve insani açıdan da önemli faydalar sağlar. 2025 itibarıyla bu faydalar daha da belirgin hale gelmiştir:

1. İş Sağlığı ve Güvenliğinin Artırılması:

• Kaza ve Yaralanma Azaltma: Kimyasalların risklerinin doğru yönetilmesi, iş kazalarını, zehirlenmeleri, cilt tahrişlerini ve solunum yolu rahatsızlıklarını önemli ölçüde azaltır.
• Maruziyet Kontrolü: Çalışanların zararlı kimyasallara maruziyetini minimuma indirerek uzun vadeli sağlık sorunlarının önüne geçilir.
• Acil Durum Hazırlığı: Etkin acil durum planları, olası kimyasal tehlikelere karşı hızlı ve doğru müdahale imkanı sunarak can ve mal kaybını önler.

2. Yasal Uyum ve Cezai Yaptırımlardan Kaçınma:

• 6331 Sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere uyum, olası denetimlerde olumsuz sonuçlarla karşılaşma riskini ortadan kaldırır.
• Ciddi cezai yaptırımlardan, para cezalarından ve işletmenin geçici veya kalıcı olarak kapatılmasından kaçınılır.

3. Operasyonel Verimlilik ve Maliyet Tasarrufu:

• Atık Azaltma: Doğru kimyasal kullanımı ve depolanması, gereksiz israfı ve kimyasal atık miktarını azaltır, bu da bertaraf maliyetlerini düşürür.
• Ürün Kalitesi: Kimyasalların doğru koşullarda saklanması ve kullanılması, ürünlerin kalitesinin korunmasına yardımcı olur.
• Ekipman Ömrü: Uygun olmayan kimyasal kullanımı, ekipmanlarda korozyona veya hasara yol açabilir. Etkin yönetim bu tür zararları önler.
• Sigorta Maliyetleri: İş sağlığı ve güvenliği standartlarının yüksek olması, işverenlerin sigorta primlerinde indirimler elde etmesine yardımcı olabilir.

4. Çevresel Koruma:

• Kirlilik Önleme: Kimyasalların çevreye sızmasını, toprağı veya su kaynaklarını kirletmesini engeller.
• Sürdürülebilirlik: Çevreye duyarlı kimyasal yönetimi, işletmelerin sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmasına katkıda bulunur.

5. İtibar ve Kurumsal Sorumluluk:

• Güvenli ve çevreye duyarlı bir işletme imajı, müşteri, tedarikçi ve yatırımcılar nezdinde olumlu bir algı yaratır.
• Çalışanların moral ve motivasyonunu artırır.

Özetle, kimyasal yönetimi ve SDS'ye yapılan yatırım, uzun vadede hem insan hem de finansal kaynakların korunmasını sağlayan stratejik bir adımdır.